Arnold Böcklin
![]() Autoportret (1873) | |||
Data i miejsce urodzenia | 16 października 1827 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 16 stycznia 1901 | ||
Narodowość | Szwajcar | ||
Dziedzina sztuki | malarstwo | ||
Epoka | neoromantyzm | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() | |||
|
Arnold Böcklin (ur. 16 października 1827 w Bazylei, zm. 16 stycznia 1901 w San Domenico di Fiesole) – szwajcarski malarz, rzeźbiarz, projektant i grafik, tworzący w nurcie neoromantyzmu, a następnie symbolizmu.
Życiorys
Ze strony ojca – Christiana Fredericka Böcklina, który zajmował się handlem jedwabiem, pochodził ze starej rodziny z Szafuzy; matką była Ursula Lippe, mieszkanka Bazylei.
W latach 1841–1847 młody Böcklin odbył studia w Akademii Sztuk Pięknych w Düsseldorfie jako uczeń pejzażysty J.W. Schirmera. W ich trakcie odbywał podróże studyjne do Brukseli, Antwerpii, Genewy (kształcąc się u A. Calame'a)[1] i Paryża (gdzie pracował w Luwrze), by w 1848 znaleźć się w Rzymie, gdzie nastąpiło pierwsze zetknięcie z kulturą antyczną, silnie inspirujące go na przyszłość. Zawarł tam również związek małżeński z Angelą Pascucci, będącą modelką dla wielu jego przedstawień[2]. W latach 1856–1860 przebywał w Monachium; w 1860 wykonywał prace malarskie na zlecenie akademii w Weimarze, gdzie przejściowo wykładał[3]. W dwa lata później nastąpił ponowny kilkuletni pobyt we Włoszech (1862-1866), gdy poza Rzymem artysta poznał także Neapol i pobliskie Pompeje. Zawarł tam również cenną znajomość z monachijskim mecenasem sztuki, hr. A.F. von Schack[1]. Po powrocie do rodzinnej Bazylei, przez dalsze lata (1871-1874) zamieszkiwał w Monachium, a następnie na dziesięciolecie przeniósł się do Florencji. Lata 1885-1892 spędził w Hottingen pod Zurychem; od 1892 mieszkał w Fiesole[4].
Przed śmiercią wystawa jego prac zebranych została zorganizowana w Bazylei jesienią 1897[3]. W 1880 został odznaczony bawarskim Orderem Maksymiliana za Naukę i Sztukę, 8 października 1897 jako obcokrajowiec został odznaczony austro-węgierską Odznaką Honorową za Dzieła Sztuki i Umiejętności[5].
Twórczość
We wczesnym okresie (1840-1860) malował w nurcie romantyzmu nastrojowe pejzaże o przytłumionym kolorycie (często leśne) z Alp szwajcarskich, a później rozjaśnione kolorystycznie pejzaże włoskie. Po pobycie we Włoszech przeszedł do tworzenia charakterystycznych dla niego przedstawień fantastyczno-mitologicznych (Pan w sitowiu, 1858; Narodziny Wenus, 1869), nacechowanych swoistą symboliką (alegorie, parabole), czasem też niejednoznaczną (W leśnej ciszy, 1885). Jego dojrzała twórczość (zwłaszcza po 1870) wywarła znaczący wpływ na rozwój europejskiego symbolizmu[6].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/B%C3%B6cklin_Silence_of_the_forest.jpg/220px-B%C3%B6cklin_Silence_of_the_forest.jpg)
Poczynając od wczesnego okresu (Pejzaż z zamkową ruiną, 1847; Pejzaż w świetle księżyca, 1849) Böcklin z upodobaniem malował głównie mroczne, fantastyczne pejzaże przeniknięte niesamowitą senną atmosferą i otoczone aurą tajemniczości (Wyspa umarłych i Ruina nad morzem, 1880; Willa nad morzem, 1864; Kaplica, 1898).
W tematyce mitologicznej, w której poruszał się nie mając wykształcenia klasycznego, tworzył krajobrazowe kompozycje fantastycznie wypełnione mitycznymi stworami (bożek Pan, centaury, nimfy, fauny, najady, trytony), a nawet współczesne sceny rodzajowe z ich udziałem (Centaur w wiejskiej kuźni, Pan płoszący pasterza). Częstym ujęciem są „morskie idylle” z przedstawieniem tych stworów igrających wśród fal i skał, o groteskowych pozach, wyrazie twarzy i gestach, nacechowanych przy tym zwierzęcą witalnością i swoistym seksualizmem[7]. Cechy groteski przejawiają jednak również tradycyjne wyobrażenia (Orland szalony, Polowanie Diany, Pan świstający z kosem).
Podczas wieloletniego pobytu we Florencji w latach 1874-1885 powstały liczne sceny religijne (Złożenie do grobu, Bóg Ojciec ukazujący raj Adamowi, Pustelnik). Böcklin był również portrecistą i twórcą kompozycji ściennych. W końcowym okresie tworzenia jego symbolizm zwrócił się ku tematom apokaliptycznym: wojny, zarazy i śmierci.
