Bashō Matsuo
![]() Hokusai Katsushika (1760-1849), portret Bashō | |||
Data i miejsce urodzenia | 1644 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 1694 | ||
Narodowość | japońska | ||
Język | |||
Dziedzina sztuki | haiku | ||
Epoka | Edo (1603-1868) | ||
Muzeum artysty | Basho Memorial Museum (Iga, pref. Mie) | ||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Basho_by_Morikawa_Kyoriku_%281656-1715%29.jpg/240px-Basho_by_Morikawa_Kyoriku_%281656-1715%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Matsuo_Basho_in_Kehi-Jingu_Shrine.jpg/240px-Matsuo_Basho_in_Kehi-Jingu_Shrine.jpg)
Bashō Matsuo (jap. 松尾 芭蕉 Matsuo Bashō; ur. 1644, zm. 28 listopada 1694) – pseudonim Munefusy Matsuo (jap. 松尾 宗房 Matsuo Munefusa), japońskiego poety, znanego też po prostu jako Bashō, gdyż tak najczęściej podpisywał swoje dzieła. Powszechnie uznawany jest za jednego z największych pisarzy okresu Edo (1603–1868), szczególnie ceniony jest jego wkład w rozwój haikai, za którego twórcę jest uważany, a jego imię stało się nierozerwalnie związane z tym gatunkiem poezji.
![]() | Zobacz kolekcję cytatów z poety w Wikicytatach |
Życiorys
Urodził się w miejscowości Ueno[a], w prowincji Iga (obecnie zachodnia część prefektury Mie), niedaleko Kioto jako drugi syn Yozaemona Matsuo, ubogiego samuraja. Kiedy miał dziesięć lat wstąpił na służbę do starszego o dwa lata Yoshitady Tōdō, młodego krewnego daimyō rządzącego prowincją Iga. Chłopcy zostali przyjaciółmi, a największą ich wspólną pasją stało się układanie wierszy w stylu haikai[1].
W 23 roku życia, po śmierci swego pana, odszedł ze służby, aby studiować (do 1671 roku), filologię ojczystą, język i klasyków chińskich, kaligrafię. Dokładnie nie wiadomo, gdzie mieszkał, ale z jego pism wynika, że na stałe przebywał w Ueno, skąd dojeżdżał do Kioto na naukę.
Prawdopodobnie gdy miał 29 lat udał się do Edo (obecne Tokio). Między 34 a 37 rokiem życia pracował przy budowie wodociągu w Koishikawa, a następnie przeniósł się do dzielnicy Fukagawa i zamieszkał w skromnym domku o nazwie Bashōan (Schronienie pod drzewem bananowym). Mógł wówczas zarabiać na życie, nauczając haikai, gdyż bogaci kupcy i samuraje wspomagali mistrzów poezji. W 1682 roku jego chatka spłonęła w wielkim pożarze Edo.
Wielokrotnie był arbitrem w turniejach poezji haikai.
Kilka lat później, w sierpniu 1684 roku, Bashō udał się w swoją pierwszą, długą (dziewięciomiesięczną) podróż, która miała decydujące znaczenie dla powstania jego własnego stylu i wyzwolenia się spod wpływu poezji chińskiej.
Po dwóch latach twórczej samotności, w 1687 roku poeta ponownie wyruszył w podróż, udając się do swoich stron rodzinnych, a w 1689 roku w towarzystwie swojego ucznia, poety o imieniu Sora Kawai rozpoczął swoją trzecią wędrówkę, tym razem na północ kraju. W ciągu 156 dni przebył prawdopodobnie ponad 2 tys. km przez Tōhoku i Hokuriku i później kolejną do Kansai.
W 1694 roku Bashō wyruszył w ostatnią swoją podróż na południowy zachód. W jej trakcie zachorował i zmarł w Osace w obecności wielu uczniów i poetów[2][3].
Twórczość
W początkowym okresie Bashō pisał pod wpływem Teitoku Matsunagi (1571–1654). Był to wczesny okres szkoły Teimon (nazwa od pierwszej sylaby imienia Teitoku i wyrazu mon, oznaczającego tu szkołę). W środkowym okresie życia skłaniał się ku swobodnym kompozycjom modnej wówczas szkoły danrin, adresowanej do szerokiego odbiorcy. Natomiast pod koniec życia stworzył własną szkołę shōmon (shō od drugiej sylaby swojego imienia) i własny styl shōfū (fū – styl) wyróżniający się prostotą i klasycznym pięknem frazy poetyckiej.
Dzięki niemu popularne, plebejskie haikai osiągnęły mistrzowski poziom. Zarówno wiersze łączone (renga), jak i pojedyncze strofy (hokku, haiku) ceniono za to, że wyrażały nastrój spokojnej kontemplacji (sabi), sugestywność słów i rzeczy, subtelność spostrzeżeń człowieka żyjącego w zgodzie z otaczającą go naturą. Tworzył wiersze, które łączyły artystyczne ideały wywodzące się z arystokratycznej i samurajskiej literatury minionych epok z przeżywaniem zmienności świata współczesnego[3].
