13 Pułk Ułanów Wileńskich
![]() | Ten artykuł dotyczy 13 pułku Ułanów Wileńskich. Zobacz też: 13 Pułk Ułanów. |
![]() Odznaka pamiątkowa 13 puł. | |||
Historia | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Sformowanie | 1918 | ||
Rozformowanie | 1939 | ||
Tradycje | |||
Święto | 23 lipca[a] | ||
Nadanie sztandaru | 1919 | ||
Rodowód | 1 pułk ułanów wileńskich | ||
Dowódcy | |||
Pierwszy | mjr Władysław Dąbrowski | ||
Ostatni | ppłk dypl. Józef Szostak | ||
Działania zbrojne | |||
wojna polsko-bolszewicka bitwa pod Mołodecznem (1–3 VII 1919) kampania wrześniowa | |||
Organizacja | |||
Dyslokacja | Nowa Wilejka | ||
Rodzaj sił zbrojnych | |||
Rodzaj wojsk | |||
Podległość | Wileńska BK (1937–1939) | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Bitwa_molodeczno_1919.png/250px-Bitwa_molodeczno_1919.png)
13 Pułk Ułanów Wileńskich (13 p.uł.) – oddział kawalerii Samoobrony Litwy i Białorusi, Wojska Litwy Środkowej, Wojska Polskiego II RP oraz Armii Krajowej.
Pułk stacjonował w garnizonie Nowa Wilejka, a jego szwadron zapasowy w garnizonie Wołkowysk.
Święto pułkowe obchodzone było 25 lipca, w rocznicę boju pod Janowem w 1920[2].
Formowanie i zmiany organizacyjne
27 grudnia 1918, w majątku Pośpieszka pod Wilnem, z oddziałów konnych Samoobrony Litwy i Białorusi, sformowany został 1 pułk Ułanów Wileńskich. Następnego dnia pułk przeniesiony został do garnizonu Wilno, do koszar na Antokolu. W czerwcu 1919 otrzymał numer i nazwę.
Służyło w nim wielu tzw. „zagończyków”, do których zaliczał się także jego pierwszy dowódca mjr Władysław Dąbrowski ps. „Dąb”. Po wcieleniu pułku do odrodzonego Wojska Polskiego, nadano mu nazwę 13 pułku ułanów, pomijając przydomek „wileński”. Pomimo tego od pierwszych dni swego istnienia nosił nieoficjalnie tę nazwę, podkreślając pochodzenie jego żołnierzy.
Wojna polsko-bolszewicka
Następnie pułk wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej, odznaczając się licznymi zagonami i rajdami na tyły przeciwnika. 29 czerwca 1919 gen. Edward Rydz-Śmigły wręczył w Wilnie delegacji, przybyłej z frontu, sztandar pułkowy. Po wyprawie kijowskiej w 1920 w pułku znalazło się wielu ułanów z rozwiązanego Tatarskiego Pułku Ułanów im. płk. Mustafy Achmatowicza, stąd przejął on jego tradycje.
W drugiej dekadzie lipca pułk z półbaterią artylerii konnej osłaniał odwrót 10 Dywizji Piechoty znad Niemna. 24 lipca wyruszył ze Starej Kamionki w kierunku Janowa[3]. Po forsownym marszu dotarł w nakazany rejon i uzupełniał swoje szwadrony resztkami rozbitego pod Grodnem 113 pułku ułanów[4]. W trakcie prac organizacyjnych ubezpieczenia zameldowały o nadciągającej kolumnie sowieckiej 15 Dywizji Kawalerii[5]. Dowódca pułku nakazał wycofanie z miejscowości taborów i artylerii. Ochraniać je miał 3 szwadron. Maszerującą w kierunku na Osowiec kolumnę zaatakowała sowiecka kawaleria. Pierwszą szarżę odparły karabiny maszynowe i artyleria strzelająca na wprost. Równocześnie ppłk Budkiewicz poprowadził na nieprzyjacielskie skrzydło szarżę siłami 1 i 2 szwadronów. Zmusiło to czerwonoarmistów do odwrotu. Późnym popołudniem pododdziały 13 pułku ułanów zaatakowała kolejna brygada sowieckiej 15 DK. Zacięte walki przerodziły się w szereg indywidualnych pojedynków na białą broń. W walce wręcz dowódca polskiego pułku ppłk Butkiewicz pokonał i ciężko ranił dowódcę sowieckiej brygady kawalerii. Także polscy ułani uzbrojeni w lance odnosili duże sukcesy w walce, a przeciwnik wobec tego rodzaju broni był bezradny. Po kilku godzinach zapadający zmrok zmusił obie strony do przerwania walki[4].