Obok Hodlera, Klingera i Corintha uważany jest za jednego głównych przedstawicieli niemieckiego symbolizmu, który w europejskim malarstwie przerwał dominację akademizmu i naturalizmu z drugiej połowy XIX stulecia. Stylistyka jego obrazów całkowicie różni się od przesadnego i niespokojnego symbolizmu francuskiego, łącząc wątki mitologiczne z rzeczywistymi elementami przeszłości w otoczce wieloznacznych aluzji. W intencji artysty obraz miał w swej narracji wywoływać wzruszenia jak utwór poetycki i pozostawiać wrażenie podobne utworowi muzycznemu[4]. Pod jego wpływem symbolizm w swej twórczości rozwinął Hans Thoma.
Wpływ symbolistycznego malarstwa Böcklina znalazł swe odbicie nie tylko u późniejszych surrealistów (Max Ernst, Salvador Dalí, Giorgio de Chirico[8]), lecz także w muzyce, u kompozytorów inspirowanych zarówno jego osobowością, jak i wymową jego obrazów (Rachmaninow i Schultz-Beuthen, Max Reger, Hans Huber, Gustav Mahler, Bohuslav Martinů, Andreas Hallén).
Wybrane prace
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Arnold_Boecklin-fiedelnder_Tod.jpg/200px-Arnold_Boecklin-fiedelnder_Tod.jpg)
- Wyspa umarłych (kilka wersji 1880-1886)
- Walka centaurów (1872)
- Autoportret ze śmiercią przygrywającą na skrzypcach (1872)
- Willa nad morzem (wiele wersji 1863-1878)
- Syreny (1875)
- Tryton i nereida (1877)
- Meduza (1878)
- Święty las (1882)
- Gra fal (1883)
- Morska idylla (1887)
- Wyspa żywych (1888)
Przypisy
- ↑ a b Encyklopedia 2001 ↓, s. 206.
- ↑ Britannica 1911 ↓, s. 107.
- ↑ a b Britannica 1911 ↓, s. 108.
- ↑ a b Zuffi 1999 ↓, s. 176.
- ↑ Notatki literacko-artystyczne. „Gazeta Lwowska”. Nr 26, s. 4-5, 1 lutego 1901.
- ↑ Hofstätter 1980 ↓, s. 334.
- ↑ Poprzęcka 1980 ↓, s. 173.
- ↑ Poprzęcka 1980 ↓, s. 266.
Bibliografia
- Wielka encyklopedia PWN. T. 4. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 206.
- Encyclopædia Britannica (XI edycja). T. 4. Cambridge: Cambridge University Press, 1911, s. 107–108
- Stefano Zuffi: Malarstwo nowoczesne. Od romantyzmu do awangardy XX wieku. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 1999, s. 176–177.
- Hans H. Hofstätter: Symbolizm. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1980, seria: Style - Kierunki - Tendencje. ISBN 83-221-0028-0.
- Maria Poprzęcka: Akademizm. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1980, seria: Style - Kierunki - Tendencje. ISBN 83-221-0104-X.
Literatura dodatkowa
- Andrzej Nowakowski: Arnold Böcklin. Chwała i zapomnienie. Kraków: Universitas, 1994, ISBN 83-7052-118-5
Linki zewnętrzne
- Mistrzowie malarstwa: Arnold Böcklin(pol.)
- Galeria obrazów A. Böcklina na stronie Art Renewal Center(ang.)
- Pan w trzcinach (1858)
- Gra fal (1883)
- Centaur w wiejskiej kuźni (1888)
- Nessos i Dejanira (1898)
- Willa nad morzem (1864)
- Pustelnik (1884)
- ISNI: 0000000110605810
- VIAF: 46789876
- ULAN: 500016466
- LCCN: n50010065
- GND: 118512374
- NDL: 00433657
- LIBRIS: jgvxxq3242hn5tx
- BnF: 12101980t
- SUDOC: 029380723
- SBN: RAVV027981
- NLA: 35019767
- NKC: ola2002153393
- BNE: XX1387675
- NTA: 070322856
- BIBSYS: 90522227
- CiNii: DA03321758
- Open Library: OL739654A
- PLWABN: 9810699344305606
- NUKAT: n00066284
- J9U: 987007300372105171
- CANTIC: a1914023x
- LNB: 000160821
- CONOR: 7557731
- BLBNB: 000277819
- LIH: LNB:V*90235;=BF
- RISM: people/21931
- PWN: 3878807
- Britannica: biography/Arnold-Bocklin
- Treccani: arnold-bocklin
- Universalis: arnold-bocklin
- БРЭ: 1853081
- NE.se: arnold-böcklin
- SNL: Arnold_Böcklin
- VLE: arnold-bocklin
- Catalana: 0010644
- DSDE: Arnold_Böcklin
- Hrvatska enciklopedija: 8299