Adelbert von Chamisso
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 30 stycznia 1781 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 21 sierpnia 1838 | ||
Zawód, zajęcie | Przyrodnik, poeta | ||
![]() | |||
|
![]() | Zobacz systematykę: Adelbert von Chamisso w Wikispecies |
Ludolf Karl Adelbert von Chamisso także Louis Charles Adélaïde de Chamisso de Boncourt (ur. 30 stycznia 1781 na zamku Boncourt w Châlons-en-Champagne we Francji, zm. 21 sierpnia 1838 roku w Berlinie) – niemiecki poeta, przyrodnik i podróżnik.
Życiorys
Adelbert von Chamisso urodził się 30 stycznia 1781 roku na zamku Boncourt w Châlons-en-Champagne we Francji[2][3]. Dzieciństwo spędził w rodzinnym zamku, skąd rodzina von Chamisso musiała uciekać przed rewolucjonistami w 1790 roku[2]. Uciekli najpierw do Belgii i Holandii, a następnie do Niemiec – przez Düsseldorf, Würzburg i Bayreuth do Berlina[2].
W 1796 roku królowa Luiza Pruska przyjęła von Chamisso na służbę jako giermka[4][2]. W latach 1798–1807 von Chamisso służył w armii pruskiej, w 1801 roku uzyskał stopień lejtnanta[4][2]. W 1801 roku rodzice von Chamisso powrócili do Francji, a on sam pozostał na emigracji[2].
Rozpoczął studiowanie filozofii i literatury niemieckiej[2]. Wówczas zaprzyjaźnił się z Juliusem Eduardem Hitzigiem (1780–1849), a także z Karlem Augustem Varnhagen von Ense (1785–1858), Davidem Ferdinandem Koreffem (1783–1851), Wilhelmem Neumannem (1781–1834) i Friedrichem de la Motte Fouqué (1777–1843)[2]. W 1803/1804 von Chamisso współzałożył wraz z Varnhagen von Ense romantyczną grupę literacką – Nordsternbund[2]. Jego pierwsze próby poetyckie odzwierciedlały przeżycia osobiste i spekulacje filozoficzne[2]. Pozostawał pod wpływem pracy Immanuela Kanta „Krytyka czystego rozumu”[2]. W bajce Adelberts Fabel podjął temat wolnej woli[2]. W ocalałym fragmencie księgi ludowej Fortunati Glückssäckel und Wunschhütlein połączył elementy tragiczne z komicznymi[2]. Stylistycznie wzorował się na dziele Ludwiga Tiecka (1773–1853) Kaiser Octavianus[2].
Następnie von Chamisso przebywał we Francji, potem ponownie w Berlinie[2]. Niemiecka pisarka Helmina von Chézy (1783–1856) wprowadziła go do kręgu intelektualistów prowadzonego przez powieściopisarkę Madame de Staël (1766–1817)[4][2]. Madame de Staël zaprosiła von Chamisso latem 1810 roku do swoich zamków Chaumont i Fossé, gdzie von Chamisso zaczął interesować się botaniką w reakcji na list francuskiego przyrodnika Louisa de La Foye (1781–1847)[2]. Von Chamisso podjął studia przyrodnicze w Berlinie, które musiał przerwać w 1813 roku z uwagi na wojnę antyfrancuską[2]. Wówczas powstało jego najsłynniejsze dzieło poetyckie – „Przedziwna historia Piotra Schlemihla” (niem. Peter Schlemihls wundersame Geschichte)[4][2].
Po wojnie von Chamisso powrócił do studiów botanicznych, które ponownie przerwał, by wziąć udział w wyprawie badawczej dookoła świata pod dowództwem Otto Kotzebue (1788–1846)[2]. Podczas wyprawy w latach 1815–1818, odkrył wraz z Johannem Friedrichem von Eschscholtzem (1793–1831) cykl przemiany pokoleń sprzągli, dostarczając pierwszego w historii pewnego dowodu przemiany pokoleń u zwierząt[2]. Uznanie zdobyły również jego prace na temat powstawania rafy koralowej[2]. Wyprawę opisał w pamiętniku Beschreibung einer Reise um die Welt[2]. Po powrocie, przez 17 lat, razem z Diederichem Franzem Leonhardem von Schlechtendal (1794–1866) opisywał przywiezione okazy botaniczne i zoologiczne[2]. W 1819 roku von Chamisso objął stanowisko dyrektora herbarium i ogrodu botanicznego w Schönebergu[2]. Napisał podręcznik do nauki botaniki[2].
Von Chamisso był również wolnomularzem[5].
Zmarł 21 sierpnia 1838 roku w Berlinie[2][3].
