Brudnicowate
Lymantriinae | |||
Hampson, 1893 | |||
![]() Szczotecznica szarawka (Calliteara pudibunda) | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | stawonogi | ||
Gromada | owady | ||
Podgromada | uskrzydlone | ||
Rząd | motyle | ||
Podrząd | Glossata | ||
Infrarząd | |||
Nadrodzina | Noctuoidea | ||
Rodzina | mrocznicowate | ||
Podrodzina | brudnicowate | ||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Teia_anartoides_%285353342588%29.jpg/220px-Teia_anartoides_%285353342588%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Yellow-tail_swan_moth_%28Euproctis_similis%29_caterpillar.jpg/220px-Yellow-tail_swan_moth_%28Euproctis_similis%29_caterpillar.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Euproctis_chrysorrhoea_MHNT.CUT.2012.0.356._Les_Mathes_Male_Dos.jpg/220px-Euproctis_chrysorrhoea_MHNT.CUT.2012.0.356._Les_Mathes_Male_Dos.jpg)
Brudnicowate[1], brudnice[2] (Lymantriinae) – podrodzina motyli z rodziny mrocznicowatych. Obejmuje około 2500 gatunków. Kosmopolityczna. Samice miewają zredukowane skrzydła, a niekiedy także odnóża. Samce dobrze latają, często także w dzień. Na ciałach gąsienic występują brodawki i różnej budowy szczecinki. Liczne gatunki notowane jako szkodniki drzew i krzewów.
Opis
Motyle o silnie owłosionej głowie, tęgo zbudowanym tułowiu i rozpiętości skrzydeł od 20 do 90 mm. Aparat gębowy mają znacznie uwsteczniony, o zredukowanej lub nieobecnej ssawce, wskutek czego dorosłe nie pobierają pokarmu. Na zatułowiu występują narządy tympanalne. Przednie skrzydła z dalece zlanymi żyłkami radialnymi i wtórnie zanikłą dodatkową komórką radialną. U samców wędzidełko buduje jedna, zaś u samic kilka szczecin. Skrzydła samic niekiedy zredukowane, a nawet całkiem nieobecne. W rodzaju Orygia samice mogą być całkiem pozbawione oczu, czułków, narządów gębowych, skrzydeł i odnóży. Odwłok samic gruby, czasem zakończony pęczkiem długich włosów, którymi przykrywają złoża jaj. Pokładełko z dużymi wargami. Samce mają smukły odwłok, a ich genitalia charakteryzuje gruby unkus (czasem zastąpiony superunkusem), krótki tegumen, wąskie winkulum, zwykle słabo wykształcony sakulus oraz płytkowata, niewielkich rozmiarów juksta od strony brzusznej obejmująca edeagus[2].
Ciało gąsienic pokrywają brodawki oraz gładkie, piłkowane lub pierzaste szczecinki wtórne, które układać się mogą w pęczki lub szczotki. Na wierzchu szóstego i siódmego segmentu odwłoka występują żółte lub czerwone lejki, stanowiące ujścia gruczołów. Poczwarki mają krępą budowę, są mocno oszczecinione, a ich kremaster ma wygląd stożka z krótkimi szczecinkami na końcu[2].
Biologia i znaczenie
Gąsienice żerują na drzewach i krzewach liściastych, rzadziej iglastych, a jeszcze rzadziej na roślinach zielnych. Najczęściej są polifagiczne. Przepoczwarczają się w kokonie na korze, w ściółce lub oprzędzionych liściach. Samce latają szybko, często są aktywne także w dzień. Samice o skrzydłach zredukowanych nie oddalają się od miejsca przepoczwarczenia i składają jaja w pobliżu. Samice beznogie nie opuszczają kokonu i składają jaja na jego powierzchni[2].
W gospodarce leśnej i sadownictwie wiele gatunków stanowi groźne szkodniki pierwotne. Liczne mają tendencję do gradacji. W Polsce do ważniejszych szkodników należą: brudnica mniszka, brudnica nieparka, kuprówka rudnica, kuprówka złotnica, szczotecznica szarawka, białka wierzbówka i znamionówka tarniówka[2].
Rozprzestrzenienie
Takson kosmopolityczny, najliczniejszy w gatunki w Afryce[1][2]. W Polsce występuje ich 16[2][3] (zobacz: brudnicowate Polski).
Taksonomia
Brudnicowate do niedawna traktowane były jako niezależna rodzina w obrębie Noctuoidea. Na podstawie szeregu analiz filogenetycznych są obecnie włączane do mrocznicowatych (Erebidae) w randze podrodziny[4][5]. Zaliczanych jest doń około 2500 opisanych gatunków[1]. W BioLib.cz wyróżniono 5 plemion[6]:
- Lymantriini
- Orgyiini
- Nygmiini
- Leucomini
- Arctornithini
oraz 4 rodzaje niesklasyfikowane do żadnego z nich[6]:
- Euzora Turner, 1915
- Olene Hübner, 1823
- Oligeria Turner, 1921
- Psalis Hübner, 1823
Przypisy
- ↑ a b c David Carter: Motyle. Warszawa: Wiedza i Życie, 1993, s. 267. ISBN 83-85231-90-0.
- ↑ a b c d e f g Klucze do oznaczania owadów Polski, cz. XXVII, zeszyt 54. Brudnice – Lymantriidae.. J. Buszko, Z. Śliwiński. Warszawa - Wrocław: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1980.
- ↑ Christopher Jonko: Erebidae Polski. [w:] Motyle Europy [on-line]. [dostęp 2016-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-10)].
- ↑ Reza Zahiri. Molecular Systematics of Noctuoidea (Insecta, Lepidoptera). „Sarja - Ser. AII”. 268, 2012.
- ↑ Zoologia t. 2 Stawonogi cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 372, 367.
- ↑ a b Lymantriidae Hampson, 1893. [w:] BioLib.cz [on-line]. [dostęp 2016-11-14].