Baltowie (lud)
![]() | Ten artykuł dotyczy grupy etnicznej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa. |
Baltowie, lud Balti – grupa etniczna licząca ok 109 tys. osób[1][2], zamieszkująca obszar historycznego Baltistanu, obejmujący terytoria administrowanego przez Pakistan Gilgit-Baltistanu i administrowanego przez Indie Ladakhu. Ilość Baltów mieszkających na terytorium administrowanym przez Indie, głównie w rejonie miast Kargil I Leh, jest znacznie mniejsza niż na terytorium pakistańskim. Poza regionem Kaszmiru Baltowie są rozproszeni po całym Pakistanie, a większość diaspory zamieszkuje znaczące ośrodki miejskie, takie jak Lahore, Karaczi, Islamabad i Rawalpindi. Mówią językiem balti(inne języki) i są wyznawcami islamu, głównie szyickiego. Zamieszkują przede wszystkim tereny górskie i utrzymują się z mało wydajnego w ich rejonie rolnictwa i sadownictwa[3][4].
Pochodzenie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Balti_Women_Buckwheat_Turtuk_Mar19_DSC01118.jpg/236px-Balti_Women_Buckwheat_Turtuk_Mar19_DSC01118.jpg)
Pochodzenie nazwy Balti nie jest ostatecznie wyjaśnione[5]. Według badań ogłoszonych w grudniu 2020, przeprowadzonych wśród Baltów w Baltistanie, 20,6 - 26% ich genomu wykazuje pochodzenie tybetańskie i ta domieszka genów miała miejsce w okresie 39 do 21 pokoleń temu, czyli po podboju Baltistanu przez imperium tybetańskie[6]. Większość badaczy uznaje niejednorodny charakter tego ludu, przy wielu spekulacjach umiejscawiających krainy ich pochodzenia w środkowym obszarze późniejszej Mongolii, wiążąc np. z Tatarami[7]. Pierwsza pisemna wzmianka o ludzie Balti pojawiła się w II wieku p.n.e., za sprawą aleksandryjskiego astronoma i geografa Ptolemeusza, który nazywa ten region Byaltae[8]. Sami Baltowie nazywają zamieszkały przez siebie kraj Balti-yul (tłm. „Kraina Baltów” ), a współczesne określenie Baltistan jest perskim tłumaczeniem tej nazwy[9].
Język
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Balti-traditional-dress-pakistan.jpg/232px-Balti-traditional-dress-pakistan.jpg)
Język balti(inne języki) jest jednym z archaicznych dialektów z rodziny języków tybetańskich, obecnie pod znaczącym wpływem buruszaskiego, tureckiego i urdu, a także tekstów islamskich w języku perskim[10]. Read (1934) mówił o nim jako o dialekcie języka tybetańskiego[11], natomiast Tournadre (2005) uważa go za wywodzący się z tej samej rodziny językowej, co ladakhi[12]. Mimo iż istnieje kilka opracowań na jego temat (najwcześniejsze z 1934), nie sporządzono jak dotąd (2024) oficjalnej i standardowej wersji ani jego gramatyki ani ortografii. Piśmienni Baltowie z reguły posługują się w piśmie urdu, lepiej wykształceni także angielskim (oba oficjalne języki Pakistanu)[13]. Jakkolwiek język balti używany jest w wielu lokalnych wersjach[14], według Brandt (2021) za dialekt najbardziej zbliżony do widzianego jako standardowy uznawany jest dość powszechnie ten używany w Skardu, głównym mieście Baltistanu[15]. Na terenie regionu Gilgit-Baltistan balti jest obok języków buruszaskiego, szina i in. jednym z pięciu głównych lokalnych języków[16]. Niektóre badania wskazują na to, że pakistańska polityka forsowania języka urdu w szkołach prowadzi do stopniowego zanikania tego języka w życiu Baltów[14].
