5-Fluorouracyl
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ogólne informacje | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Wzór sumaryczny | C4H3FN2O2 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Masa molowa | 130,08 g/mol | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Wygląd | biały lub prawie biały, krystaliczny proszek[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Identyfikacja | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Numer CAS | 51-21-8 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
PubChem | 3385 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
DrugBank | DB00544 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Klasyfikacja medyczna | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ATC | L01 BC02 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Stosowanie w ciąży | kategoria D | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
5-Fluorouracyl, 5-FU (łac. Fluorouracilum) – organiczny związek chemiczny z grupy zasad pirymidynowych; fluorowa pochodna uracylu. Jest cytostatykiem należącym do antymetabolitów pirymidyn i jest stosowany jako przeciwnowotworowy lek fazowo-specyficzny (faza S). Światowa Organizacja Zdrowia uznaje 5-fluorouracyl za jeden z najważniejszych leków używanych w medycynie[5][6].
Zastosowania leku
- nowotwory w obrębie głowy i szyi,
- nowotwory przewodu pokarmowego,
- rak sutka,
- leczenie brodawek.
Działanie leku
Działanie 5-fluorouracylu jest kilkukierunkowe, głównie jako inhibitor syntazy tymidylanowej odpowiedzialnej za biosyntezę monofosforanu tymidyny (TMP) poprzez metylację monofosforanu deoksyurydyny (dUMP)[7]. Niski poziom TMP prowadzi do zakłócenia replikacji DNA i do zahamowania proliferacji komórek nowotworowych. Innym mechanizmem działania 5-fluorouracylu jest wbudowywanie się w strukturę DNA i RNA co zaburza ich strukturę[8].
Działania niepożądane leku
- supresja szpiku,
- nudności i wymioty (dające się łatwo opanować),
- biegunki,
- zapalenie błon śluzowych
- dusznica bolesna,
- neurotoksyczność (ataksja móżdżkowa, „rozmyta mowa”, niezborność),
- wyłysienie.
Drogi podania i dawkowanie leku
Fluorouracyl podaje się dożylnie w 15-minutowym wlewie kroplowym lub w postaci jednorazowego wstrzyknięcia, czasem dotętniczo lub miejscowo (np. dootrzewnowo). Zgodnie z wytycznymi WHO[6] stosuje się zastrzyk 50 mg/mL w 5 mL objętości.
Budowa i właściwości chemiczne
5-Fluorouracyl został po raz pierwszy zsyntetyzowany w 1957 roku przez R. Duschinsky’ego i jego zespół. Opracowali oni metody syntezy nowej klasy związków chemicznych – fluorowanych pochodnych pirymidyn, znanych jako inhibitory syntazy tymidylanowej[9]. Pierwsze badania strukturalne w fazie stałej z zastosowaniem rentgenografii strukturalnej przeprowadzono w 1973 r. Ustalono, że 5-fluorouracyl krystalizuje w układzie trójskośnym (P1), w którym cztery cząsteczki 5-fluorouracylu stabilizowane są przez wiązania wodorowe[10]. Z uwagi na charakterystyczną strukturę chemiczną 5-fluorouracylu, występuje on w różnych formach tautomerycznych w roztworach wodnych, przy czym forma dominująca to diokso, z dwiema grupami C=O[9][11][12].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Tautomeria_5_flu.png/620px-Tautomeria_5_flu.png)
Przypisy
- ↑ a b Farmakopea Polska VIII, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491, ISBN 978-83-88157-53-0 .
- ↑ a b c d e 5-Fluorouracyl (nr F6627) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Polski.
- ↑ a b Fluorouracil, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB00544 (ang.).
- ↑ a b Fluorouracil, [w:] ChemIDplus [online], United States National Library of Medicine [dostęp 2012-08-23] (ang.).
- ↑ WHO Model List of Essential Medicines [online], 18th edition Essential Medicines, 2013 .
- ↑ a b Report of the WHO ExpertR.t. W.E. Committee Report of the WHO ExpertR.t. W.E., The Selection and Use of Essential Medicines [online], 2017 .
- ↑ C.W.C.W. Carreras C.W.C.W., D.V.D.V. Santi D.V.D.V., The catalytic mechanism and structure of thymidylate synthase, „Annual Review of Biochemistry”, 64, 1995, s. 721–762, DOI: 10.1146/annurev.bi.64.070195.003445, PMID: 7574499 [dostęp 2023-01-15] (ang.).
- ↑ Daniel B.D.B. Longley Daniel B.D.B., D. PaulD.P. Harkin D. PaulD.P., Patrick G.P.G. Johnston Patrick G.P.G., 5-fluorouracil: mechanisms of action and clinical strategies, „Nature Reviews. Cancer”, 3 (5), 2003, s. 330–338, DOI: 10.1038/nrc1074, PMID: 12724731 [dostęp 2023-01-15] (ang.).
- ↑ a b TomaszT. Płowucha TomaszT., MałgorzataM. Broda MałgorzataM., Tworzenie kompleksów inkluzyjnych pomiędzy 5-fluorouracylem a β-cyklodekstrynami, [w:] MirosławM. Szala, KamilK. Maciąg (red.), Najnowsze doniesienia z zakresu nauk ścisłych, Lublin: Wydawnictwo Naukowe TYGIEL, 2017, ISBN 978-83-65598-79-0 .
- ↑ V.A.V.A. Naumov V.A.V.A., S.A.S.A. Shlykov S.A.S.A., A.V.A.V. Potanin A.V.A.V., 5-fluorouracyl. Molecular structure in the gas phase, „Russian Journal of General Chemistry”, 79 (3), 2009, s. 475–481, DOI: 10.1134/S1070363209030220 [dostęp 2023-01-15] (ang.).
- ↑ V.K.V.K. Rastogi V.K.V.K., M. AlcoleaM.A. Palafox M. AlcoleaM.A., Vibrational spectra, tautomerism and thermodynamics of anticarcinogenic drug: 5-fluorouracil, „Spectrochimica Acta. Part A, Molecular and Biomolecular Spectroscopy”, 79 (5), 2011, s. 970–977, DOI: 10.1016/j.saa.2011.04.008, PMID: 21664177 [dostęp 2023-01-15] (ang.).
- ↑ NadezhdaN. Markova NadezhdaN., VenelinV. Enchev VenelinV., GalyaG. Ivanova GalyaG., Tautomeric equilibria of 5-fluorouracil anionic species in water, „The Journal of Physical Chemistry. A”, 114 (50), 2010, s. 13154–13162, DOI: 10.1021/jp1063879, PMID: 21090740 [dostęp 2023-01-15] (ang.).
Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.
- p
- d
- e
- p
- d
- e
L01A – Leki alkilujące |
| ||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
L01B – Antymetabolity |
| ||||||||||||||||||||||||||||
L01C – Alkaloidy roślinne i inne związki pochodzenia naturalnego |
| ||||||||||||||||||||||||||||
L01D – Antybiotyki cytotoksyczne i związki pochodne |
| ||||||||||||||||||||||||||||
L01E – Inhibitory kinazy białkowej |
| ||||||||||||||||||||||||||||
L01F – Przeciwciała monoklonalne oraz przeciwciała skoniugowane z cytostatykami |
| ||||||||||||||||||||||||||||
L01X – Pozostałe leki przeciwnowotworowe |
|