Densztedia
![]() Dennstaedtia bipinnata | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Klasa | paprocie | ||
Podklasa | paprotkowe | ||
Rząd | paprotkowce | ||
Rodzina | denstediowate | ||
Rodzaj | densztedia | ||
Nazwa systematyczna | |||
Dennstaedtia Bernh. J. Bot. (Schrader) 1800(2): 124 (1801)[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
D. flaccida (J. G. A. Forster) Bernhardi[4] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Densztedia[5] (Dennstaedtia Bernh.) – rodzaj paproci z rodziny denstediowatych Dennstaedtiaceae. Obejmuje 57 gatunków[3]. Są to szeroko rozprzestrzenione w świecie rośliny, spotykane głównie w strefie międzyzwrotnikowej poza kontynentalną Afryką. Zasięg rodzaju obejmuje oba kontynenty amerykańskie od środkowego Chile i północnej Argentyny, poprzez Amerykę Środkową po Teksas oraz wschodnią część Ameryki Północnej od Florydy po Ontario i Quebec na północy. Rośliny te rosną w południowej i wschodniej Azji od Pakistanu po Rosyjski Daleki Wschód, a poprzez Archipelag Malajski sięgają do wschodniej Australii. Rosną poza tym na Madagaskarze[3]. Opisywane są jako rośliny bardzo ekspansywne[6], często porastają rozległe przestrzenie na ubogich siedliskach[7]. Są to paprocie naziemne[8], czasem zasiedlające też szczeliny skalne, rosnące na nasłonecznionych skałach i w cienistych lasach[6].
Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne (zwłaszcza densztedia szorstkowłosa D. hirsuta, densztedia punktowana D. punctilobula i Dennstaedtia wilfordii[6]). Dennstaedtia glauca wykorzystywana jest w Peru jako nawóz zielony[7].
Nazwa rodzajowa upamiętnia niemieckiego botanika – Augusta Dennstaedta (1776–1826)[6].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Dennstaedtia_wilfordii_ourensd03.jpg/220px-Dennstaedtia_wilfordii_ourensd03.jpg)
- Pokrój i kłącze
- Paprocie z kłączem podziemnym, długim lub krótkim, często tworzące mniej lub bardziej rozległe kolonie. Kłącze pokryte jest czerwonobrązowymi, wielokomórkowymi, zwykle sztywnymi włoskami[8][9], nigdy zaś łuskami[6].
- Liście
- Wyrastają z kłącza zwykle w odstępach[10], czasem gęsto skupione[8], są łukowato wygięte lub proste. Osiągają od 0,4 do 3 m długości. Ogonki liściowe są nagie lub (częściej[9]) owłosione, na przekroju wiązki przewodzące układają się w kształcie litery U lub O. Blaszki są 2–4-krotnie pierzaste, w ogólnym zarysie są lancetowate, jajowate lub trójkątne. Końcowe odcinki liści są lancetowate lub jajowate, ząbkowane do wcinanych[8]. Wiązki w blaszce są wolne, pierzaste[8][10], nie sięgają brzegu blaszki i często są maczugowato rozszerzone na końcach[10].
- Zarodnie
- Zebrane w koliste kupki zarodni tworzące się na końcach wiązek przewodzących, okryte miseczkowatą zawijką[9].
Systematyka
- Pozycja systematyczna
Jeden z rodzajów z rodziny denstediowatych Dennstaedtiaceae. Jest rodzajem problematycznym taksonomicznie – w tradycyjnym ujęciu nie jest to takson monofiletyczny[2].
- Wykaz gatunków[3]
- Dennstaedtia ampla (Baker) Bedd.
- Dennstaedtia anthriscifolia (Bory) T.Moore
- Dennstaedtia antillensis C.Chr.
- Dennstaedtia appendiculata (Wall. ex Hook.) J.Sm.
- Dennstaedtia arborescens Ekman ex Maxon
- Dennstaedtia arcuata Maxon
- Dennstaedtia articulata Copel.
- Dennstaedtia auriculata Navarrete & B.Øllg.
- Dennstaedtia bipinnata (Cav.) Maxon
- Dennstaedtia canaliculata Alderw.
- Dennstaedtia cicutaria (Sw.) T.Moore
- Dennstaedtia cornuta (Kaulf.) Mett.