Publikacje
Lista publikacji podana za Neue Deutsche Biographie (NDB)[2]:
- pierwsze artykuły w Berliner Musenalmanach, 1804–06
- Adelberts Fabel, 1807
- Peter Schlemihls wundersame Geschichte, 1814
- Gedichte, 1831
- Fortunati Glückseckel und Wunschhütlein, 1895
- Peter Schlemiels Schicksale, 1922
- De Salpa, 1819
- Bemerkungen und Ansichten auf einer Entdeckungsreise, 1821
- Übersicht der nutzbarsten und der schädlichsten Gewächse, welche wild oder angebaut in Norddeutschland vorkommen, 1827
- Reise um die Welt, 1836
- Über die hawaiische Sprache, 1837
- Werke, 1836
Członkostwa
- 1829 – wybrany na członka Niemieckiej Akademii Przyrodników Leopoldina (niem. Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina)[6]
- 1835 – członek Berlińsko-Brandenburskiej Akademii Nauk[7]
Upamiętnienie
Nazwiskiem Chamisso nazwano podczas pierwszej wyprawy Kotzebue dookoła świata, jedną z wysp w Cieśninie Beringa[8]. Na cześć Chamisso został nazwany przez jego przyjaciela, entomologa na statku Rurik – Johanna Friedricha von Eschscholtz rodzaj roślin Camissonia z rodziny wiesiołkowatych[9]. Chamisso z kolei zrewanżował się nadaniem nazwy innej roślinie na cześć Eschsoltza – rodzajowi pozłotka z rodziny makowatych nadając mu nazwę naukową Eschscholtzia[9][10].
W 1991 roku nazwano jego nazwiskiem planetoidę z grupy pasa głównego asteroid – (24711) Chamisso[11].
Przypisy
- ↑ The International Plant Names Index: Cham. – Ludolf Karl Adelbert von Chamisso 1781–1838. [dostęp 2017-12-13]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Adalbert Elschenbroich: Chamisso, Adelbert von. W: Neue Deutsche Biographie 3. 1957, s. 190–192. [dostęp 2017-12-13]. (niem.).
- ↑ a b Adelbert von Chamisso, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2017-12-13] (ang.).
- ↑ a b c d Mähly: Chamisso, Adelbert von. W: Allgemeine Deutsche Biographie 4. 1876, s. 97–102. [dostęp 2017-12-13]. (niem.).
- ↑ Wolnomularstwo w świetle encyklopedyj. Warszawa: Wypisy, 1934.
- ↑ Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina: Mitgliederverzeichnis. [dostęp 2017-12-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-14)]. (niem.).
- ↑ Louis Charles Adelaide (gen. Adelbert) von Chamisso. [dostęp 2017-12-13]. (niem.).
- ↑ Otto von Kotzebue: Entdeckungs-Reise in die Südsee und nach der Bering-Straße zur Erforschung einer nordöstlichen Durchfahrt. Weimar: Gebrüder Hoffmann, 1821, s. 144. [dostęp 2017-12-13]. (niem.).
- ↑ a b Ari Ben-Menahem: Historical Encyclopedia of Natural and Mathematical Sciences. Springer Science & Business Media, 2009, s. 1560–1561. ISBN 978-3-540-68831-0. [dostęp 2017-12-13]. (ang.).
- ↑ Eschscholtz, Johann Friedrich (v.). W: Baltische Historische Kommission (BHK): Baltisches Biographisches Lexikon digital. [dostęp 2017-12-12]. (niem.).
- ↑ (24711) Chamisso w bazie Jet Propulsion Laboratory (ang.)
- ISNI: 0000000121184513
- VIAF: 4927907
- ULAN: 500017530
- LCCN: n80049626
- GND: 118520040
- NDL: 00435666
- LIBRIS: b8nqslhv3jqjq0h
- BnF: 118959665
- SUDOC: 02677710X
- SBN: CFIV032105
- NLA: 35027168
- NKC: jn20000603091
- RSL: 000016657
- BNE: XX849121
- NTA: 069977925
- BIBSYS: 90071586
- CiNii: DA00553702
- Open Library: OL117060A
- PLWABN: 9810531341905606
- NUKAT: n00013780
- J9U: 987007259691405171
- PTBNP: 44898
- CANTIC: a10064953
- LNB: 000059422
- NSK: 000061690
- CONOR: 14901347
- BNC: 000035089
- ΕΒΕ: 66658, 87912
- BLBNB: 000156862
- KRNLK: KAC199604773
- LIH: LNB:V*306772;=BL
- RISM: people/49200
- PWN: 3884647
- Britannica: biography/Adelbert-von-Chamisso
- Universalis: adelbert-von-chamisso
- БРЭ: 4690046
- NE.se: adelbert-von-chamisso
- SNL: Adelbert_von_Chamisso
- VLE: adelbert-von-chamisso
- Catalana: 0017318
- Hrvatska enciklopedija: 11422