Arnota właściwa
![]() Morfologia | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | ślazowce | ||
Rodzina | arnotowate | ||
Rodzaj | arnota | ||
Gatunek | arnota właściwa | ||
Nazwa systematyczna | |||
Bixa orellana L. Sp. pl. 1:512. 1753 | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
|
Arnota właściwa[5] (Bixa orellana L.) – gatunek niewielkiego drzewa z rodziny arnotowatych (Bixaceae). Rośnie od północnej części Ameryki Południowej przez Amerykę Środkową po północny Meksyk[3].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Bixa.jpg/220px-Bixa.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Bixa_orellana.jpg/220px-Bixa_orellana.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Bixa_orellana_seeds.jpg/220px-Bixa_orellana_seeds.jpg)
Morfologia
- Pokrój
- Drzewo o wysokości do 10 m. Kora barwy ciemnoszaropopielatej.
- Liście
- Gęste listowie o jasnozielonych, jajowatego kształtu, całobrzegich liściach.
- Kwiaty
- Zebrane w baldachogrona na szczycie pędów. Kwiaty złożone z 5-działkowego, różowego kielicha, 5-płatkowej, również różowej korony, pojedynczego słupka i licznych pręcików.
- Owoc
- W postaci kolczastych, czerwonopomarańczonych, spłaszczonych torebek, z których każda zawiera do 50 nasion. Torebki są szczeciniasto owłosione. Z jednego drzewa średniej wielkości można uzyskać nawet do 270 kg nasion. Każde z nich pokryte jest czerwonawą osnówką, stanowiącą cenne źródło pomarańczowożółtego barwnika – biksyny.
Zastosowanie
- Gatunek wykorzystywany jest głównie ze względu na czerwony barwnik zawarty w brodawkach nasion zwany orleanem[5], biksyną, annato (oznaczany symbolem – E160b)[6] i wykorzystywany do barwienia tkanin oraz produktów żywnościowych[5]. W Meksyku nasiona smażone w tłuszczu dają pastę zwaną annato lub achiote stosowaną jako przyprawa[7].
- Lokalnie roślina (korzenie i liście) wykorzystywana jest także jako lecznicza[5].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-04] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-04] (ang.).
- ↑ a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-09-15].
- ↑ Bixa orellana, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c d Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 41. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ Food-Info.net: E160b: Annatto, Biksyna, Norbiksyna. [dostęp 2010-12-05]. (pol.).
- ↑ MarcinM. Molski MarcinM., Chemia piękna. T. 2: Źródła substancji bioaktywnych, wyd. II, Warszawa: PWN, 2021, s. 35, ISBN 978-83-01-21490-6 .
Bibliografia
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- Jens Rohwer: Atlas roślin tropikalnych. Warszawa: Horyzont, 2002. ISBN 83-7311-378-9.
- Britannica: plant/annatto
- SNL: orlean
- DSDE: Bixa_orellana
Identyfikatory zewnętrzne:
- EoL: 584439
- Flora of China: 200014319
- Flora of North America: 200014319
- GBIF: 2874863
- identyfikator iNaturalist: 127676
- IPNI: 33335-2
- ITIS: 22251
- NCBI: 66672
- Plant Finder: 277939
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-22274
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:33335-2
- identyfikator Tropicos: 3800005
- USDA PLANTS: BIOR
- CoL: LY5D