Osobny artykuł: Bitwa pod Janowem (VII 1920).
W październiku 1920 roku dowódca pułku, pułkownik Mścisław Butkiewicz, zdecydował się na podjęcie zagonu na tyły litewskie. W tym celu wyruszył z Wornian, dokąd pułk przybył z frontu sowieckiego i przeprawił się mostem kolejowym przez Wilię, po czym w bród przez Zejmianę koło wsi Drużele i podjął marsz na Podkrzyż, Dojlidany, Poszyle, Gieglówkę, przedzierając się przez oddziały litewskie. Koło wsi Helenowo pluton podchorążego Wacława Rusieckiego z 2 szwadronu wykonał szarżę na litewskich huzarów i wziął 8 jeńców i 10 koni[6].
Kawalerowie Virtuti Militari i odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojsk Litwy Środkowej
Osobny artykuł: Kawalerowie Virtuti Militari 1914–1921.
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[7][8] | ||
śp. uł. Ignacy Bakinowski nr 3576 | plut. Wojciech Berdowski | kpr. Aleksander Brochocki nr 3898 |
ppor. Andrzej Brochocki nr 3537 | por. Stanisław Brochocki nr 3536 | plut. Witold Buko |
ppłk Mścisław Butkiewicz | kpr. Jan Chalecki | kpr. Antoni Downarowicz |
rtm. Konstanty Drucki-Lubecki | ppor. Józef Fiedorowicz | plut. Mirosław Gajewski |
uł. Leon Gębuś | rtm. Kazimierz Hrakałło-Horawski | st. uł. Jan Iwaszkiewicz |
plut. Jan Kaliński | pchor. Wacław Kamionka | kpr. Kazimierz Kiktysz |
pchor. Jan Konarzewski | śp. ppor. Apolinary Krasowski nr 3570[9] | st. uł. Józef Krasowski |
ppor. Wacław Krydel | plut. Michał Kubski | pchor. Konstanty Kuczyński |
kpr. Wacław Lipowicz | st. wchm. Stanisław Łada | kpr. Stanisław Ławrowski |
uł. Jan Michałowski | rtm. Mikołaj Michniewicz-Hetman | kpr. Bolesław Obuchowski |
kpr. Wacław Pac-Pomarnacki | plut. Stanisław Poźniak | st. wachm. Julian Puzinawski |
st. wachm. Włodzimierz Prosiński | plut. Franciszek Romanowski | plut. Stanisław Rusiecki |
ppor. Witold Rusiecki | kpr. Antoni Sawicki | st. uł. Stanisław Sawlewicz |
plut. Jan Songin | uł. Józef Strumiłło | uł. Jan Symonowicz |
kpr. Alfred Szachno | plut. Witold Szczemiński | st. wchm. Józef Szokol-Ejgert |
plut. Stefan Szyłkiewicz | plut. Władysław Trachim | pchor. Jan Tyszkiewicz |
st. wachm. Kalikst Węcławowicz | st. wachm. Faustyn Zdrojewski nr 3545 |
Osobny artykuł: Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej.