Życie Bashō upływało w podróżach, w czasie których tworzył dzienniki poetyckie. Najsłynniejszy z nich, pisany prozą i wierszem, Oku no hosomichi (奥の細道, Ścieżki na daleką północ, 1702), uchodzi za arcydzieło literatury japońskiej.
Poeta w swoich utworach sprzeciwiał się kulturze materialnego przepychu. Ukazywał Japonię prowincjonalną, marginalną. Jego bohaterami byli zarówno miejscowi możni i mnisi, jak i chłopi, rybacy i wędrowcy[3].
Wybrane haiku[3]
|
|
|
|
Wybrane utwory[3]
- Minashiguri (Kasztan bez owoców, 1683)
- Nozarashi kikō (W słońcu i słocie na nagim polu, 1684-1685)
- Fuyu no hi (Zimowe dni, 1684-1685)
- Kashima kikō (Zapiski z podróży do Kashimy, 1687)
- Oi no kobumi (Notatki z podróżnej sakwy, 1688)
- Sarashina kikō (Notatki z podróży do Sarashiny, 1688)
- Sumitawara (Worek z węglem drzewnym, 1694)
- Oku no hosomichi (Ścieżki na daleką północ, 1702, wyd. pośmiertnie)
Tłumaczenia na język polski
- Haiku, tłumaczyła Agnieszka Żuławska-Umeda – wydanie pierwsze: Ossolineum, Wrocław 1983; wydanie drugie: Elay, Jaworze 2010, ISBN 978-83-930284-7-4 (zawiera wiersze różnych autorów, m.in. Bashō)
- Matsuo Bashō, Z podróżnej sakwy z dodaniem Dziennika podróży do Sarashina, przełożyła i wstępem opatrzyła Agnieszka Żuławska-Umeda, Sen, Warszawa 1994, ISBN 83-900176-8-7
Uwagi
- ↑ Dokładnie nie wiadomo, czy poeta urodził się w Ueno czy w Tsuge. Jego rodzina pochodziła z Tsuge, skąd przeniosła się do bliskiego Ueno.
Galeria
- Yoshitoshi Tsukioka (1839-1892), Matsuo Bashō spotyka dwóch rolników w czasie festiwalu księżycowego w połowie jesieni (ze zbioru Sto obliczy księżyca)
- Haiseiden, pawilon w parku Ueno, w Iga, wzniesiony z okazji 300. rocznicy urodzin poety
- Buson Yosa (1716-1784), Bashō
Przypisy
- ↑ Matsuo Bashō – Życie i twórczość. Uniwersytet Warszawski, Instytut Orientalistyki. s. 19. [dostęp 2018-02-13]. (pol.).
- ↑ Mikołaj Melanowicz: Haiku - Posłowie. Wrocław: Ossolineum, 1983, s. 286-294. ISBN 83-04-00266-3.
- ↑ a b c d e Mikołaj Melanowicz: Historia literatury japońskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 227-230. ISBN 978-83-01-17214-5.
Bibliografia
- AgnieszkaA. Żuławska-Umeda AgnieszkaA., Poetyka szkoły Matsuo Bashō (lata 1684-1694), Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2007, s. 269, ISBN 978-83-7543-011-0, OCLC 189738180 .
Linki zewnętrzne
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Bashō Matsuo |
- Nina Dzierżawska, Synestezja w poezji Matsuo Bashō (praca magisterska) (pol.)
- Basho Memorial Museum (ang.)
- Zobacz zbiór prac tego autora w Wikilivres (dawniej Bibliowiki)
- ISNI: 0000000108700296
- VIAF: 12304628
- LCCN: n81014364
- GND: 118653369
- NDL: 00270778
- LIBRIS: 20dgklcl11sbmq7
- BnF: 11890470t
- SUDOC: 026708337
- SBN: LO1V045312
- NLA: 35334903
- NKC: jn19992000695
- DBNL: bash001
- BNE: XX1143814
- NTA: 068234686
- BIBSYS: 90247412
- CALIS: n2004133005
- CiNii: DA00312171
- Open Library: OL4588516A
- PLWABN: 9810620875705606
- NUKAT: n96100901
- J9U: 987007265003605171
- PTBNP: 13454
- CANTIC: a11160962
- LNB: 000133124
- NSK: 000003442
- CONOR: 24594787
- BNC: 000356674
- ΕΒΕ: 179822
- BLBNB: 000593528
- KRNLK: KAC199640458
- LIH: LNB:V*385331;=BJ
- RISM: people/30114324
- PWN: 3938681
- Britannica: biography/Basho-Japanese-poet
- Universalis: basho
- БРЭ: 1863780
- NE.se: basho
- SNL: Basho
- VLE: basio-macuo
- Catalana: 0008100
- DSDE: Basho
- Hrvatska enciklopedija: 39500