Bruno Olbrycht
![]() Bruno Olbrycht (przed 1934) | |||
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 6 października 1895 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 23 marca 1951 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1914–1948 | ||
Siły zbrojne |
| ||
Formacja |
| ||
Jednostki | 8 Pułk Piechoty Legionów | ||
Stanowiska | dowódca pułku piechoty | ||
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa
| ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Bruno Edward Olbrycht[a], ps. „Olza” (ur. 6 października 1895 w Sanoku, zm. 23 marca 1951 w Krakowie) – generał dywizji Wojska Polskiego.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Bruno_Olbrycht_%28Lublin%29.jpg/240px-Bruno_Olbrycht_%28Lublin%29.jpg)
Życiorys
Działalność niepodległościowa
Bruno Edward Olbrycht urodził się 6 października 1895[1][2][3][4]. Był synem Piotra Olbrychta (w 1882 zastępca prowizoryczny nauczyciela w szkole ludowej w Zahutyniu pod Sanokiem[5], lekarz weterynarii, w 1887 mianowany weterynarzem powiatowym w Sanoku[6] i służący tam w kolejnych latach przy c. k. starostwie powiatu sanockiego[7], w 1911 starszy weterynarz przy c. k. starostwie powiatu wadowickiego[8])[3] i Marii z Jaworskich[1][2]. Jego braćmi byli Jan Stanisław (1886–1968), lekarz, profesor, Tadeusz (1891–1963), zootechnik, profesor[3].
Ukończył szkołę powszechną w Bochni i gimnazjum w Wadowicach, gdzie działał w Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”[9]. W czasie I wojny światowej od 6 sierpnia 1914 walczył w Legionach Polskich[10]. Był oficerem 3 pułku piechoty w składzie II Brygady, dowódcą plutonu, kompanii i batalionu[3]. Chorąży z października 1914, kapitan z września 1917. W 1915 zdał tzw. wojenną maturę w Wadowicach. W 1917 zapisał się na Wydział Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, ale nie podjął studiów. Walczył w Karpatach, na Bukowinie i Wołyniu. Po bitwie pod Rarańczą internowany w Huszt.
Jako oficer byłego Polskiego Korpusu Posiłkowego reskryptem Rady Regencyjnej z 25 października 1918 roku został przydzielony do podległego jej Wojska Polskiego[11].
Służba w armii II Rzeczypospolitej
Uczestnik wojny z Ukraińcami w Małopolsce Wschodniej. W latach 1918–1921: dowódca batalionu w 8 pułku piechoty Legionów[10]. Został awansowany na stopień podpułkownika piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[12]. Podczas wojny z bolszewikami był dowódcą batalionu. Latem 1920 walczył pod Równem, Radomyślem i nad Styrem. Uczestnik kontrofensywy sierpniowej, wyróżnił się pod Brzostowicą Wielką, przekraczając Niemen i docierając do Lidy. W październiku 1920 na rozkaz gen. Żeligowskiego zajął Święciany. Od 1921 do kwietnia 1927 p.o. dowódcy[13], a następnie dowódca[14] 8 pułku piechoty Legionów w Lublinie[10]. 1 grudnia 1924 został awansowany na pułkownika ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 i 26. lokatą w korpusie oficerów piechoty[15][16][17]. W połowie lat 20. był przewodniczącym sekcji eksploatacyjnej Komitetu Budowy Domu Żołnierza Polskiego w Lublinie[18]
Od kwietnia 1927 do 1930 zastępca dowódcy 2 Dywizji Piechoty Legionów w Kielcach[19], następnie dowódca piechoty dywizyjnej tej jednostki[10]. Od 1930 do 1936 komendant Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie[20][3]. Od 1936 do maja 1938 dowódca 3 Dywizji Piechoty Legionów w Zamościu[3]. Według relacji Zygmunta Klukowskiego w 1937 organizował akcję antysemicką, w tym i bojkot sklepów żydowskich w Zamościu[21]. W 1938 kierował akcją niszczenia cerkwi prawosławnych na Chełmszczyźnie oraz szykanowania i dyskryminowania ludności prawosławnej i ukraińskiej[22]. Na stopień generała brygady został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1937 i 1. lokatą w korpusie generałów[23]. Od maja 1938 do września 1939 ponownie na stanowisku komendanta Centrum Wyszkolenia Piechoty.
