Anda Rottenberg
![]() Anda Rottenberg (2020) | |||
Data i miejsce urodzenia | 23 kwietnia 1944 | ||
---|---|---|---|
Dyrektor Zachęty Narodowej Galerii Sztuki | |||
Okres | od 1993 | ||
Poprzednik | Barbara Majewska | ||
Następca | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Anda_Rottenberg2.jpg/240px-Anda_Rottenberg2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Anda_Rottenberg_%28cropped%29.jpg/240px-Anda_Rottenberg_%28cropped%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Agnieszka_Taborska_5.jpg/240px-Agnieszka_Taborska_5.jpg)
Anda Rottenberg (ur. 23 kwietnia 1944 w Nowosybirsku[1]) – polska historyczka sztuki, krytyczka, kuratorka sztuki i publicystka, w latach 1993–2001 dyrektor Państwowej Galerii Sztuki Zachęta w Warszawie.
Życiorys
Jej ojciec był polskim Żydem, a matka Rosjanką[2].
W latach 1951–1963 mieszkała w Legnicy[3], następnie przeniosła się do Warszawy, gdzie w 1971 ukończyła studia z zakresu historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim. Od 1969 zajmuje się organizowaniem wystaw artystycznych[4]. Do 1973 związana była z Państwową Galerią Sztuki Zachęta. W latach 1973–1986 pracowała w Polskiej Akademii Nauk, zajmując się badaniami nad sztuką nowoczesną i współtworząc „Polskie Studia Artystyczne”. W 1986 założyła Fundację Egit, jedną z pierwszych niezależnych fundacji sztuki w Polsce[5]. Później podjęła studia doktoranckie w dyscyplinie sztuki piękne na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Nadanie stopnia doktora zostało jednak zablokowane w 2015 przez Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów po stwierdzeniu braku bezstronności w pracy i nieprawidłowego wyboru dyscypliny[6][7].
W latach 1991–1992 zajmowała stanowisko dyrektora Departamentu Sztuki w Ministerstwie Kultury i Sztuki, następnie w latach 1993–2001 pełniła funkcję dyrektora Państwowej Galerii Sztuki Zachęta w Warszawie. W latach 1991–1993 kierowała także Galerią Mazowiecka w Warszawie, a w latach 1992–1993 Centrum Sztuki Współczesnej Sorosa. Do 2007 była przewodniczącą rady programowej Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie[5]. W 1998 została przewodniczącą Fundacji Instytutu Promocji Sztuki.
Została członkinią Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki (AICA). W latach 1988–1990 i 1991–1993 pełniła funkcję przewodniczącej polskiej sekcji AICA, natomiast w latach 1994–2000 była zastępczynią przewodniczącego AICA[4]. Uzyskała także członkostwo w International Manifesta Foundation oraz International Germinations Foundation.
Wśród licznych wystaw, których była organizatorką i kuratorką, znalazły się m.in. Europa nieznana, Kraków (1991); polska część Der Riss im Raum, Berlin (1994); Gdzie jest brat twój, Abel?, Warszawa (1995); Sztuka z Polski, Budapeszt, Wilno, Ryga, Tallinn (1996–1997); Osobisty czas – sztuka z krajów nadbałtyckich, Warszawa (1996); Postindustrial Sorrow, Wiesbaden (2000); Forgetting-Amnesia, Brema (2000)[4]; Postęp i higiena, Warszawa (2015)[8]. Przygotowała również wiele wystaw indywidualnych polskich i zagranicznych artystów. Wielokrotnie obejmowała funkcję kustosza polskiego pawilonu na międzynarodowych wystawach, m.in. na biennale w Wenecji, Stambule i São Paulo[4]. Była też kuratorką wystawy o relacjach polsko-niemieckich w sztuce Obok. Polska-Niemcy. 1000 lat historii w sztuce zorganizowanej w 2011 przez Martin-Gropius-Bau w Berlinie i Zamek Królewski w Warszawie[9].
Od połowy lat 60. autorka tekstów w polskich periodykach, m.in. w „Kulturze” i „Polityce”. Jest autorką popularnych serii, artykułów naukowych, esejów zamieszczanych w krajowych i zagranicznych wydawnictwach poświęconych sztuce. Opublikowała m.in. Sztukę w Polsce 1945–2005 (2005) oraz Przeciąg. Teksty o sztuce polskiej lat 80. (2009)[10]. W 2009 wydała także autobiografię zatytułowaną Proszę bardzo. Książka stanowi sagę rodzinną, w której codzienne życie przeplata się z wydarzeniami historycznymi, opowiada o poszukiwaniu tożsamości, zawieszonej między tradycją żydowską ojca, a światem bogatego mieszczaństwa dawnej Rosji po stronie matki[11]. Autobiografia ta była nominowana do Nagrody Literackiej Nike 2010[12] oraz do Nagrody Literackiej Gdynia 2010[13]. W 2014 ukazał się wywiad rzeka Doroty Jareckiej z Andą Rottenberg Rottenberg. Już trudno.
W 2018 objęła kierownictwo działu kultury w polskiej edycji miesięcznika „Vogue”[14].
Była członkinią komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed wyborami prezydenckimi w 2010 i w 2015[15][16].
Życie prywatne
Ze związku z krytykiem filmowym Waldemarem Chołodowskim miała syna Mateusza (1971–1997)[17][18], który zmarł na skutek pobicia w 1997. Jego zwłoki odnaleziono w Warszawie w tym samym roku, jednak jego tożsamość ustalono dopiero w 2008[17][18].