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojsk Litwy Środkowej[10] | ||
pchor. Stanisław Aleksandrowicz | por. Karol Bohdanowicz | uł. Jan Borguld |
ppłk Mścisław Bulkiewicz | por. Stanisław Chodzyński | uł. Józef Chrzan |
wchm. Władysław Dobrowolski | uł. Walenty Drożdżyński | kpr. Władysław Druciarz |
kpr. Józef Falasz | uł. Stanisław Gałka | uł. Mieczysław Garbowski |
wchm. Stanisław Guźniczak | uł. Władysław Gzik | ppor. Jackowski |
rtm. Witold Jukowiecki | rtm. Józef Juniewicz | płk Franciszek Kaczkowski |
pchor. Wacław Kamionko | st. uł. Władysław Kawel | kpr. Jan Kędra |
kpr. Antoni Kokot | st. uł. Józef Krawczyk | uł. Ferdynand Krukowski |
pchor. Konstanty Kuczyński | plut. Adam Kuliberda | rtm. Bolesław Lisowski |
st. uł. Roman Liss | por. Witold Masłowski | rtm. Mikołaj Michniewicz-Helman |
uł. Stanisław Mokswa | st. uł. Jan Noga | plut. Józef Ogórek |
uł. Jan Piątek | pchor. Włodzimierz Prosiński | st. uł. Władysław Rak |
st. uł. Romuald Rauba | st. uł. Franciszek Rudomia | uł. Wacław Rudomin |
ppor. Stanisław Rusiecki | ppor. Wacław Rusiecki | st. uł.Władysław Słonona |
uł. Jan Spychało | st. uł. Wacław Stanowski | kpr. Franciszek Świech |
plut. Stefan Szyłkiewicz | ppor. Bronisław Szymkiewicz | uł. Stanisław Trojan |
pchor. Józef Tyszkiewicz | wachm. sztab. Bronisław Urbanowicz | uł. Adam Włodarczyk |
st. uł. Józef Wojciechowski | uł. Władysław Wojciechowski | st. uł. Czesław Zygmuntowicz |
Pułk w okresie pokoju
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Muzeum_13_Pu%C5%82ku_U%C5%82an%C3%B3w_Wile%C5%84skich_w_Wilnie_NAC_1-W-1403.jpg/240px-Muzeum_13_Pu%C5%82ku_U%C5%82an%C3%B3w_Wile%C5%84skich_w_Wilnie_NAC_1-W-1403.jpg)
W końcu 1921 pułk pełnił służbę na granicy z Litwą, a następnie przez krótki czas stacjonował w Głębokiem. Ostatecznie pod koniec 1922 został przeniesiony do Nowej Wilejki, gdzie przebywał do końca istnienia II RP. Pułk Ułanów Wileńskich przodował w wyszkoleniu bojowym, wykształceniu obywatelskim i dyscyplinie wojskowej wśród formacji kawaleryjskich.
19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 30 kwietnia, jako datę święta pułkowego[11]. 6 czerwca 1928 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zmienił datę święta pułkowego 13. p.uł. z dnia 30 kwietnia na dzień 25 lipca[12].
18 marca 1930 roku Minister Spraw Wojskowych nadał jednostce nazwę „13 pułk Ułanów Wileńskich”[13].
Minister Spraw Wojskowych rozkazem z 9 czerwca 1936 nadał 1 szwadronowi nazwę „Tatarskiego”. Od tego roku zaczęto kierować do niego wszystkich poborowych tatarów polskich. Podczas uroczystego składania serca marszałka Józefa Piłsudskiego na cmentarzu wileńskim na Rossie 1 szwadron pełnił honorową asystę. Pierwszym jego dowódcą był rtm. Michał Bohdanowicz; po nim dowodzili nim krótko rtm. Bazyli Marcisz i rtm. Jan Tarnowski. Od 25 października 1938 objął nad nim dowództwo rtm. Aleksander Jeljaszewicz. Obok niego w szwadronie służyli także Tatarzy, absolwenci pułkowej szkoły podoficerskiej. Podczas święta pułkowego 25 lipca 1937 wręczono szwadronowi buńczuk wykonany według wzorów starotatarskich, który ufundowany został przez całą społeczność tatarską Polski.