W czasie II wojny światowej
W kampanii wrześniowej dowodził 39 Dywizją Piechoty (rezerwową) w składzie Armii „Lublin”[3]. Z uwagi na ciężką chorobę i wyczerpanie w niektórych obowiązkach zastępował go płk Bronisław Duch, jednak przez cały okres walk sprawował ogólne dowodzenie i koordynował całość działań[24]. 27 września 1939 skapitulował pod Terespolem i dostał się do niemieckiej niewoli[3]. Przebywał w oflagach: II D Gross-Born i IV B Königstein. W Oflagu II B Arnswalde był głównym organizatorem życia kulturalno-oświatowego. Z jego inicjatywy powstała pierwsza w obozach jenieckich legalna gazeta obozowa „Gazetka Obozowa”. W lipcu 1940 ciężko zachorował[25]. W 1941 jako inwalida wojenny został zwolniony z obozu[3] i przeniesiony do Szpitala Ujazdowskiego w Warszawie, a w następnym zwolniony z niewoli[26].
Po zwolnieniu z niewoli do 1943 przebywał na leczeniu w Szpitalu Ujazdowskim[25]. Został przyjęty w szeregi Armii Krajowej. W 1943 w Biurze Inspekcji Komendy Głównej AK. W sierpniu 1944, w czasie akcji „Burza” dowódca Grupy Operacyjnej AK „Śląsk Cieszyński”. Aresztowany przez Niemców w październiku 1944 został następnego dnia odbity w Kalwarii Zebrzydowskiej przez oddział dywersyjny 16 pułku piechoty AK[3]. Został dowódcą 21 Dywizji Piechoty Górskiej AK. 20 stycznia 1945 wydał rozkaz rozformowania podległych mu oddziałów[27].
Służba w ludowym Wojsku Polskim
14 kwietnia 1945 został przyjęty do ludowego Wojska Polskiego. W czerwcu 1945 został skierowany do Oficerskiej Szkoły Piechoty Nr 1[3] na stanowisko zastępcy komendanta i z perspektywą zastąpienia gen. bryg. Michaiła Jurkina na stanowisku komendanta szkoły. Pod koniec lipca 1945 został mianowany szefem Wydziału Szkół Oficerskich Piechoty i Kawalerii w Ministerstwie Obrony Narodowej[28][3], a 2 sierpnia – szefem Oddziału Szkół Oficerskich Departamentu Piechoty MON[29]. Uchwałą Prezydium KRN z 14 grudnia 1945 awansował na generała dywizji ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1946[3]. Od 13 września 1945 dowódca Warszawskiego Okręgu Wojskowego[3]. Organizował walkę z żołnierzami podziemia niepodległościowego; kierował m.in. największą akcją pacyfikacyjną od 5 do 27 lutego 1946 na obszarze województw warszawskiego, białostockiego i lubelskiego[30][3]. Był organizatorem osadnictwa wojskowego na Mazurach[3]. Od grudnia 1946 do października 1947 komendant Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie[31]. W listopadzie 1947 wylew krwi do mózgu spowodował chorobę i przeniesienie we wrześniu 1948 w stan spoczynku[32]. Zmarł w 1951[3] na skutek trzeciego wylewu. Pochowany w Warszawie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera F-4-7)[33].
Jego żoną była Maria z domu Kulesza[34] (1901–1995), z którą miał dwoje dzieci: Jana (ur. 1922) i Marię (ur. 1925)[34].
Awanse
- kapitan – 1917
- podpułkownik – 3 maja 1922 zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 w korpusie oficerów piechoty
- pułkownik – 1 grudnia 1924 ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 i 26. lokatą w korpusie oficerów piechoty
- generał brygady – 19 marca 1937
- generał dywizji – 1945
Ordery i odznaczenia[35]
- Order Krzyża Grunwaldu III klasy (21 lipca 1946)[36]
- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari nr 7340[1]
- Krzyż Niepodległości (9 listopada 1931)[37]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928)[38]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
- Krzyż Walecznych (czterokrotnie)[39]
- Złoty Krzyż Zasługi (16 marca 1934)[40]
- Krzyż Partyzancki
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Odznaka Grunwaldzka
- Krzyż Komandorski Orderu Miecza (Szwecja, 1932)[41]
- Krzyż Komandorski Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa, 1934)[42]
- Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Wojskowej (Bułgaria, 1936)[43]
Uwagi
- ↑ Wszystkie źródła wymienione w bibliografii podają, że generał Olbrycht używał imienia Bruno.
Przypisy
- ↑ a b c Kolekcja GiO ↓, s. 1.
- ↑ a b Księga chrztów 1892–1898. Parafia rzymskokatolicka w Sanoku, s. 111 (poz. 202).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q Ryszard Dzieszyński. Synowie sanockiego weterynarza. „Podkarpacie”, s. 8, Nr 20 z 19 maja 1988.
- ↑ Oficerowie. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. [dostęp 2016-11-24].
- ↑ Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1882. Lwów: 1882, s. 435.
- ↑ Część urzędowa. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 181 z 10 sierpnia 1887.
