Arbuz
Owoc odmiany uprawnej arbuza zwyczajnego | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | dyniowce | ||
Rodzina | dyniowate | ||
Rodzaj | arbuz | ||
Nazwa systematyczna | |||
Citrullus H. A. Schrader in Ecklon et Zeyher Enum. 279. Jan-Feb 1836 (nom. cons.) | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Citrullus vulgaris[3] | |||
| |||
|
Arbuz, kawon (Citrullus Schrad.) – rodzaj roślin z rodziny dyniowatych. Obejmuje 7 gatunków[4]. Cztery z nich rosną w południowej Afryce. C. mucosospermus rośnie w tropikalnej Afryce Zachodniej oraz Sudanie. Arbuz kolokwinta C. colocynthis rośnie w północnej Afryce, na południowych krańcach Europy i w południowo-zachodniej Azji[4]. Duże znaczenie użytkowe ze względu na soczyste, jadalne owoce ma arbuz zwyczajny C. lanatus pochodzący z północno-zachodniej Afryki[4], prawdopodobnie udomowiony tam już ponad 5 tysięcy lat temu[5]. W Polsce arbuz zwyczajny i kolokwinta są uprawiane, ten drugi także przejściowo dziczeje (ma status efemerofita)[6].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Tuineje_FV-20_-_Citrullus_colocynthis%2BNicotiana_glauca_02_ies.jpg/220px-Tuineje_FV-20_-_Citrullus_colocynthis%2BNicotiana_glauca_02_ies.jpg)
Morfologia
- Pokrój
- Rośliny jednoroczne i byliny o pędach płożących lub wspinających się, szorstkich z powodu brodawkowatego i szczeciniastego owłosienia. Wąsy czepne 2- lub 3-dzielne, rzadko pojedyncze[5][7].
- Liście
- Okrągławe do trójkątnie lancetowatych, głęboko 3–5-dzielne, o brzegu zatokowo wcinanym i odlegle piłkowanym. Powierzchnia blaszki gruczołowata[5][7].
- Kwiaty
- Rośliny są jednopienne – na tych samych roślinach wyrastają w różnych węzłach kwiaty rozdzielnopłciowe – żeńskie i męskie. Hypancjum jest dzwonkowate. Korona kwiatu i kielich składają się z 5 elementów każdy. Płatki korony są żółte i zrośnięte w dolnej połowie, osiągają od 6 do 16 mm długości, są gładkie lub owłosione[5][7]. Kwiaty męskie zawierają trzy pręciki o krótkich i wolnych nitkach. Szczątkowa zalążnia wykształcona jest w formie gruczołka. Kwiaty żeńskie z trzema prątniczkami i jajowatą zalążnią zawierającą liczne zalążki. Szyjka słupka krótka, zwieńczona trzema okazałymi, nerkowatymi znamionami[7].
- Owoce
- Kulistawe lub podługowate, mięsiste lub wysychające, wielonasienne jagody. Nasiona podługowate, spłaszczone, gładkie[7].
Systematyka
- Pozycja systematyczna
Rodzaj z rodziny dyniowatych z rzędu dyniowców[2]. W obrębie rodziny należy do podrodziny Cucurbitoideae i plemienia Benincaseae[8].
- Wykaz gatunków[4]
- Citrullus amarus Schrad.
- Citrullus colocynthis (L.) Schrad. – arbuz kolokwinta
- Citrullus ecirrhosus Cogn.
- Citrullus lanatus (Thunb.) Matsum. & Nakai – arbuz zwyczajny
- Citrullus mucosospermus (Fursa) Fursa
- Citrullus naudinianus (Sond.) Hook.f.
- Citrullus rehmii De Winter
![]() | Zobacz w Wikiźródłach tekst Arbuz w Encyklopedii staropolskiej |
![]() | Zobacz kolekcję cytatów o arbuzie w Wikicytatach |
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-07-22] (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian, National Museum of Natural History. [dostęp 2009-07-22]. (ang.).
- ↑ a b c d Citrullus Schrad. ex Eckl. & Zeyh.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-06-09].
- ↑ a b c d Citrullus Schrader in C. F. Ecklon and K. L. P. Zeyher. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-06-09].
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 61, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c d e Anmin Lu, Charles Jeffrey: Citrullus Schrader ex Ecklon & Zeyher. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-06-09].
- ↑ Citrullus. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2009-07-22]. (ang.).