Pułk w planie mobilizacyjnym „S”[14] | ||
---|---|---|
Nazwa pododdziału | Miejsce mobilizacji | Termin |
dowódca pułku z drużyną | Nowowilejka | alarm |
pluton łączności | ||
1÷4 szwadrony | ||
szwadron karabinów maszynowych | ||
drużyna dowódcy dywizjonu nr 49 | Wołkowysk | 8 |
szwadron kawalerii nr 1/49 | ||
pluton ckm nr 49 | ||
kolumna taborowa nr 373 | 9 | |
uzupełnienie do czasu „W” | 6 | |
szwadron marszowy 1/13 puł | 18 | |
pluton marszowy nr 1/49 | 30 | |
szwadron zapasowy | do 15 |
Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[15][b] | |
---|---|
Stanowisko | Stopień, imię i nazwisko |
dowódca pułku | ppłk dypl. Janusz Bokszczanin |
I zastępca dowódcy | mjr dypl. Jan Schaitter |
p.o. adiutanta | rtm. Jan Tarnowski[c] |
lekarz medycyny | por. lek. Stanisław Januszewski |
starszy lekarz weterynarii | mjr Józef Lange |
komendant rejonu PW Konnego | por. Zygmunt Włodzimierz Mikulski[d] |
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) | mjr Władysław Paweł Wójtowicz |
oficer mobilizacyjny | rtm. adm. (kaw.) Apolinary Walerian |
zastępca oficera mobilizacyjnego | por. Bogdan Antoni Kiersnowski |
oficer administracyjno-materiałowy | rtm. adm. (kaw.) Stanisław Edward Bazylczuk |
dowódca szwadronu gospodarczego | vacat |
oficer gospodarczy | kpt. int. Władysław Polnik |
oficer żywnościowy | chor Stanisław Mazur |
dowódca plutonu łączności | por. Zygmunt Włodzimierz Mikulski |
dowódca plutonu kolarzy | vacat |
dowódca plutonu ppanc. | por. Andrzej Adam Szamota[e] |
dowódca 1 szwadronu | rtm. Aleksander Jeljaszewicz |
dowódca plutonu | por. Włodzimierz Makaliński |
dowódca plutonu | por. Tadeusz Zdzisław Tyczyński |
dowódca 2 szwadronu | rtm. Jan Tarnowski |
dowódca plutonu | por. Jerzy Marian Rostworowski |
dowódca 3 szwadronu | vacat |
dowódca plutonu | por. Zygmunt Barcicki |
dowódca plutonu | por. Konstanty Sołtan |
dowódca plutonu | ppor. Bolesław Klincewicz |
dowódca 4 szwadronu | rtm. Kazimierz Nawrocki |
dowódca plutonu | ppor. Tadeusz Józef Batorowicz |
dowódca plutonu | ppor. Mieczysław Bubień |
p.o. dowódcy szwadronu km | por. Andrzej Adam Szamota |
dowódca plutonu | ppor. Romuald Morgiewicz |
dowódca plutonu | ppor. Wieńczysław Ter-Barsegow |
dowódca szwadronu zapasowego | mjr Jan Bączkowski |
zastępca dowódcy szwadronu zapasowego | vacat |
na kursie | rtm. Stanisław Alexandrowicz |
na kursie | rtm. Tadeusz Józef Cichowski |
na kursie | rtm. Bolesław Sediwi |
na kursie | ppor. Marian Kisielewicz |
Wojna obronna 1939
W wojnie obronnej 1939 13 pułk Ułanów Wileńskich pod dowództwem ppłk. dypl. Józefa Szostaka walczył w składzie Wileńskiej Brygady Kawalerii płk. dypl. Konstantego Druckiego-Lubeckiego. Od 2 do 5 września brał udział w walkach pod Piotrkowem Trybunalskim. W dniach 9 i 10 września poniósł dotkliwe straty w czasie przeprawy przez Wisłę, na przyczółku pod Maciejowicami. Następnie walczył na Lubelszczyźnie. Rozbity został na przeprawie pod Tomaszowem Lubelskim koło wsi Suchowola. 1 szwadronowi przypisuje się wykonanie jednej z szarż kawaleryjskich przeprowadzonych we wrześniu 1939. Szarżą dowodził rotmistrz Jeljaszewicz, a wykonana została w okolicach Maciejowic[17].
Sztandar pułku zakopany przez żołnierzy nie został odnaleziony do dnia dzisiejszego. Po bitwie część ułanów przez jakiś czas błądziła po nieznanym terenie, zachowując przy tym karność i dyscyplinę. Wkrótce weszła w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” gen. Franciszka Kleeberga. Inna grupa na czele z rtm. A. Jeljaszewiczem podążyła ku granicy węgierskiej.
Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939[18][19] | |
---|---|
dowódca pułku | ppłk dypl. kaw. Józef Szostak |
zastępca dowódcy pułku | mjr kaw. Władysław Paweł Wójtowicz |
kwatermistrz | rtm. adm. (kaw.) Stanisław Edward Bazylczuk |
adiutant i oficer informacyjny | rtm. Jan Tarnowski |
oficer ordynansowy | ppor. kaw. Mieczysław Bubień |
oficer broni i gazu | ppor. kaw. rez. Zygmunt Maciejewski |
lekarz | por. lek. dr Stanisław Januszewski |
lekarz weterynarii | kpt. lek. wet. Jerzy Łubkowski[f][22] |
kapelan | ks. kpl. rez. Stefan Kiwiński[g] |
szef kancelarii | st. wachm. Piotr Sadowski |
dowódca szwadronu gospodarczego | por. kaw. rez. Jan Essel[h] |
wachmistrz szef | wachm. Władysław Chruśliński |
oficer żywnościowy | chor. Stanisław Mazur |
płatnik | por. kaw. rez. Ryo (?) |
dowódca 1 szwadronu | rtm. Aleksander Jeljaszewicz |
dowódca 2 szwadronu | rtm. Stanisław Zakrzewski |
dowódca 3 szwadronu | rtm. Bolesław Sediwi[i] |
dowódca 4 szwadronu | rtm. Kazimierz Nawrocki |
dowódca 5 szwadronu km | rtm. Tadeusz Cichowski |
W ramach Armii Krajowej
Poszczególne pododdziały 13 pułku Ułanów Wileńskich AK zostały odtworzone w 1944 w Okręgu Wileńskim AK w kilku ośrodkach: dywizjon konny na terenie Puszczy Rudnickiej, szwadron konny przy 3 Brygadzie Wileńskiej AK, pluton konny przy 4 Brygadzie Wileńskiej AK oraz pluton konny na terenie Puszczy Kampinoskiej.
Symbole pułkowe
Sztandar
Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.
29 czerwca 1919, w Wilnie, gen. ppor. Edward Śmigły-Rydz wręczył delegacji pułku, przybyłej z frontu, sztandar ufundowany przez społeczeństwo ziemi wileńskiej.
27 września 1939 por. Tadeusz Batorowicz odjął płachtę sztandaru od drzewca. Pokrowiec, orła i szarfy zakopali ułani w zagajniku. W momencie kapitulacji, na rozkaz dowódcy 4 szwadronu, por. Batorowicz zakopał sztandar przy drodze Medyka–Przemyśl. W latach 1971–1973 aktywną akcję poszukiwania sztandaru pułku podjął mjr Norbert Binder, syn podoficera pułku. 20 października 1979 odnalazł on pod Medyką puszkę grotu sztandaru 13 p.uł., z numerem 13 na przedniej ściance podstawy. Jedyny relikt ze sztandaru 13 pułku trafił do zbiorów Muzeum WP[27].
Odznaka pamiątkowa
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bd/God%C5%82o_jazdy_tatarskiej.png)
Osobny artykuł: Odznaka pamiątkowa jednostki wojskowej.
Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 16, poz. 243 z 24 kwietnia 1924 roku posiada kształt krzyża maltańskiego, którego ramiona pokryte są żłobkowaną różową emalią. Pośrodku krzyża złocony ryngraf z wizerunkiem Matki Boskiej Ostrobramskiej. Oficerska - dwuczęściowa, wykonana w srebrze lub w tombaku srebrzonym i złoconym, na rewersie numerowana[28][29].
Żołnierze 1 szwadronu 13 puł nosili na kołnierzu półksiężyc z gwiazdą[30].
Barwa
Osobny artykuł: Barwy jednostek kawalerii Wojska Polskiego.
Proporczyk | Opis[31] |
---|---|
![]() | Proporczyki na lancach i patkach mundurów były w kolorze różowym z (niebieskim[32]) chabrowym[33] wąskim paskiem pośrodku W 1 szwadronie tatarskim na proporczykach mundurowych dodatkowo pozłacany emblemat w formie półksiężyca z gwiazdą |
![]() | proporczyk dowództwa w 1939 |
![]() | proporczyk dowództwa w 1939 (wersja z symbolami 1 szwadronu tatarskiego) |
![]() | proporczyk 1 szwadronu w 1939 |
![]() | proporczyk 1 szwadronu w 1939 (2. wersja) |
![]() | proporczyk 2 szwadronu w 1939 |
![]() | proporczyk 3 szwadronu w 1939 |
![]() | proporczyk 4 szwadronu w 1939 |
![]() | proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939 |
![]() | proporczyk plutonu łączności w 1939 |
Inne | Opis |
![]() | Na czapce rogatywce – otok różowy[34] |
![]() | Szasery ciemnogranatowe, lampasy różowe, wypustka różowa[35] |
![]() | „Łapka” (do 1921[j]) – karmazynowa[k] |
|
|
|
|
|
Żurawiejki dotyczące szwadronu tatarskiego:
|
|
|
W latach 1918–1921 na melodię „Marsza Pierwszej Brygady” śpiewano:
- Nie formowali nas w koszarach.
