Żurawina błotna
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | wrzosowce | ||
Rodzina | wrzosowate | ||
Rodzaj | |||
Gatunek | żurawina błotna | ||
Nazwa systematyczna | |||
Vaccinium oxycoccos L. Sp. Pl. 351 1753[3] | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Oxycoccus_palustris_%E2%80%94_Flora_Batava_%E2%80%94_Volume_v5.jpg/240px-Oxycoccus_palustris_%E2%80%94_Flora_Batava_%E2%80%94_Volume_v5.jpg)
Żurawina błotna[5] (Vaccinium oxycoccos L. = Oxycoccus palustris L.) – gatunek rośliny z rodziny wrzosowatych.
Rozmieszczenie geograficzne
Gatunek o zasięgu wokółbiegunowym. Występuje w krajach północnej i środkowej Europy, północnej Azji i w Ameryce Północnej[6]. W Polsce jest dość częsty na całym niżu, aż po Podkarpacie. Dość częsty jest także w Sudetach, natomiast w Karpatach jest rzadszy[7].
Morfologia
- Łodyga
- Długość do 100 cm, delikatna, pełzająca (płożąca), odlegle ulistniona. Tegoroczne pędy są owłosione[8].
- Liście
- Zimotrwałe, drobne, jajowate bądź eliptycznojajowate, o szczycie lekko zaostrzonym lub tępym, brzegu podwiniętym, od spodu sinawobiaławe. Mają długość (6)8–10(12) mm i szerokość (3) 4–5,5 mm[8].
- Kwiaty
- Długoszypułkowe, umieszczone po 3–4, rzadziej pojedynczo. Płatki różowe, w dół odwinięte, o długości do 5 mm. Na owłosionych szypułkach obecne są drobne podkwiatki o długości do 0,5 mm[9].
- Owoce
- Kuliste jagody o barwie czerwonej, średnicy do 1 cm, o smaku kwaśnym[8]. Nasiona drobne, zielonkawe.
Biologia i ekologia
- Rozwój
- Krzewinka, chamefit. Kwitnie od czerwca do sierpnia[7].
- Siedlisko
- W Polsce jest rośliną często spotykaną na torfowiskach wysokich i przejściowych oraz w borach bagiennych[9]. Wymaga gleby kwaśnej i wilgotnej (roślina wybitnie kwasolubna). Jest rośliną żywicielską chronionego motyla modraszka bagniczka[10].
- Choroby grzybowe
- Żurawina bywa porażana przez płaskosza pędowego żurawiny Exobasidium oxycocci oraz płaskosza żurawiny (Exobasidium rostrupii)[11].
- Fitosocjologia
- Gatunek charakterystyczny dla rzędu Sphagnetalia magellanici[12].
- Genetyka
- Tetraploid o liczbie chromosomów 2n = 4x = 48. Odróżnia się tym od żurawiny drobnoowocowej (Vaccinium microcarpum), która jest diploidem o liczbie chromosomów 2n = 24. Gatunki te krzyżują się z sobą[13].
Systematyka
- We florze Polski takson ten opisany jest jako gatunek żurawiny[5]. Według nowszych ujęć taksonomicznych gatunek ten włączany jest do rodzaju borówka (Vaccinium) jako Vaccinium oxycoccos L.[3][6], tak więc nazwa polska jest niespójna z nazwą naukową.
- Synonimy[6]: Oxycoccus hagerupii Á. Löve & D. Löve, Oxycoccus microcarpus Turcz. ex Rupr., Oxycoccus oxycoccos (L.) MacMill., Oxycoccus palustris Pers., Oxycoccus quadripetalus Gilib., nom. inval., Vaccinium hagerupii (Á. Löve & D. Löve) Ahokas, Vaccinium microcarpum (Turcz. ex Rupr.) Schmalh., Vaccinium palustre Salisb.
Zastosowanie
- Roślina jadalna: Owoce są cenione na przetwory, galaretki, soki i kisiele. Zawierają szereg kwasów organicznych (stąd specyficzny smak): kwas cytrynowy, chinowy, ursolowy, benzoesowy, poza tym węglowodany i mikroelementy[9]. Zawiera szczególnie dużą ilość witaminy C[7].
- Roślina lecznicza: Surowcem leczniczym są owoce. Sok i wyciąg z owoców stosuje się w leczeniu chorób układu moczowego, kamieniach żółciowych, jako lek obniżający ciśnienie krwi i gorączkę oraz przy awitaminozie[7].
- Roślina kosmetyczna, używana przy produkcji niektórych kosmetyków[14].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-24] (ang.).
- ↑ a b The Plant List. [dostęp 2017-03-01].
- ↑ Vaccinium oxycoccos, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ a b c Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2017-03-01].
- ↑ a b c d Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
- ↑ a b c Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
- ↑ a b c Słownik botaniczny. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.). Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 1055. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ Marcin Sielezniew, Izabela Dziekańska, Motyle dzienne, wyd. Multico, Warszawa 2010, s. 181.
- ↑ KatarzynaK. Patejuk KatarzynaK., Płaskosz pędowy żurawiny Exobasidium oxycocci Rostr. ex Shear – nowy gatunek dla Sudetów, t. 20, Przyroda Sudetów, 2017, s. 109–112 [dostęp 2022-04-22] .
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ swiatrolnika.info: Skarb ukryty na bagnach. Kaszubska żurawina. 2016. [dostęp 2016-11-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-21)].
- SNL: stortranebær
Identyfikatory zewnętrzne:
- BioLib: 38983
- EoL: 484408
- EUNIS: 169476
- Flora of North America: 200016697
- FloraWeb: 6163
- GBIF: 2882940
- identyfikator iNaturalist: 126560
- IPNI: 261956-2
- ITIS: 505635
- NCBI: 516948
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2457265
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:261956-2
- Tela Botanica: 70493
- identyfikator Tropicos: 12300058
- USDA PLANTS: VAOX
- CoL: 7F6VG