Bauda
![]() Ujście Baudy do Zalewu Wiślanego | ||||||||||||||||
Kontynent | Europa | |||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Państwo |
| |||||||||||||||
Rzeka | ||||||||||||||||
Długość | 54 km | |||||||||||||||
Powierzchnia zlewni | 342 km² | |||||||||||||||
Źródło | ||||||||||||||||
Miejsce | Góra Maślana w okolicach Milejewa | |||||||||||||||
Wysokość | 197 m n.p.m. | |||||||||||||||
Współrzędne | 54°13′14″N 19°32′25″E/54,220556 19,540278 | |||||||||||||||
Ujście | ||||||||||||||||
Recypient | Zalew Wiślany | |||||||||||||||
Miejsce | okolice Fromborka | |||||||||||||||
Współrzędne | 54°22′30″N 19°41′25″E/54,375000 19,690278 | |||||||||||||||
| ||||||||||||||||
Położenie na mapie powiatu elbląskiego ![]() | ||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski ![]() | ||||||||||||||||
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego ![]() |
Bauda (niem. Baude) – rzeka w województwie warmińsko-mazurskim.
Bauda płynie przez Równinę Warmińską i uchodzi do Zalewu Wiślanego w okolicach Fromborka. Nad Baudą leżą Młynary.
Charakterystyka
Powierzchnia zlewni rzeki wynosi około 342 km², długość rzeki – 54 km. Rzeka Bauda bierze początek w okolicach Milejewa, u podnóża Góry Maślanej na wysokości 197,0 m n.p.m. W środkowym biegu przepływa przez Równinę Warmińską, a uchodzi do Zalewu Wiślanego w okolicy Fromborka na terenie Wybrzeża Staropruskiego. Rzeka charakteryzuje się dużymi spadkami dochodzącymi do 26‰. Rzeka główna i jej dopływy płyną, z reguły, w głębokich jarach, powstałych na skutek postępującej erozji dennej. Jedynie na krótkim odcinku ujściowym (od przecięcia z drogą wojewódzką nr 504) rzeka Bauda posiada charakter rzeki nizinnej. W tymże końcowym odcinku od Baudy do Pasłęki zlewnię zajmuje w 80% zmeliorowane torfowisko (tzw. poldery) połączone rowami z Baudą i Pasłęką. Wysokość torfowiska nie przekracza 1 m n.p.m.[1].
W systemie administrowania wodami dorzecze Baudy zaliczane jest do obszaru dorzecza Wisły[2][3].
Dopływy Baudy
Dopływy Baudy to m.in. rzeki:
- Wierzanka (prawy dopływ)
- Lisi Parów (lewy dopływ) o długości 15,6 km
- Okrzejka (lewy dopływ) o długości 14,9 km
- Gardyny (prawy dopływ) o długości 12,6 km
- Dzikówka lub Wieprza (prawy dopływ) o długości 22,1 km[4]
Według danych za lata 1977–1983 Bauda posiada największe okresowe wahania poziomu wody oraz przepływów wśród rzek północnej Polski. Roczne amplitudy poziomu wody sięgają ponad 4 m. Najniższy przepływ wody wynosił 0,42 m³/s, natomiast najwyższy notowany przepływ osiągał aż 42,0 m³/s[4].
Kanał Kopernika
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Frombork_Kanal.jpg/220px-Frombork_Kanal.jpg)
Osobny artykuł: Kanał Kopernika.
Kanał Kopernika (niem. Kleine Baude, polska powojenna nazwa to Strużyna) jest to przekop o długości ok. 6 km wykonany przed 1427 r., łączący rzekę Baudę z pobliskim miastem Frombork. Jego celem miało być dostarczenie energii dla fromborskiego młyna i wody pitnej dla mieszkańców miasta, rozrastającego się po przeniesieniu doń siedziby kapituły warmińskiej katedry w 1275[5]. Kanał Kopernika został w 1968 wpisany do rejestru zabytków (decyzja z dnia 27 czerwca 1968 roku, poz. nr 1305). Kanał ciągnie się od tamy spiętrzającej Baudę, wzdłuż zbocza naturalnej wyżyny. Trasa kanału – użytkowanego do 1944 roku – została zaplanowana w ten sposób, aby wykorzystać naturalny spadek terenu, który obniża się od Wysoczyzny Elbląskiej do Zalewu Wiślanego[6].
Kanał po 1945 r. został zdewastowany, a urządzenia na kanale – jaz, śluzy, stawidła zostały zniszczone w latach 50.– 60. XX w. Częściowej rewitalizacji kanał doczekał się w 2015 roku[7].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ INSTYTUT METEOROLOGII I GOSPODARKI WODNEJ Oddział Morski w Gdyni Wyznaczenie granic obszarów bezpośredniego zagrożenia powodzią w celu uzasadnionego odtworzenia terenów zalewowych etap II. [dostęp 2015-03-07].
- ↑ Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2020-04-25] .
- ↑ Plan gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły. Załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. (poz. 1911)
- ↑ a b Grzegorz Radtke, Rafał Brnaś, Krzysztof Cegiel, Piotr Dębowski, Michał Skóra– ICHTIOFAUNA DORZECZA BAUDY ORAZ MNIEJSZYCH CIEKÓW UCHODZĄCYCH DO ZALEWU WIŚLANEGO, Roczniki naukowe PZW, 2011
- ↑ Historia » Archidiecezja Warmińska [online], archwarmia.pl [dostęp 2015-12-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-03-25] .
- ↑ Kanał Kopernika we Fromborku i jego odbudowa / O.S. Centrum Rozwoju Ekonomicznego Warmii [online], www.warmia-info.pl [dostęp 2015-12-27] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-03] .
- ↑ Frombork – Urząd Miasta i Gminy ZREWITALIZOWANY FROMBORSKI RYNEK I KANAŁ KOPERNIKA [online], www.frombork.pl [dostęp 2015-12-27] .
Linki zewnętrzne
- Strona 118 tomu 1 Słownika geograficznego Królestwa Polskiego