- ↑ Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1895. Lwów: 1895, s. 32, 522.
- ↑ Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911. Lwów: Prezydyum C.K. Namiestnictwa, 1911, s. 59, 917.
- ↑ Katarzyna Iwańska. Franciszek Waligórski – poeta z Lwowa i Krosna oraz jego potomkowie. „Wadoviana”. 16, s. 229, 2013.
- ↑ a b c d Kolekcja GiO ↓, s. 4.
- ↑ Dziennik Rozporządzeń Komisji Wojskowej, 1918, R. 1, nr 1, Warszawa 1918, s. 4.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 398.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 146.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 140.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 341.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 160.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 15.
- ↑ Stanisław Piekarski: Domy Żołnierza Polskiego. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1997, s. 362. ISBN 83-85389-15-6.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 114.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 802.
- ↑ Zygmunt Klukowski, Zamojszczyzna. Tom I 1918–1943, Ośrodek KARTA, Warszawa 2007, s. 52–53, ISBN 978-83-88288-92-0.
- ↑ Zygmunt Klukowski, Zamojszczyzna. Tom I 1918–1943, Ośrodek KARTA, Warszawa 2007, s. 53–54, ISBN 978-83-88288-92-0.
- ↑ Rybka i Stepan 2004 ↓, s. 375.
- ↑ Korkuć 2021 ↓, s. 522.
- ↑ a b Korkuć 2021 ↓, s. 523.
- ↑ Waldemar Strzałkowski, Życiorysy dowódców..., s. 799.
- ↑ Korkuć 2021 ↓, s. 528.
- ↑ Stanisław Brzeziński, Ryszard Majewski, Henryk Witek, Wyższa Szkoła Oficerska..., s. 47.
- ↑ Stanisław Brzeziński, Ryszard Majewski, Henryk Witek, Wyższa Szkoła Oficerska..., s. 78.
- ↑ Jarosław Pałka. Ludowe Wojsko Polskie w walce ze zbrojnym polskim podziemiem niepodległościowym (lata 1946 i 1947). „Pamięć i Sprawiedliwość”. 1 (21), s. 143–144, 2013. ISSN 1427-7476.
- ↑ Czesław Grzelak, Wyższa Szkoła Piechoty..., s. 38.
- ↑ Korkuć 2021 ↓, s. 534.
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze
- ↑ a b Korkuć 2021 ↓, s. 520.
- ↑ Michał Siwiec-Cieleban: Generał Bruno Olbrycht. Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny. Nr 3 (83-94)/1999. s. 87, 94. [dostęp 2016-11-25].
- ↑ M.P. z 1947 r. nr 11, poz. 27 „za bohaterskie czyny w walce z niemieckim najeźdźcą, oraz za wybitne zasługi położone przy organizacji i odbudowie Odrodzonego Wojska Polskiego”.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 260, poz. 352 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 631 „za zasługi na polu pracy społecznej i organizacji wojska”.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 3.
- ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 9, s. 120, 19 marca 1934.
- ↑ Sveriges statskalender / 1940. Bihang, s. 20
- ↑ Order Trzech Gwiazd na piersiach oficerów polskich. „Dziennik Białostocki”, s. 2, 19 listopada 1934.
- ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 2, s. 20, 11 listopada 1936.
Bibliografia
- Olbrycht Bruno Edward. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości sygn. I.480.413 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-01-24].
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- StanisławS. Brzeziński StanisławS., RyszardR. Majewski RyszardR., HenrykH. Witek HenrykH., Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Zmechanizowanych im. Tadeusza Kościuszki 1943–1983, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1984, ISBN 83-11-07037-7, OCLC 830250644 .
- CzesławC. Grzelak CzesławC., Wyższa Szkoła Piechoty w Rembertowie 1948–1954, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1984, ISBN 83-11-07102-0, OCLC 830236081 .
- Ryszard Dzieszyński. Synowie sanockiego weterynarza. „Podkarpacie”, s. 8, Nr 20 z 19 maja 1988.
- Waldemar Strzałkowski: Życiorysy dowódców jednostek polskich w wojnie obronnej 1939 r.. W: Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990. ISBN 83-211-1096-7.
- Maciej Korkuć: Bruno Olbrycht "Olza". Generał przeciw żołnierzom. w: Oblicza zdrady?. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2021. ISBN 978-83-8229-068-4.
- Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
- Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6.
- Henryk Piotr Kosk: Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. T. 2 M-Ż. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2001. ISBN 83-87103-81-0.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2004. ISBN 978-83-7188-691-1.
- Janusz Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990 t. III:M-S, Toruń 2010.
- Żołnierze Niepodległości. Olbrycht Bruno Edward. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2020-06-26].
- PWN: 3950691