Dobiesław Damięcki
![]() Dobiesław Damięcki w filmie Dzieje grzechu (1933) | |||
Data i miejsce urodzenia | 2 kwietnia 1899 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 10 kwietnia 1951 | ||
Zawód | aktor, reżyser teatralny | ||
Współmałżonek | Jadwiga Hryniewiecka | ||
Lata aktywności | 1925-1951 | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Dobiesław Damięcki, ps. „Sułkowski”, „Damian” (ur. 2 kwietnia 1899 w Karniewku[1], zm. 10 kwietnia 1951 w Warszawie) – polski aktor oraz reżyser, nestor aktorskiego rodu: mąż Ireny Górskiej-Damięckiej, ojciec Damiana i Macieja, dziadek Grzegorza, Mateusza i Matyldy. Żołnierz Polskiej Organizacji Wojskowej, Oddziału II SG WP, powstaniec śląski.
Życiorys
Był synem Stefana Damięckiego i Karoliny z Pomaskich[2]. Był uczniem Gimnazjum im. Króla Władysława IV w Warszawie – jednym z pierwszych drużynowych 17 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej. W 1917 rozpoczął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1917, pod pseudonimem „Sułkowski”, był członkiem Lotnego Oddziału Polskiej Organizacji Wojskowej. Wraz z ze swoim oddziałem uczestniczył w lipcu 1918 w największej akcji ekspropriacyjnej POW, na transport pieniędzy austriackich niedaleko stacji Bąkowiec, gdzie skonfiskowano 2 mln marek austriackich[3].
Okres międzywojenny
W listopadzie 1918 wstąpił na ochotnika do wojska, zostając członkiem Biura Wywiadowczego Naczelnego Dowództwa Wojsk Polskich. Do 1920 odbywał służbę wojskową, uczestnicząc w walkach na froncie wojny polsko-bolszewickiej, prawdopodobnie w szeregach 5 Pułku Piechoty Legionów. Awansowany na porucznika ze starszeństwem od 1 czerwca 1919[4]. Brał udział w akcji zajmowania Pomorza przez Wojsko Polskie, a następnie kierował ekspozyturą wywiadu polskiego w Chojnicach[5]. Od lipca 1920 Wydział Plebiscytowy dla Górnego Śląska czynił starania o skierowanie go do pracy w obszarze plebiscytowym. Po zakończeniu służby, ponownie podjął studia na uniwersytecie. W 1921 brał udział w III powstaniu śląskim[2], w szeregach dywersyjnej Grupy „Wawelberga”. Pod pseudonimem „Damian”, w stopniu porucznika dowodził podgrupą destrukcyjną „Wschód”. Po powrocie do Warszawy został jednym z działaczy Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej. Reprezentował m.in. ZNMS na II Ogólnym Zjeździe Młodzieży Akademickiej w grudniu 1921 w Wilnie. Od maja 1922 przez kilka miesięcy był redaktorem „Głosu Niezależnego”, pisma ZNMS.
Po ukończeniu przerwanych studiów uniwersyteckich, od 1924 był słuchaczem warszawskiej szkoły Instytutu „Reduta”, zaś w 1925 został przyjęty do teatru „Reduty”. Od 1926 występował w Teatrze im. Bogusławskiego w Warszawie, a następnie w teatrach: Miejskim w Łodzi, Wielkim i Rozmaitości we Lwowie oraz „Melodram”, Ateneum, Polskim, Narodowym, Letnim i Małym w Warszawie. Grał m.in. Konrada w Wyzwoleniu S. Wyspiańskiego, Rodryga w Cydzie P. Corneille’a, Raskolnikowa w Zbrodni i karze F. Dostojewskiego, Holofernesa w Judycie J. Giraudoux, Edmunda w Królu Learze W. Szekspira[2].
Przez pewien czas prowadził Zespół Sceny Robotniczej Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego. W kwietniu 1932 z Leonem Schillerem był krótko aresztowany za podpisanie odezwy solidaryzującej się z ukraińskim ruchem socjalistycznym. W 1934 był współorganizatorem ogólnopolskiego strajku aktorskiego. W 1936 został członkiem Naczelnej Rady Artystycznej przy Związku Artystów Scen Polskich, a od 1937 członkiem Zarządu Głównego ZASP[2].
II wojna światowa
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/Bekanntmachung.Igo.Sym.Assassination.Warsaw.1941.jpg/220px-Bekanntmachung.Igo.Sym.Assassination.Warsaw.1941.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Dobies%C5%82aw_Dami%C4%99cki_-_gr%C3%B3b.jpg/220px-Dobies%C5%82aw_Dami%C4%99cki_-_gr%C3%B3b.jpg)
W konspiracji reprezentował ZASP w tajnej Radzie Teatralnej[6]. Brał czynny udział w ruchu oporu. Był podejrzewany o udział w wykonaniu 7 marca 1941 wyroku sądu podziemnego Związku Walki Zbrojnej na aktorze-kolaborancie Igo Symie, gdyż niedługo przedtem ostro wyrażał się w paru lokalach na temat Syma[7].