- Nie znaliśmy żołnierski znój.
- Nie spaliśmy na twardych narach,
- Lecz poszliśmy od razu w bój.
Refren:
- My, wileńska jazda,
- Półksiężyc i gwiazda.
- Walczymy cały czas,
- Choć mało nas, choć mało nas.
Wileńscy ułani
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/J%C3%B3zef_Szostak.jpg/160px-J%C3%B3zef_Szostak.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Jeliaszewicz.jpg/160px-Jeliaszewicz.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Stanis%C5%82aw_Bazylczuk_por_1934.jpg/160px-Stanis%C5%82aw_Bazylczuk_por_1934.jpg)
Z tym tematem związana jest kategoria: Żołnierze 13 Pułku Ułanów Wileńskich.
- Dowódcy pułku[37]
- mjr Władysław Dąbrowski (XII 1918-I.1920)
- płk Eugeniusz Ślaski (I-VII 1920)
- płk Mścisław Butkiewicz (VII 1920-IV 1922)
- tyt. płk Terencjusz O’Brien de Lacy (IV-VIII 1922)
- tyt. płk Rajmund Brzozowski (VIII 1922 - IX 1924[38])
- płk Aleksander Kunicki[l] (II 1925[40] - XI 1927[41])
- ppłk / płk dypl. Adam Korytowski (XI 1927 - IV 1930)
- ppłk Czesław Chmielewski (IV 1930-IV 1937)
- płk Kazimierz Żelisławski (IV 1937-III 1939)
- ppłk dypl. Janusz Bokszczanin (III-VII 1939)
- ppłk dypl. Józef Szostak (VII-IX 1939)
- Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy)
- ppłk tyt. płk kaw. Czesław Piłsudski[m] (1924 – II 1927[42])
- mjr kaw. Gustaw Zawadzki (p.o. II 1927[43] – I 1928[44])
- ppłk kaw. Tadeusz Dackiewicz (do XI 1928 → rej. insp. koni w Mołodecznie)
- ppłk dypl. kaw. Konstanty Drucki-Lubecki (XI 1928 - 22 III 1929 → dowódca 2 p.szwol.)
- ppłk kaw. Kazimierz Plisowski (6 VII 1929 - 10 XI 1932 → dowódca 10 psk)
- mjr dypl. kaw. Jerzy Skrzydlewski (od 9 XII 1932)
- mjr dypl. kaw. Jan Schaitter
Żołnierze 13 pułku ułanów - ofiary zbrodni katyńskiej
Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[45] oraz Muzeum Katyńskie[46][n][o].
Nazwisko i imię | stopień | zawód | miejsce pracy przed mobilizacją | zamordowany |
---|---|---|---|---|
Mazur Stanisław | chorąży | żołnierz zawodowy | oficer żywnościowy | Katyń |
Staszewicz Jan | por. kaw. rez. | majątek Teklinopol | Katyń | |
Zamojski Jan[49] | podporucznik rezerwy | lekarz dr weterynarii | Katyń | |
Uszyłło Mieczysław | podporucznik rezerwy | Charków |
Tradycje
Tradycje 13 pułku Ułanów Wileńskich kultywuje Kielecki Ochotniczy Szwadron Kawalerii im. 13 Pułku Ułanów Wileńskich, Związek Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej oraz Stowarzyszenie Świętokrzyski Szwadron Kawalerii Ochotniczej im. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Barwach 13 Pułku Ułanów Wileńskich GRH[50].
Uwagi
- ↑ W rocznicę bitwy pod Janowem[1].
- ↑ Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[16].
- ↑ rtm. Jan Tarnowski pełnił jednocześnie funkcję dowódcy 2 szwadronu.
- ↑ por. Zygmunt Włodzimierz Mikulski pełnił jednocześnie funkcję dowódcy plutonu łączności.
- ↑ por. Andrzej Adam Szamota pełnił jednocześnie obowiązki dowódcy szwadronu karabinów maszynowych.
