Ciemiężyk białokwiatowy
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | goryczkowce | ||
Rodzina | toinowate | ||
Rodzaj | |||
Gatunek | ciemiężyk białokwiatowy | ||
Nazwa systematyczna | |||
Vincetoxicum hirudinaria Medik Hist. & Commentat. Acad. Elect. Sci. Theod.-Palat. 6:404. 1790[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
|
Ciemiężyk białokwiatowy[5], ciemiężyk lekarski[6] (Vincetoxicum hirundinaria Medik.) – gatunek rośliny z rodziny toinowatych (Apocynaceae). Występuje w Europie Południowej, Środkowej i Wschodniej, w Afryce Północnej (Algieria, Maroko), w Turcji i na Kaukazie[4]. W Polsce jest dość pospolity na niżu i w niższych położeniach górskich[7].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Vincetoxicum_hirundinaria_mont-des-veaux-cessieres_02_27052008_1.jpg/220px-Vincetoxicum_hirundinaria_mont-des-veaux-cessieres_02_27052008_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Vincetoxicum_hirundinaria_OB10.jpg/220px-Vincetoxicum_hirundinaria_OB10.jpg)
- Łodyga
- Prosta, wzniesiona, słabo się rozgałęziająca się, o wysokości do 60 cm. W górnej części jest omszona dwoma rzędami bardzo krótkich włosków[8].
- Liście
- O różnym kształcie, od jajowatych (dolnych) przez jajowatolancetowate (środkowe) do lancetowatych (górne). Są krótkoogonkowe, zaostrzone, za młodu owłosione na spodniej stronie[8].
- Kwiaty
- Niewielkie, białe, skupione w podbaldachy, pojawiają się na szczytach łodyg oraz w kątach górnych liści. Mają symetrię promienistą, 5-dzielny kielich, lejkowato-kółkową koronę o zielonawej nasadzie i tępych łatkach. 5 pręcików zrasta się z 5-kątną szczytową częścią szyjki słupka, tworząc prętosłup. Są to kwiaty paściowe, zbudowane w ten sposób, aby przytrzymać owada za odnóża lub aparat gębowy i zmusić do zebrania pyłku[9].
- Owoc
- Nagie i ostre mieszki o długości do 4 cm[8].
Biologia i ekologia
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od maja do sierpnia. Roślina trująca[10]. Występuje w lasach i zaroślach, szczególnie często na podłożu wapiennym w Tatrach i Pieninach[7].
Zastosowanie
- Roślina lecznicza
- Surowiec: kłącze i korzenie (Radix Vincetoxici). Zawierają m.in.: glikozyd wincetoksynę (asklepiadyna), olejek eteryczny, saponiny, śluz, cukry[7].
- Działanie i zastosowanie: napotne, moczopędne, przeczyszczające i ogólnie tonizujące[7].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-24] (ang.).
- ↑ The Plant List. [dostęp 2014-11-20].
- ↑ a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Jakub Mowszowicz: Pospolite rośliny naczyniowe Polski. Wyd. czwarte. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 351. ISBN 83-01-00129-1.
- ↑ a b c d Jindřich Krejča, Jan Macků: Atlas roślin leczniczych. Warszawa: Zakł. Nar. im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
- ↑ a b c Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
- ↑ Szweykowska A., Szweykowski J. (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 444. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
Identyfikatory zewnętrzne (takson):
- BioLib: 40537
- EoL: 488017
- EUNIS: 152467
- Flora of North America: 220014178
- FloraWeb: 6351
- GBIF: 5414548
- identyfikator iNaturalist: 498350
- IPNI: 102810-1
- ITIS: 523290
- NCBI: 141524
- Plant Finder: 299769
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2456889
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:102810-1
- Tela Botanica: 71994
- identyfikator Tropicos: 2600068
- CoL: 7FRQX