Odznaczenia i wyróżnienia
- 2011 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski[19]
- 2001 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski[20]
- 2012 – Nagroda Krytyki Artystycznej im. Jerzego Stajudy, wyróżnienie specjalne za całokształt osiągnięć[21]
- 2012 – Doroczna Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie sztuk wizualnych[22]
- 2012 – Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska „Neptuny”[23]
- 2013 – Nagroda im. prof. Aleksandra Gieysztora za wybitne osiągnięcia na polu działalności badawczej, wystawienniczej, społecznej i organizacyjnej, dotyczącej sztuki polskiej i światowej ostatnich dekad XX wieku
- 2014 – Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
- 2024 – Złota Odznaka Honorowa za Zasługi dla Republiki Austrii[24]
Wybrane publikacje
- De Kooning i Rauschenberg – podwójność niesymetryczna, Arkady, Warszawa 1984.
- Sztuka w Polsce 1945–2005, Wydawnictwo Piotra Marciszuka Stentor, Warszawa 2005.
- Proszę bardzo, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2009.
- Przeciąg. Teksty o sztuce polskiej lat 80., Fundacja Open Art Projects, Warszawa 2009.
- Rottenberg. Już trudno. Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2014.
- Berlińska depresja, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2018.
- Lista. Dziennik 2005, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2019.
- Zbliżenia. Szkice o polskich artystach, Arkady, Warszawa 2020.
- Rozrzut, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2021.
Przypisy
- ↑ Anda Rottenberg. culturecongress.eu. [dostęp 2012-07-22].
- ↑ Anna Olejniczak: Anda Rottenberg – wojowniczka przekraczająca normy. stronakobiet.pl, 14 września 2017. [dostęp 2020-09-26].
- ↑ Komorowski odznaczy byłą legniczankę. lca.pl, 10 stycznia 2011. [dostęp 2012-04-11].
- ↑ a b c d Anda Rottenberg. autograf.ant.pl. [dostęp 2012-04-11].
- ↑ a b Rada Programowa. mediateka.waw.pl. [dostęp 2012-04-11].
- ↑ Anda Rottenberg i Krzysztof Wodiczko bez doktoratów. Skandal na ASP. rp.pl, 8 grudnia 2015. [dostęp 2022-11-15].
- ↑ Piotr Kosiewski: Awantura na ASP. tygodnikpowszechny.pl, 7 grudnia 2015. [dostęp 2022-11-15].
- ↑ Ewa Podgajna: Zapomniana historia. Wygnani rosyjscy myśliciele przybyli do Szczecina na pokładzie Hakena. wyborcza.pl, 7 lutego 2015. [dostęp 2020-08-17].
- ↑ Obok. Polska-Niemcy. 1000 lat historii w sztuce. fwpn.org.pl. [dostęp 2012-04-11].
- ↑ Anda Rottenberg: „Przeciąg. Teksty o sztuce polskiej lat 80.”. culture.pl. [dostęp 2021-07-08].
- ↑ Świadomość strat. dziennikpolski24.pl, 29 kwietnia 2009. [dostęp 2012-04-11].
- ↑ Nagroda Nike 2010. nike.org.pl. [dostęp 2015-07-20].
- ↑ Nominowani 2010. nagrodaliterackagdynia.pl. [dostęp 2015-12-02].
- ↑ Anda Rottenberg – szefowa działu kultury „Vogue Polska”. vogue.pl, 14 lutego 2018. [dostęp 2021-07-08].
- ↑ Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego. onet.pl, 16 maja 2010. [dostęp 2014-04-26].
- ↑ Kto wszedł do komitetu poparcia Komorowskiego. dziennik.pl, 15 marca 2015. [dostęp 2015-03-15].
- ↑ a b Anda Rottenberg – wojowniczka przekraczająca normy. stronakobiet.pl, 14 września 2017. [dostęp 2018-05-04].
- ↑ a b Janina Blikowska, Grzegorz Byszewski, Marek Kozubal: Tajemnicza śmierć Mateusza. rp.pl, 24 lipca 2008. [dostęp 2024-07-10].
- ↑ M.P. z 2011 r. nr 32, poz. 384
- ↑ M.P. z 2001 r. nr 21, poz. 345
- ↑ Nagroda im. Jerzego Stajudy. Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, 2012. [dostęp 2012-05-01].
- ↑ Rozdanie Dorocznych Nagród Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. mkidn.gov.pl, 27 września 2012. [dostęp 2013-06-12].
- ↑ Winiarska, Kulka i Rottenberg laureatami Neptunów 2012. culture.pl, 17 sierpnia 2012. [dostęp 2016-06-29].
- ↑ Grzegorz Janikowski: Anda Rottenberg otrzymała Złotą Odznakę Honorową za Zasługi dla Republiki Austrii. dzieje.pl, 25 kwietnia 2024. [dostęp 2024-04-26].
- p
- d
- e
|
- ISNI: 0000000072128514
- VIAF: 101738297
- ULAN: 500433938
- LCCN: n90657786
- GND: 13173007X
- BnF: 15038716q
- SUDOC: 110972805
- NKC: js2011654133
- NTA: 369442628
- BIBSYS: 1634281490295
- CiNii: DA16670385
- Open Library: OL7026895A
- PLWABN: 9810619929105606
- NUKAT: n94001711
- J9U: 987007298154905171
- NSK: 000474780
- LIH: LNB:V*98903;=BP