Centralna Doświadczalna Stacja Jedwabnicza
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Henryk_Witaczek_and_His_Sister%2C_Milanowek_by_Warsaw%2C_Poland%2C_ca_1925_corrected.jpg/260px-Henryk_Witaczek_and_His_Sister%2C_Milanowek_by_Warsaw%2C_Poland%2C_ca_1925_corrected.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Stanis%C5%82awa_Witaczek%2C_Polish_silk_enterpreneur%2C_ca_1935.jpg/170px-Stanis%C5%82awa_Witaczek%2C_Polish_silk_enterpreneur%2C_ca_1935.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/Milanowek_-_stacja_Jedwabnicza._1933_%2871226411%29.jpg/220px-Milanowek_-_stacja_Jedwabnicza._1933_%2871226411%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Milan%C3%B3wek_-_Mural_%22Tw%C3%B3rcy_Polskiego_Jedwabnictwa%22.jpg/220px-Milan%C3%B3wek_-_Mural_%22Tw%C3%B3rcy_Polskiego_Jedwabnictwa%22.jpg)
Centralna Doświadczalna Stacja Jedwabnicza – polskie przedsiębiorstwo o charakterze badawczym powstałe w Milanówku w 1924 roku, założone przez rodzeństwo Henryka i Stanisławę Witaczek. Zajmowało się wytwarzaniem jedwabiu, nauką hodowli jedwabników i sadzenia drzew morwowych. Witaczkowie prowadzili kursy dla hodowców, wydawali podręczniki, przygotowywali odczyty i konkursy. Stacja Jedwabnicza prowadziła również wysyłkę sadzonek morw dla hodowców w całym kraju oraz skup kokonów. Na drewnianych krosnach wytwarzano jedwab, wykorzystywany do szycia odzieży oraz spadochronów dla lotnictwa.
W latach 30. jedwab z Milanówka cieszył się dużą renomą. W eleganckich sklepach Warszawy można było nabyć tkaniny sukienkowe, koszulowe, bieliźniane, atłasy, tafty, szale i szaliki, żakardowe krawaty, apaszki i chusteczki do butonierki z „Milanówka”. Ze Stacją Jedwabniczą współpracowała akademia sztuk pięknych, projektując wzory tkanin o wysokich walorach.
W czasie wojny Stacja Jedwabnicza działała pod zarządem komisarycznym, przestawiając pracę na włókno z wiskozy. Stacja Jedwabnicza stała się azylem dla wielu ludzi, chroniąc ich przed wywiezieniem na przymusowe roboty dzięki zaświadczeniom o zatrudnieniu. Na kilku warsztatach z przędzy odpadowej wytwarzano nadal jedwabne żakardy i szaliki, sprzedając je na czarnym rynku. W 1942 roku zaczęto ręcznie zdobić tkaniny jedwabne.
Witaczkowie bardzo angażowali się w działalność społeczną[2], goszcząc wielu uchodźców z Warszawy, literatów (Maria Dąbrowska, Anna Kowalska, Ewa Szelburg-Zarembina, Stefan Krzywoszewski, Ferdynand Ossendowski), artystów. Sierociniec ks. Baudouina, wyrzucony z Warszawy w 1944 r., znalazł wraz z opiekunami azyl na terenie fabryki[3].
Po wojnie przez trzy lata „Milanówek” działał na przedwojennych zasadach. Nastąpiła jednak likwidacja sklepów „Milanówka” i nakazano produkcję tkanin z włókna sztucznego.
W 1948 państwo przejęło własność Stacji Jedwabniczej i pozbawiło jej założycieli funkcji kierowniczych, zaś Henryk Witaczek został aresztowany i poddany represjom ówczesnego reżimu komunistycznego. Powstały Zakłady Jedwabiu Naturalnego „Milanówek”[4].
Przypisy
- ↑ Źródło: Tadeusz Sowiński, Jedwabna konspiracja, Warszawa 1988, Burchard Edition, s. 189.
- ↑ Szerzej o patriotycznej postawie i zasługach Rodziny Witaczkow w okresie okupacji niemieckiej – zob.: https://www.obiektywna.pl/milanowek/rodzina-witaczkow1, https://www.obiektywna.pl/Milanowek/rodzina-witaczkow-2, https://www.obiektywna.pl/milanowek/rodzina-witaczkow3, https://www.obiektywna.pl/Milanowek/rodzina-witaczkow-4, https://www.obiektywna.pl/milanowek/rodzina-witaczkow-5 [dostęp 18 marca 2024].
- ↑ Tadeusz Sowiński, Jedwabna konspiracja, Warszawa 1988, Burchard Edition, s. 118–119.
- ↑ Beata Witaczek-Nehring, Towarzystwo Miłośników Milanówka – Gdzie jest morwa tam jedwabnictwo być może – https://www.milanowek.pl/images/aa_artykuly_obrazki/2016/20160606/gdzie_jest_morwa_tam_jedwabnictwo_byc_moze.pdf (dostęp: 16 lipca 2023).
Bibliografia
- Tadeusz Sowiński, Jedwabna konspiracja, Warszawa 1988, Burchard Edition
- Beata Witaczek-Nehring: Gdzie jest morwa tam jedwabnictwo być może, Towarzystwo Miłośników Milanówka – https://www.milanowek.pl/images/aa_artykuly_obrazki/2016/20160606/gdzie_jest_morwa_tam_jedwabnictwo_byc_moze.pdf (dostęp: 16 lipca 2023)
Linki zewnętrzne
- Wirtualne Muzeum Jedwabnictwa Milanowskiego