Budynek przy ul. Teofila Lenartowicza 2 w Sanoku
![]() | |||
![]() Widok od ulicy Sobieskiego | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Miejscowość | Sanok | ||
Adres | ul. Teofila Lenartowicza 2, | ||
Typ budynku | willa / budynek | ||
Architekt | Wilhelm Szomek | ||
Ukończenie budowy | 1892 | ||
Ważniejsze przebudowy | 1975-1982 | ||
Położenie na mapie Sanoka ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa podkarpackiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu sanockiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Budynek przy ulicy Teofila Lenartowicza 2 w Sanoku (także jako kamienica Szomka[2] wzgl. Szomkówka[3]) – budynek położony w Sanoku.
Historia
Obiekt znajduje się przy ulicy Teofila Lenartowicza u zbiegu z ulicą Jana III Sobieskiego. Budynek został wpisany do wojewódzkiego (1985)[1] oraz do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka[4]. Wynikiem działań Komisji Opieki nad Zabytkami, powstałej przy oddziale PTTK w Sanoku, w 1978 umieszczono na fasadzie budynku tablicę informującą o zabytkowym charakterze obiektu[5].
Jest to neorenesansowa willa, zaprojektowana jako dom własny sanockiego architekta miejskiego, inż. Wilhelma Szomka (1857-1940)[6]. Budowę ukończono w 1892. W czasie zamieszkiwania budynku przez rodzinę Szomków, gościł w nim bp Józef Sebastian Pelczar, później ogłoszony świętym[7].
Przed 1931 właścicielką nieruchomości została córka Wilhelma Szomka, Maria Wielhorska[8]. Po 1945 dom objęty został kwaterunkiem. W 1971 Maria Wielhorska sprzedała willę miastu[9]. Zdecydowano o umieszczeniu w budynku biblioteki[10]. Następnie w latach 1975-1982 budynek był przebudowany i odrestaurowany. Przebudowa objęła głównie wnętrza, mając na celu przystosowanie ich do nowych funkcji. Usunięto wówczas pierwotne schody kręcone, zastępując je obecnymi, powrotnymi. Miedziany dach wykonał Jakub Kolano[11] (pokrycie wieży dachu stanowi ok. 1300 łusek miedzianych[12]). Pracami kierował dyrektor biblioteki od 1977 Władysław Harajda[11]. Po dokonaniu prac remontowych i adaptacyjnych w 1981 nastąpiło przeniesienie biblioteki z siedziby do przy ulicy Tadeusza Kościuszki do budynku przy ulicy Teofila Lenartowicza 2[13][14] (natomiast wypożyczalnia dla dzieci i czytelnia działały w budynku Sanockiego Domu Kultury[11]). 3 maja 1982 w budynku została uroczyście otwarta Miejska Biblioteka Publiczna[2][11][15], od 1985 nosząca imię Grzegorza z Sanoka[16]. Cztery lata później, 3 maja 1986 w budynku została odsłonięta tablica upamiętniająca patrona. Zawiera inskrypcję: „„Losy dały mi za ojczyznę Sanok”. Grzegorz z Sanoka. Wielkiemu humaniście Sanoczanie. 3 V 1986"[17] (znajduje się wewnątrz, obok wejścia głównego na ścianie). Również w 1986 umieszczono przy budynku pomnik Grzegorza z Sanoka.
W 1985 budynek otrzymał wpis do rejestru dóbr kultury. Instytucja została wyróżniona nagrodą II stopnia Ministra Kultury i Sztuki w konkursie „Na najlepszego użytkownika obiektu zabytkowego”.
Pierwotnie posesja budynku była otoczona murowanym ogrodzeniem[3]. Przy budynku od strony północnej znajduje się ogród (w przeszłości ogród sięgał także w kierunku zachodnim do ulicy Adama Mickiewicza[7]; obecnie od tej strony do budynku przylega blok mieszkalny). W obecnym ogrodzie umieszczono kamień z tabliczką upamiętniającą pierwszą wzmiankę o Sanoku z 1150 oraz otrzymanie praw miejskich w 1339. W przeszłości (średniowiecze) w bezpośrednim sąsiedztwie nieruchomości znajdował się obszar, na którym usytuowana była Cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny oraz cmentarz.
