Dynia piżmowa
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | dyniowce | ||
Rodzina | dyniowate | ||
Rodzaj | dynia | ||
Gatunek | dynia piżmowa | ||
Nazwa systematyczna | |||
Cucurbita moschata Duchesne Essai sur l'Histoire Naturelle des Courges 7. 1786 (J. L. M. Poiret in F. Cuvier, Dict. sci. nat. 11:234. 1819)[3] | |||
| |||
|
Dynia piżmowa (Cucurbita moschata Duchesne) – gatunek rośliny jednorocznej z rodziny dyniowatych (Cucurbitaceae), pochodzący z Ameryki Środkowej.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Cucurbita_moschata_Butternut_2012_G2.jpg/250px-Cucurbita_moschata_Butternut_2012_G2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Cucurbita_moschata_leaves.jpg/250px-Cucurbita_moschata_leaves.jpg)
Morfologia
- Łodyga
- Masywna, płożąca się lub wspinająca o długości do 5 m z rozgałęzionymi czepnymi wąsami.
- Liście
- Duże, miękkie, dość często białoplamiste, o 5-6 ostrych klapach i ostrych zatokach pomiędzy nimi.
- Kwiaty
- Rozdzielnopłciowe, roślina jednopienna. Wyrastające pojedynczo kwiaty żeńskie mają dzwonkowaty, 5-ząbkowy kielich, jasnożółtą 5-łatkową lejkowatą koronę o średnicy do 10 cm i 1 słupek. Kwiaty męskie wyrastają pęczkami w kątach liści i są prawie zupełnie pozbawione rurki, mają 5 zrośniętych pręcików. Wolne końce płatków podczas kwitnienia rozkładają się szeroko, lub odwijają do tyłu.
- Owoc
- jagoda wyrastająca na twardej, bruzdowanej 5-kanciastej szypułce. Owoce tej rośliny są zbliżone wyglądem do owoców melonów, podługowate, o barwach zupełnie innych niż posiadają owoce innych dyń, mianowicie ciemnobrązowe lub czerwonożółtawe, z bruzdowaną i miękką warstwą zewnętrzną. Miąższ jest jadalny i wonny, o charakterystycznym zapachu piżma. Waga owoców dochodzi do 20 kg. W środku wypełniony jest prawie bezwłóknistym, słodkawym, żółtego koloru miąższem, w którym znajdują się liczne, brudnobiałe lub brązowe, płaskie, tępo ząbkowane nasiona, niemal gładkie i matowe.
Wyhodowano m.in. następujące odmiany uprawne: 'Butternut'[4], 'Butternut Rugosa' (odmiana włoska), 'Kurinishiki' (japońska), 'Muscade de Provence' lub 'Musquée de Provence' (francuska), 'Muskatna' (bułgarska)[5], 'Triple Treat', 'Waltham Butternut'[4].
Zastosowanie
- Uprawiana jako warzywo o podobnych walorach smakowych i odżywczych, jak dynia zwyczajna.
- Niektóre odmiany mają nieduże, ale ozdobne owoce i są uprawiane jako roślina ozdobna (tzw. dynia ozdobna).
Uprawa
Jak wszystkie dynie wymaga dużo światła, ciepła (optymalna temperatura to 25 °C) i wody. Uprawiana jest z nasion. Aby nie gniła, należy ją uprawiać na wysokich podporach, tak, by pędy i owoce nie leżały na ziemi.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-03] (ang.).
- ↑ Cucurbita moschata. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-01-03]. (ang.).
- ↑ a b Matthew Biggs, Jekka McVicar, Bob Flowerdew: Wielka księga warzyw, ziół i owoców. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2007, s. 90. ISBN 978-83-11-10578-2.
- ↑ Właściwości przeciwutleniające owoców wybranych odmian dyni piżmowej.pdf Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne 2014
Bibliografia
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- Dolnośląski festiwal dyni. [dostęp 2017-02-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-23)].
- GND: 4756943-8
- Britannica: plant/Cucurbita-moschata
Identyfikatory zewnętrzne:
- BioLib: 129278
- EoL: 584408
- EUNIS: 168462
- Flora of China: 200022620
- Flora of North America: 200022620
- GBIF: 2874509
- identyfikator iNaturalist: 122869, 122868
- IPNI: 320034-2
- ITIS: 22370
- NCBI: 3662
- Plant Finder: 279569
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2747174
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:320034-2
- Tela Botanica: 84113
- identyfikator Tropicos: 9200600
- USDA PLANTS: CUMO
- CoL: 6BPPB