Wypije człowiek bruderszaft z jakimś ścierwem, a potem wstydzi się przez całe życie![7]
Będziesz tu jeszcze, łajdaku, wisiał na latarni[8]
W związku z tym zamachem był poszukiwany przez hitlerowców, wydano listy gończe za nim i jego partnerką, aktorką Ireną Górską. Do końca wojny para ukrywała się w Podszkodziu koło Ostrowca Świętokrzyskiego, gdzie Dobiesław pod przybranym nazwiskiem Józefa Bojanowskiego organizował tajne nauczanie[7]. W Ostrowcu współpracował z miejscową organizacją PPS-WRN, pisywał artykuły do prasy konspiracyjnej[2]. Tam też urodzili się obaj synowie Damięckich: Damian i Maciej[7].
Okres powojenny
Po zakończeniu wojny w 1945 założył w Ostrowcu liceum ogólnokształcące, a następnie wznowił działalność aktorską. 8 sierpnia 1945 został wybrany prezesem Zarządu Głównego ZASP. Działał też w lubelskiej „PPS”. Od 1945 występował w wielu miastach polskich z Teatrem Wojska Polskiego w Łodzi, od 1951 w zespole Teatru Narodowego w Warszawie. Grał w filmie i zajmował się reżyserią teatralną (Żabusia G. Zapolskiej, Mazepa J. Słowackiego)[2]. 18 listopada 1948 przed Sądem Okręgowym w Warszawie Damięcki występował jako biegły razem z Jerzym Toeplitzem w trwającym procesie przeciwko polskim aktorom występującym w filmie Heimkehr.
Został pochowany w alei zasłużonych (grób 62/63) na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie[9].
Nagrody i odznaczenia
Był odznaczony m.in. Srebrnym Krzyżem Virtuti Militari (1921)[10], Krzyżem Walecznych oraz Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Złotym Krzyżem Zasługi.
Rodzina
Dwukrotnie żonaty: z tancerką Jadwigą Hryniewiecką i aktorką Ireną Górską[2]. Ojciec aktorów Damiana i Macieja Damięckich. Dziadek aktorów: Grzegorza, Mateusza i Matyldy Damięckich.
Filmografia
- 1933: Dzieje grzechu, jako Łukasz Niepołomski
- 1933: Wyrok życia, jako Janusz, mąż Krystyny, architekt
- 1936: Róża, jako Dan
- 1938: Profesor Wilczur, jako śpiewak Juliusz Dembicz
Przypisy
- ↑ StanisławS. Łoza StanisławS. (red.), Czy wiesz kto to jest?, (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa : Wydaw. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.), Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 129 .
- ↑ a b c d e f g StanisławS. Dąbrowski StanisławS. i inni, Słownik biograficzny teatru polskiego, 1973, s. 115, ISBN 978-83-01-11260-8, OCLC 1049683 [dostęp 2020-02-07] .
- ↑ Zyta Zarzycka: Polskie działania specjalne na Górnym Śląsku 1919-1921. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1989, s. 25.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924, s. 122, 478.
- ↑ Wojciech Skóra: Placówki wywiadu polskiego w Chojnicach. Przyczynek do dziejów Pomorza Zachodniego i Nadwiślańskiego w dwudziestoleciu międzywojennym. Poznań: Rys, 2011, s. 20–40.
- ↑ Dobiesław Damięcki, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2021-01-13] .
- ↑ a b c d Magdalena Grzebałkowska: Irena i mężczyźni. wyborcza.pl, 2000-12-05. [dostęp 2021-01-13].
- ↑ Grażyna Kuźnik: Igo Sym: Niemiecki szpieg w masce amanta był rodem z Żywca. Dziennik Zachodni, 2013-06-15. [dostęp 2021-01-13].
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: DOBIESŁAW DAMIĘCKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-11-02] .
- ↑ Dekret Wodza Naczelnego L. 3423 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 43, s. 1723).
Bibliografia
- Henryk Sowiński: Gimnazjum i Liceum im. Króla Władysława IV w Warszawie na Pradze. Monografia szkoły. T. II: 1915-1944. Warszawa: Koło Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Króla Władysława IV, 2005, s. 268–269. ISBN 83-923141-0-7.
- Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, FeliksF. Tych (red.), StefanS. Adamski, t. 1, Warszawa: Książka i Wiedza, 1985, ISBN 83-05-11435-X, ISBN 83-05-11327-2, OCLC 835903421 .
Linki zewnętrzne
- Dobiesław Damięcki w bazie Filmweb
- Dobiesław Damięcki w bazie filmpolski.pl
- Dobiesław Damięcki w bazie IMDb (ang.)
- Dobiesław Damięcki na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
- p
- d
- e
W latach 1950–1952 Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru i Filmu (SPATiF), w latach 1952–1981 SPATiF-ZASP.
|