Acytretyna
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ogólne informacje | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Wzór sumaryczny | C21H26O3 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Masa molowa | 326,43 g/mol | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
Wygląd | żółty lub zielonkawożółty krystaliczny proszek | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
Identyfikacja | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Numer CAS | 55079-83-9 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
PubChem | 5284513 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
DrugBank | DB00459 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Klasyfikacja medyczna | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ATC | D05BB02 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
Stosowanie w ciąży | kategoria X | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Acytretyna – organiczny związek chemiczny, syntetyczny, aromatyczny analog kwasu retinowego, stosowany głównie w leczeniu objawowym ciężkich postaci łuszczycy oraz zaburzeń keratynizacji skóry.
Mechanizm działania
Mechanizm działania acytretyny nie został, jak dotąd, wyczerpująco wyjaśniony. Wiadomo jednak, że lek wpływa normalizująco na procesy odnowy, różnicowania i rogowacenia naskórka.
Własności farmakokinetyczne
Lek osiąga w osoczu stężenie terapeutyczne po 1–4 godzinach od momentu podania. Pokarm, szczególnie bogaty w tłuszcze, wpływa dodatnio na wchłanianie preparatu. Średnia biodostępność leku wynosi średnio ok. 60%, jest ona jednak silnie uzależniona od czynników osobniczych i może przyjmować wartości od 35% do ponad 90%. Jako że acytretyna jest substancją wybitnie lipofilną, bardzo dobrze penetruje do tkanek, przenika także przez barierę krew-łożysko oraz do mleka matki. Wiąże się z białkami osocza w 99%. Acytretyna metabolizowana jest do postaci izomeru cis (13-cis-acytretyna), który następnie ulega glukoronizacji. Ostatnim etapem szlaku metabolicznego jest odłączanie łańcucha bocznego. Niewielkie ilości leku ulegają biotransformacji w etretynat. Choć sama acytretyna jest całkowicie usuwana z organizmu po 36 dniach, u leczonych tym lekiem należy brać pod uwagę możliwość powstawania etretynatu, którego okres półtrwania wynosi ok. 120 dni.
Wskazania
Lek stosowany jest w leczeniu objawowym ciężkich postaci łuszczycy, przede wszystkim jednak łuszczycy krostkowej, łuszczycowym zapaleniu stawów, łuszczycy erytrodermicznej. Wskazaniem do stosowania leku są również inne, ciężkie i niepoddające się innym metodom leczenia, postacie łuszczycy, a także rybia łuska, łupież czerwony mieszkowy, choroba Dariera.
Lek hamuje rozwój nieczerniakowych nowotworów skóry u pacjentów po przeszczepie narządów i może być stosowany w chemoprewencji nowotworów skóry – u chorych po przeszczepie narządów nowotwory skóry są najczęściej występującymi nowotworami złośliwymi. Dla pozytywnego efektu konieczne jest długoterminowe leczenie acytretyną[4].
Dowiedziono skuteczności leczenia acytretyną rzadkiego przypadku choroby Grovera[5].
Wskazania do stosowania zarejestrowane w Polsce
Rozległe i ciężkie, oporne na leczenie postacie łuszczycy, takie jak:
- łuszczyca erytrodermiczna;
- uogólniona lub miejscowa łuszczyca krostkowa (np. łuszczyca krostkowa dłoni i stóp).
Ciężkie zaburzenia rogowacenia skóry, które nie poddają się innym metodom leczenia, takie jak:
- wrodzona rybia łuska i rybołuskowate zapalenie skóry;
- łupież czerwony mieszkowy;
- choroba Dariera.
Liszaj płaski skóry i błon śluzowych.
Inne ciężkie, oporne na leczenie postacie zapalenia skóry, charakteryzujące się wadliwym i (lub) nadmiernym rogowaceniem.
Szczególne środki ostrożności
Zgodnie z zaleceniami producenta, stosowanie acytretyny u kobiet w wieku rozrodczym jest możliwe dopiero wtedy, gdy spełnione zostaną wszystkie z poniższych punktów:
- Pacjentka cierpi na ciężką postać łuszczycy lub oporną na inne metody leczenia.
- Pacjentka zobowiązuje się do ścisłego przestrzegania zaleceń lekarza.
- Nie stwierdzono u pacjentki przeciwwskazań do stosowania antykoncepcji.
- Pacjentka akceptuje i stosuje skuteczne metody antykoncepcji w sposób ciągły, począwszy od 4. tygodnia przed rozpoczęciem podawania leku aż do dwóch lat od momentu zakończenia terapii.
- Podawanie leku może się rozpocząć dopiero w 2–3 dniu następnej, normalnej miesiączki po rozpoczęciu leczenia antykoncepcyjnego.
- Stwierdzono u pacjentki negatywny wynik testu ciążowego, przeprowadzonego na 2 tygodnie przed rozpocząciem leczenia. Zaleca się przeprowadzanie takich testów co miesiąc w czasie trwania leczenia acytretyną.