- Dennstaedtia davallioides (R.Br.) T.Moore
- Dennstaedtia dennstaedtioides Copel.
- Dennstaedtia dissecta (Sw.) T.Moore
- Dennstaedtia distenta (Kunze) T.Moore
- Dennstaedtia elmeri Copel.
- Dennstaedtia flaccida (G.Forst.) Bernh.
- Dennstaedtia fusca Copel.
- Dennstaedtia glabrata (Ces.) C.Chr.
- Dennstaedtia glauca C.Chr. ex Looser
- Dennstaedtia globulifera Hieron.
- Dennstaedtia hirsuta (Sw.) Mett. ex Miq. – densztedia szorstkowłosa[5]
- Dennstaedtia hooveri Christ
- Dennstaedtia inermis (Baker) Brownlie
- Dennstaedtia macgregorii Copel.
- Dennstaedtia macrosora Navarrete & B.Øllg.
- Dennstaedtia madagascariensis (Kunze) Tardieu
- Dennstaedtia magnifica Copel.
- Dennstaedtia mathewsii C.Chr.
- Dennstaedtia merrillii Copel.
- Dennstaedtia novoguineensis (Rosenst.) Alston
- Dennstaedtia obtusifolia (Willd.) T.Moore
- Dennstaedtia parksii Copel. ex Morton
- Dennstaedtia paucirrhiza Navarrete & B.Øllg.
- Dennstaedtia penicillifera Alderw.
- Dennstaedtia philippinensis Copel.
- Dennstaedtia producta Mett.
- Dennstaedtia punctilobula (Michx.) T.Moore – densztedia punktowana[5]
- Dennstaedtia remota (Christ) Diels
- Dennstaedtia resinifera (Blume) Mett.
- Dennstaedtia rufidula C.Chr.
- Dennstaedtia samoensis (Brack.) T.Moore
- Dennstaedtia scandens (Blume) T.Moore
- Dennstaedtia shawii Copel.
- Dennstaedtia smithii (Hook.) T.Moore
- Dennstaedtia spinosa Mickel
- Dennstaedtia sprucei T.Moore
- Dennstaedtia sumatrana Alderw.
- Dennstaedtia terminalis Alderw.
- Dennstaedtia tryoniana Navarrete & B.Øllg.
- Dennstaedtia vagans Diels
- Dennstaedtia werckleana (Christ) Navarrete & B.Øllg.
- Dennstaedtia wercklei (Christ) R.M.Tryon
- Dennstaedtia wilfordii (T.Moore) Christ
- Dennstaedtia williamsii Copel.
- Dennstaedtia zeylanica (Sw.) Zink ex Fraser-Jenk. & Kandel
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-07-02] (ang.).
- ↑ a b The Pteridophyte PhylogenyT.P.P. Group The Pteridophyte PhylogenyT.P.P., A community-derived classification for extant lycophytes and ferns, „Journal of Systematics and Evolution”, 54 (6), 2016, s. 563–603, DOI: 10.1111/jse.12229 .
- ↑ a b c d e Dennstaedtia Bernh.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-07-02].
- ↑ Dennstaedtia Bernhardi. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-07-02].
- ↑ a b c Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 68. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ a b c d e SueS. Olsen SueS., Encyclopedia of garden ferns, Portland, Or.: Timber Press, 2007, s. 198-199, ISBN 978-0-88192-819-8, OCLC 68693523 .
- ↑ a b David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 284, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c d e Clifton E. Nauman, A. Murray Evans: Dennstaedtia Bernhardi. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-07-02].
- ↑ a b c Yan Yuehong, Qi Xinping, Shunshuke Serizawa: Dennstaedtia Bernhardi. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-07-02].
- ↑ a b c K. U. Kramer, P. S. Green: The Families and Genera of Vascular Plants. I. Pteridophytes and Gymnosperms. New York Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1990, s. 83-84. ISBN 0-387-51794-4.
- Britannica: plant/Dennstaedtia
- EoL: 72832
- Flora of China: 109626
- Flora of North America: 109626
- GBIF: 2650775
- identyfikator iNaturalist: 63114
- IPNI: 17081340-1
- ITIS: 17488
- NCBI: 32087
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:17081340-1
- Tela Botanica: 164684
- identyfikator Tropicos: 40023778
- USDA PLANTS: DENNS
- identyfikator taksonu Fossilworks: 55876
- CoL: 437H