Religia
Bön i buddyzm tybetański były dominującymi religiami praktykowanymi przez Baltów aż do nadejścia islamu do Baltistanu w XIV wieku, przy czym większość z nich przeszła na islam pod koniec XVII wieku[17]. Obecnie najbardziej rozpowszechniony wśród nich jest islam szyicki, przez co są religijnie i społecznie bardziej zbliżeni do Iranu niż do Pakistanu, którego ludność wyznaje przeważnie islam sunnicki[18]. Wśród wszystkich mieszkańców Baltistanu, w tym Baltów, według niektórych tekstów, np. na portalu HimālSouthasia, obok 60% szyitów i 10% sunnitów, są też wyznawcy islamskiej sekty Noorbakhshia (wg innej pisowni ang. Nurbakhshia)[19]. Ten fakt, choć nie dokładne dane liczbowe, potwierdza także inny tekst na nieistniejącym już portalu baltistan.eus[20]. Bardziej autorytatywne źródła akademickie podają: ok. 65% mieszkańców Baltistanu to wyznawców szyizmu, ok. 30% Nurbakhshia i ok. 5% to sunnici[14]. Według badań Sökefelda społeczność wyznawców Nurbakhshia jest nieliczna[21]. Religijne społeczności Baltów są w zasadzie endogamiczne[16] i patriarchalne, kobiety jednak mają znaczną swobodę w poruszaniu się poza domem i uczestniczą w ceremoniach religijnych[22]. Nie wszyscy badacze jednak to potwierdzają[14]. Jak podaje portal HimālSouthasia, w Baltistanie zaczyna być widoczne pozytywne nastawienie do tradycji przedislamskich[23].
Sytuacja polityczna
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/2020_Gilgit-Baltistan_Assembly_election_women_agent.jpg/265px-2020_Gilgit-Baltistan_Assembly_election_women_agent.jpg)
Sporny status Kaszmiru prowadzi do kwestii zarówno przynależności państwowej, jak i zakresu praw obywatelskich mieszkańców regionu Gilgit-Baltistan, w tym Baltów. Brandt (2021) podaje jako przykład tej geopolitycznej niejasności fakt, że mieszkańcy Gilgit-Baltistan mają co prawda pakistańskie dowody tożsamości, ale nie mają prawa głosowania w wyborach powszechnych. W rezultacie nie mają reprezentacji w Zgromadzeniu Narodowym Pakistanu[24]. Baltowie mieszkają zatem na terenach administrowanych przez rządy pakistańskie, ale faktycznie nie wcielonych do Pakistanu[25], od 2009 mających jako Gilgit-Baltistan pewną formę ograniczonej samorządności[26][27]. Czynnikiem jednoczącym Baltów jest wspólnota językowa, natomiast poczucie etnicznej odrębności, jak podkreśla Brandt (2021), ani nie manifestowało się w przeszłości ani nie jest dziś powszechne i dotyczy raczej wykształconej ludności miejskiej[28]. O współczesnym kształtowaniu się poczucia tożsamości Baltów i podtrzymywaniu więzów między Baltami zarówna w pakistańskiej części Baltistanu, jak i w Ladakhu mówi natomiast tekst w regionalnym magazynie „Himal Southasia” (1998)[29]. W perspektywie historycznej wyróżnia się wspólne tybetańskie pochodzenie Baltów, mieszkańców tego regionu, który Mogołowie nazywali Mały Tybet[30]. We współczesnych społecznościach Baltów nadal spotyka się odniesienia do tej wspólnej tybetańskiej przeszłości[30]. Natomiast ze względu na szyicką wspólnotę religijną żywe są wśród Baltów powiązania z Islamską Republiką Iranu[30]. Niektórzy badacze polityczno-narodowościowej sytuacji pakistańskiej części Baltistanu w pierwszej dekadzie XXI wieku (Dryland i Syed, 2011) argumentują, że polityka rządów pakistańskich od 1947 wobec ludu Balti jest w gruncie rzeczy kontynuacją wcześniejszej polityki hegemonicznej na tych terenach (np. brytyjskiej), choć przy obecności oczywistych różnic co do formy i charakteru tej postkolonizacji[31]. Jednocześnie wskazują oni na prawdopodobnie trudniejsze położenie Baltów w administrowanym przez Indie Ladakhu i raczej hipotetyczną ideę autonomicznej wspólnoty obejmującej zamieszkałe przy Baltów tereny pakistańskiego Baltistanu i indyjskiego Ladakhu[32].
Przypisy
- ↑ Balti people group in all countries | Joshua Project [online], joshuaproject.net [dostęp 2024-04-20] .
- ↑ Baltowie, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2024-04-21] .
- ↑ Baltistan | Map, Population, Pakistan, & Facts | Britannica [online], www.britannica.com [dostęp 2024-04-21] (ang.).
- ↑ Damm i Mikusińska 2000 ↓, s. 33.
- ↑ Peter C. Backstrom: Languages of Northern Areas. T. 2. National Institute of Pakistani Studies, 1992, s. 5, seria: Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan. ISBN 969-8023-12-7.