W pomieszczeniach piwnicznych mieści się obecnie sklep komputerowy (w latach 90. do początków XXI w. księgarnia wydawnictwa BOSZ).
W dniu 18 czerwca 2017 na fasadzie budynku przy głównym wejściu do biblioteki została odsłonięta tablica upamiętniająca Mariana Pankowskiego z inskrypcją o treści: Marian Pankowski. Sanok – Bruksela. 9 XI 1919 – 3 IV 2011. „Przypatrywałem się temu wszystkiemu w imię Mowy[18][19][20]. Fundatorami tablicy byli Janusz Szuber i Janina Lewandowska[21].
Galeria
- Wejście główne
- Widok od południowego zachodu
- Widok od północy wraz z ogrodem
- Wnętrze budynku
- Tablica upamiętniająca Grzegorza z Sanoka
- Tablica honorująca Mariana Pankowskiego
Przypisy
- ↑ a b Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024, s. 144 [dostęp 2016-10-19] .
- ↑ a b Franciszek Oberc: Kalendarium sanockie 1974-1994, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 955.
- ↑ a b Janusz Szuber: Mojość. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2005, s. 56. ISBN 83-919470-8-4.
- ↑ Zarządzenie Burmistrza Miasta Sanoka nr 42/2015 z 9 marca 2015. bip.um.sanok.pl, 2015-03-09. s. 2. [dostęp 2016-10-19].
- ↑ Krzysztof Prajzner. Pamiątkowa tablica znów na fasadzie budynku. „Tygodnik Sanocki”. Nr 12 (1315), s. 4, 24 marca 2017.
- ↑ Franciszek Oberc, Sanok. Instytucje kultury, Sanok 1999, s. 40-41.
- ↑ a b Andrzej Romaniak, Maria Wielhorska z Szomków, Tygodnik Sanocki, nr 11 (697) z 18 marca 2005, s 6.
- ↑ Akta miasta Sanoka. Wykaz ulic i mieszkań w mieście Sanoku 1931 r. (zespół 135, sygn. 503). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 41.
- ↑ Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 908.
- ↑ Artur Bata. Ćwierć wieku w służbie czytelników. „Podkarpacie”, s. 5, Nr 19 z 11 maja 1972.
- ↑ a b c d Mieczysława Teodorczyk. Róże dla Harajdy. „Nowiny”, s. 5, Nr 91 z 5 maja 1982.
- ↑ Edmund Gajewski. Jak świecy gasnący blask. „Nowiny”, s. 4, Nr 95 z 14-16 maja 1982.
- ↑ Będzie znowu most na Białą Górę. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1, Nr 12 (211) z 20-30 kwietnia 1981.
- ↑ Anna Strzelecka. Bibliotekarki sprzed ery Google’a. „Tygodnik Sanocki”, s. 6, Nr 28 (1127) z 19 lipca 2013.
- ↑ Nowy obiekt dla sanockiej biblioteki. „Nowiny”, s. 1, Nr 87 z 4 maja 1982.
- ↑ Marian Struś. Przed nadaniem imienia. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 5, Nr 3 (330) z 20-31 stycznia 1985. Sanocka Fabryka Autobusów.
- ↑ Franciszek Oberc, Pomniki i tablice pamiątkowe Sanoka, Sanok 1998, s. 23.
- ↑ Edyta Wilk: Pamięci Mariana Pankowskiego. Pamięci Mariana Pankowskiego, 2017-06-16. [dostęp 2017-11-25].
- ↑ Marian Pankowski w bibliotece. Pamięci Mariana Pankowskiego, 2017-06-19. [dostęp 2017-11-25].
- ↑ Marian Pankowski w Bibliotece. Uroczystość odsłonięcia pamiątkowej tablicy. „Tygodnik Sanocki”. Nr 25 (1328), s. 8, 23 czerwca 2017.
- ↑ Anna Gieroń: 73. urodziny Janusza Szubera. Wspomnienie.... biznesistyl.pl, 10-12-2020. [dostęp 2021-05-23].
Zobacz też
- Zabytki Sanoka
- Lista zabytków w gminie Sanok w artykule „Wiki Lubi Zabytki”
- Sanocka Biblioteka Cyfrowa
Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku
- Oficjalna strona Sanockiej Biblioteki Cyfrowej