- ↑ Jerzy Józef Łubkowski ur. 4 października 1908 w Maleczu, w rodzinie Ludwika. W marcu 1939 pełnił służbę w 26 pal w Skierniewicach na stanowisku lekarza weterynarii. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 8. lokatą w korpusie oficerów weterynarii[20]. Wg Ludwika Głowackiego w czasie kampanii wrześniowej na Lubelszczyźnie był lekarzem weterynarii 13 puł.[19] 28 września 1939 w Lublinie dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagu II B Arnswalde[21] .
- ↑ Ksiądz kapelan rezerwy Stefan Kiwiński ur. 1 września 1902. Na stopień kapelana rezerwy został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1939 i 398. lokatą w duchowieństwie wojskowym wyznania rzymsko-katolickiego[23]. Zmarł 23 lutego 1962 w Loughborough[19].
- ↑ Jan Essel ur. 30 marca 1902 w Warszawie, w rodzinie Eufemiego. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 i 140. lokatą, a na stopień porucznika ze starszeństwem z 1 stycznia 1936 i 87. lokatą w korpusie oficerów rezerwy kawalerii[24]. W 1934 posiadał przydział w rezerwie do 4 puł.[25] Dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagu II C Woldenberg[21] .
- ↑ rtm. Bolesław Sediwi ur. 9 kwietnia 1902. Był odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi[26].
- ↑ W 1921 roku przywrócono barwne proporczyki w broniach jezdnych.
- ↑ Karmazynowe patki ułanów (zamiast proporczyków) nawiązywały do dawnych barw mundurów i wyłogów tych formacji od XVIII wieku po 1831[36].
- ↑ płk Aleksander Kunicki był odkomenderowany z 21 puł. do VI Brygady Jazdy. 10 czerwca 1924 został powołany na trzymiesięczny kurs dla oficerów sztabowych kawalerii w Centralnej Szkole Kawalerii w Grudziądzu[39].
- ↑ ppłk tyt. płk kaw. Czesław Piłsudski 10 czerwca 1924 został powołany na trzymiesięczny kurs dla oficerów sztabowych kawalerii w Centralnej Szkole Kawalerii w Grudziądzu[39].
- ↑ Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939[47] .
- ↑ Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940[48] .
Przypisy
- ↑ Filipow i Wróblewski 1992 ↓, s. 22.
- ↑ Smaczny 1989 ↓, s. 173-175.
- ↑ Aleksandrowicz 1929 ↓, s. 23.
- ↑ a b Odziemkowski 2004 ↓, s. 163.
- ↑ Aleksandrowicz 1929 ↓, s. 24.
- ↑ Aleksandrowicz 1929 ↓, s. 29.
- ↑ Aleksandrowicz 1929 ↓, s. 37-38.
- ↑ Księga Jazdy Polskiej 1938 ↓, s. 406-.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 66 z 13 lipca 1924, s. 386, jako „Krassowski”.
- ↑ Aleksandrowicz 1929 ↓, s. 38-39.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 15 z 6 czerwca 1928 roku, poz. 175.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 9 z 18 marca 1930 roku, poz. 90, w oryginale „13 pułk ułanów wileńskich”.
- ↑ Wojciechowski 2010 ↓, s. 18.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 698.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. VI.
- ↑ Ostatnia szarża Tatarów. [dostęp 2017-02-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-11)].
- ↑ 13 Pułk Ułanów Wileńskich 2012 ↓, s. 40-41.
- ↑ a b c Głowacki 1986 ↓, s. 350.
- ↑ Rybka i Stepan 2021 ↓, s. 417, 563, 769.
- ↑ a b Straty ↓.
- ↑ 13 Pułk Ułanów Wileńskich 2012 ↓, s. 40, tu por. lek. wet. Józef Markowski.
- ↑ Rybka i Stepan 2021 ↓, s. 790.
- ↑ Rybka i Stepan 2021 ↓, s. 619.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 128, 589.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 141, 698.
- ↑ Satora 1990 ↓, s. 210-213.
- ↑ Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 186.
- ↑ Kucharski i Tym 2020 ↓, s. 5.
- ↑ Wielecki 2016 ↓, s. 79.
- ↑ Smaczny 1989 ↓, s. 382.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. nr 27 z 3 sierpnia 1920 roku, poz.636
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. nr 22 z 4 sierpnia 1927 roku, poz.268
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. nr nr 6 z 24 lutego 1928 roku, poz.66
- ↑ Smaczny 1989 ↓, s. 377.
- ↑ Żygulski (jun.) i Wielecki 1988 ↓, s. 116.