- ↑ Xing-YanX.Y. Yang Xing-YanX.Y., AllahA. Rakha AllahA., WeiW. Chen WeiW., Tracing the Genetic Legacy of the Tibetan Empire in the Balti, [w:] Molecular Biology and Evolution, t. Volume 38, Issue 4, 2021, s. 1529–1536, DOI: 10.1093/molbev/msaa313, ISSN 1537-1719 [dostęp 2024-04-21] [zarchiwizowane] .
- ↑ Dryland i Syed 2011 ↓, s. 46-47.
- ↑ Banat Gul Afridi: Baltistan in history. Emjay Books International, 1988, s. 9.
- ↑ The Balti Language. W: Syed Muhamad Abbas Kazmi: Jammu, Kashmir and Ladakh: Linguistic predicament. Har-Anand Publications, 1996, s. 135–153]. ISBN 81-241-0345-3.
- ↑ Pushp & Warikoo: Jammu, Kashmir & Ladakh - Linguistic Predicament [online], www.koshur.org [dostęp 2024-04-20] .
- ↑ A.F.C.A.F.C. Read A.F.C.A.F.C., Balti Grammar, London: The Royal Asiatic Societt, 1934, s. 1, 3 [zarchiwizowane] .
- ↑ N.N. Tournadre N.N., L'aire linguistique tibétaine et ses divers dialectes, „Lalies”, n°25, Paris: Éditions Rue d'Ulm, 2005, s. 7–56, ISSN 0750-9170 .
- ↑ Brandt 2021 ↓, s. 291.
- ↑ a b c d Dryland i Syed 2011 ↓, s. 47.
- ↑ Brandt 2021 ↓, s. 293.
- ↑ a b Sökefeld 2014 ↓, s. 10.
- ↑ Little Tibet: Renaissance and Resistance in Baltistan. Himal Southasian, 1998-04-30. [dostęp 2020-05-20]. (ang.).
- ↑ Brandt 2021 ↓, s. 292.
- ↑ Tarik AliT.A. Khan Tarik AliT.A., Little Tibet: Renaissance and Resistance in Baltistan [online], Himal Southasian, 30 kwietnia 1998 [dostęp 2024-04-21] (ang.).
- ↑ THE NURBAKHSHI RELIGION IN BALTISTAN — Baltistan Fundazioa [online], web.archive.org, 3 czerwca 2019 [dostęp 2024-04-21] [zarchiwizowane z adresu 2019-06-03] .
- ↑ Sökefeld 2014 ↓, s. 10, 17.
- ↑ „Ethnographic Profile of Tribes in Jammu and Kashmir” na stronie tribalaffairs.jk.gov.in. Automatically generated PDF from existing images.
- ↑ Tarik AliT.A. Khan Tarik AliT.A., Little Tibet: Renaissance and Resistance in Baltistan [online], Himal Southasian, 30 kwietnia 1998 [dostęp 2024-04-21] (ang.).
- ↑ Brandt 2021 ↓, s. 295.
- ↑ Dryland i Syed 2011 ↓, s. 44.
- ↑ Dryland i Syed 2011 ↓, s. 50.
- ↑ Brief History [online], Gilgit-Baltistan Assembly [dostęp 2024-04-21] (ang.).
- ↑ Brandt 2021 ↓, s. 292-294.
- ↑ Tarik AliT.A. Khan Tarik AliT.A., Little Tibet: Renaissance and Resistance in Baltistan [online], Himal Southasian, 30 kwietnia 1998 [dostęp 2024-04-20] (ang.).
- ↑ a b c Brandt 2021 ↓, s. 290.
- ↑ Dryland i Syed 2011 ↓, s. 42, 51-54 i in..
- ↑ Dryland i Syed 2011 ↓, s. 54.
Bibliografia
- Carmen Brandt: „Writing Balti(ness): The Challenge of Nation-Building in a Geopolitically Contested Region”. W: Asian Ethnology. Nagoya: Nanzan University, 2021. ISSN 18826865.
- Krystyna Damm (redakcja), Aldona Mikusińska (redakcja): Ludy i języki świata. Warszaw: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13070-9.
- Estelle Dryland, Jawad Syed: „A postcolonial perspective on cultural identity: The Balti people "of" Pakistan”. W: Equality Diversity and Inclusion An International Journal. Leeds: Emerald Group Publishing, 2011. ISSN 2040-7149.
- Martin Sökefeld: „Anthropology of Gilgit-Baltistan: introduction”. W: EthnoScripts: Zeitschrift für aktuelle ethnologische Studien. Hamburg: Universität Hamburg. Institut für Ethnologie, 2014. ISSN 2199-7942.
- Britannica: topic/Balti-people