- Pacjentka została poinformowana o działaniu teratogennym leku.
- Pacjentka jest świadoma, że powyższych zasad należy przestrzegać w przypadku każdego ponownego leczenia acytretyną, bez względu na to, jak długi był odstęp czasu między poprzednim cyklem leczenia.
Poza tym, należy zwracać szczególną uwagę na:
- chorych na cukrzycę – acytretyna może powodować zmniejszoną tolerancję glukozy, należy więc, przez pierwsze 3 miesiące leczenia, często kontrolować jej stężenie we krwi,
- stan wątroby oraz poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi – w przypadku utrzymujących się niekorzystnych wyników badań należy przerwać podawanie acytretyny lub zmniejszyć jej dawkę.
Przeciwwskazania
Acytretyna, a także jej metabolit – etretynat – działają silnie teratogennie, powodując m.in. odmóżdżenie płodu. Nie wolno stosować w okresie ciąży i karmienia piersią.
- kobiety w wieku rozrodczym, jeśli nie chcą lub nie mogą stosować skutecznej antykoncepcji,
- znaczne upośledzenie czynności wątroby lub nerek oraz wysoki, przewlekły poziom lipidów we krwi,
- nadwrażliwość na acytretynę lub jakikolwiek inny składnik preparatu,
- nadwrażliwość na retinoidy,
- nie podawać łącznie z tetracyklinami, metotreksatem i witaminą A.
Osoby, które były leczone acytretyną, nie powinny być dawcami krwi.
Interakcje
Alkohol etylowy, spożywany w czasie leczenia acytretyną, powoduje zwiększone powstawanie etretynatu. Mechanizm tego działania nie został ustalony, nie wiadomo również, czy i jakie inne substancje mogą brać udział w tej reakcji. Należy więc powstrzymywać się od przyjmowania etanolu przez cały okres leczenia aż do dwóch miesięcy od jego zakończenia. Podawanie łącznie z metotreksatem powoduje zwiększone ryzyko zapalenia wątroby. Acytretyna, podawana łącznie z tetracyklinami, może spowodować wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Lek zmniejsza zdolność fenytoiny do wiązania z białkami. Podczas leczenia acytretyną nie należy podawać witaminy A lub preparatów ją zawierających, ze względu na duże ryzyko wystąpienia hiperwitaminozy A.
Działania niepożądane
Objawy niepożądane pojawiają się u wszystkich chorych leczonych acytretyną i mają związek ze stosowaną dawką. Do najczęstszych objawów ubocznych należą te charakterystyczne dla hiperwitaminozy A, a mianowicie:
- suchość skóry i wysychanie błon śluzowych oczu, nosa, jamy ustnej,
- zapalenie czerwieni wargowej, zajady,
- krwawienia z nosa,
- nietolerancja szkieł kontaktowych,
- bóle kostno-mięśniowe i bóle głowy,
- łysienie telogenowe i zwiększona łamliwość paznokci,
- upośledzenie widzenia nocnego.
Długotrwałe podawanie acytretyny może powodować hiperostozę i zwapnienia pozaszkieletowe. Obserwuje się także wzrost stężenia enzymów wątrobowych, hipercholesterolemię i hipertrójglicerydemię, szczególnie wśród chorych z grup ryzyka.
Preparaty
Dostępne w Polsce preparaty proste to Acitren i Neotigason[6].
Przypisy
- ↑ a b c d Acitretin (nr 44707) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Polski. [dostęp 2018-07-30]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
- ↑ a b c Acitretin, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB00459 (ang.).
- ↑ Acitretin (nr 44707) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2018-07-30]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
- ↑ Y.G. De Graaf, S. Euvrard, J.N. Bouwes Bavinck. Systemic and topical retinoids in the management of skin cancer in organ transplant recipients. „Dermatol Surg”. 30 (4 cz. 2), s. 656–661, 2004. DOI: 10.1111/j.1524-4725.2004.30152.x. PMID: 15061851.
- ↑ Barbara Olszewska, Alicja Malinowska, Aneta Szczerkowska-Dobosz, Wojciech Biernat, Elżbieta Gruska-Suchanek, Roman Nowicki, Dorota Kozicka. Zmiany skórne w przebiegu choroby Grovera klinicznie przypominające wyprysk – opis przypadku. „Alergia Astma Immunologia”. 1 (18), s. 55–58, 2013.
- ↑ Obwieszczenie Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia, 2015-03-16. [dostęp 2015-08-02].
Bibliografia
- J. Podlewski, A. Chwalibogowska-Podlewska, Leki współczesnej terapii, Split Trading, Warszawa 2005, wyd. 17, ISBN 83-85632-82-4
Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.
- p
- d
- e
- p
- d
- e
D05A – Leki przeciwłuszczycowe do stosowania zewnętrznego |
| ||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
D05B – Leki przeciwłuszczycowe do stosowania wewnętrznego |
|