- ↑ 13 Pułk Ułanów Wileńskich 2012 ↓, s. 74-78.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 98 z 26 września 1924, s. 546.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 53 z 5 czerwca 1924, s. 309.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 4 lutego 1925, s. 52.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 23 grudnia 1927, s. 360, zarządzeniem z 29 listopada 1927 został przeniesiony w stan spoczynku z dniem 31 stycznia 1928.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 5 lutego 1927, s. 38, 44, z dniem 1 marca 1927 został mu udzielony dwumiesięczny urlop z zachowaniem uposażenia, a z dniem 30 kwietnia tego roku został przeniesiony w stan spoczynku.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 4 lutego 1927, s. 32.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 28 stycznia 1928, s. 21, 28, zwolniony ze stanowiska i oddany do dyspozycji dowódcy OK III, a z dniem 30 kwietnia 1928 przeniesiony w stan spoczynku.
- ↑ Katyń – miejsca pamięci. [dostęp 2022-01-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-19)].
- ↑ Muzeum Katyńskie – Księgi Cmentarne.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓.
- ↑ Wyrwa 2015 ↓.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 4279.
- ↑ Stowarzyszenie Świętokrzyski Szwadron Kawalerii Ochotniczej
Bibliografia
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
- Stanisław Aleksandrowicz: Zarys historii wojennej 13-go pułku Ułanów Wileńskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- Almanach oficerski: praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923.
- Andrzej Dereń: Lista kawalerzystów i artylerzystów konnych odznaczonych Orderem Wojennym „Virtuti Militari”. W: Księga Jazdy Polskiej. Bolesław Wieniawa-Długoszowski (red.) Bronisław Rakowski (red.) Władysław Dziewanowski (red.) Karol Koźmiński (red.) Stanisław Strumph-Wojtkiewicz (red.) Stanisław Ostoja-Chrostowski (red.) Stanisław Haykowski (ilust.). Warszawa: Zakłady Graficzne Instytutu Wydawniczego „Biblioteka Polska”, 1938.
- Szymon Kucharski, Juliusz Tym: 13 pułk ułanów. T. 37. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2020, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. Odznaki kawalerii. ISBN 978-83-8164-151-7.
- Krzysztof Filipow, Bohdan Wróblewski: Odznaki pamiątkowe Wojska Polskiego 1921–1939. Kawaleria. Warszawa: Feniks edytion, 1992. ISBN 83-900217-3-0.
- Ludwik Głowacki: Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939. Wyd. 2. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1986. ISBN 83-222-0377-2.
- Zygmunt Kosztyła, Szwadron Ułanów Tatarskich, Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 4 (118), Warszawa 1986.
- Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko – rosyjskiej 1919 – 1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935-1939. Wyd. 2 poszerzone. Warszawa: Wydawnictwo Tetragon Sp. z o.o., 2021. ISBN 978-83-66687-09-7.
- Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
- Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.
- Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914-1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.
- 13 Pułk Ułanów Wileńskich. Krzysztof Mijakowski (red.). T. 16. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2012, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. ISBN 978-83-7769-343-8.
- Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”. Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”. [dostęp 2021-08-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-11)].
- Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy 1918–1939. Warszawa: „Bellona” Spółka Akcyjna, 2016. ISBN 978-83-11-14175-9.
- Jerzy Wojciechowski: Kawaleria w planie mobilizacyjnym „S”. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2010. ISBN 978-83-62046-24-9.
- Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
- Zdzisław Żygulski (jun.), Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8.
- p
- d
- e
Korpus, dywizje, GO Jazdy | |
---|---|
Brygady jazdy (wojenne) | |
Brygady jazdy | |
Dywizje kawalerii |
|
Samodzielne brygady kawalerii | |
Brygady kawalerii | |
Brygady kawalerii (1929–1937) | |
Grupy Operacyjne Kawalerii 1939 | |
Brygady kawalerii 1939 | |
Jednostki improwizowane w 1939 | |
Pułki ułanów (szwoleżerów) | |
Pułki strzelców konnych (dragonów) | |
Dywizjony artylerii konnej | |
szwadrony pionierów | |
szwadrony łączności |
|
Inne | |
Kawaleria zmotoryzowana |
|
Ośrodki zapasowe kawalerii | |
Improwizowane (rezerwowe) oddziały kawalerii (1939) |
- p
- d
- e