Ełk Wąskotorowy
![]() | |||
![]() Dworzec Ełk Wąskotorowy | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Miejscowość | Ełk | ||
Lokalizacja | Zatorze | ||
Data otwarcia | 1913, 2002 | ||
Data zamknięcia | 10 czerwca 2001 | ||
Poprzednie nazwy | Lyck Kleinbahnhof | ||
Rodzaj | stacja | ||
Dane techniczne | |||
Liczba peronów | 2 | ||
Liczba krawędzi peronowych | 2 | ||
Kasy |
| ||
Linie kolejowe | |||
Położenie na mapie Ełku ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu ełckiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Ełk Wąskotorowy – stacja kolejowa wąskotorowa Ełckiej Kolei Wąskotorowej, dawniej styczna dla stacji Ełk kolei normalnotorowej, w Ełku przy ulicy Wąski Tor 1, w powiecie ełckim, w województwie warmińsko-mazurskim, w Polsce. Uruchomiona została 23 października 1913 roku[1]. Od 1945 roku do 10 czerwca 2001 roku stacja była czynna w ruchu pasażerskim i towarowym pod zarządem PKP, gdzie funkcjonowała Sekcja Ełckiej Kolei Dojazdowej, następnie od maja 2002 roku wyłącznie z ruchem sezonowym turystycznym[2] pod zarządem MOSiR Ełk, a następnie Muzeum Historycznego w Ełku[3]. Dwa perony, jeden do obsługi pociągów pasażerskich, drugi dla wystawy taboru[4][5][6].
Dworzec
Dworzec murowany z roku 1913, składa się z dwóch brył[7]. Pierwsza mniejsza część służyła kolei do obsługi stacji, były tam m.in.: kasa biletowo-bagażowa, poczekalnia, pomieszczenia dyżurnego ruchu, zawiadowcy stacji[8].
Druga część piętrowa, podpiwniczona, mieszkalna, początkowo z dwoma, a po przebudowie w latach 50. XX wieku z czterema mieszkaniami[9].
Budynek wielokrotnie przebudowywany. W latach 1995–2017 w budynku funkcjonowała wystawa poświęcona kolei[10][11][12][13], Po ostatnim remoncie zakończonym w roku 2018 siedzibę ma tutaj Muzeum Historyczne w Ełku[14][15], które w całości zajmuje budynek.
- Dworzec przed remontem z roku 2018, od strony torów.
- Dworzec przed remontem z roku 2018, od przejścia podziemnego i torów stycznych.
- Dworzec przed remontem z roku 2018, od strony torów.
- Dworzec przed remontem z roku 2018, poczekalnia.
- Dworzec przed remontem z roku 2018, pomieszczenie dyżurnego ruchu, tablica kluczowa.
- Dworzec po remoncie od strony parkingu.
Parowozownia
Budynek z roku 1913. Głównie parterowy, a w części piętrowy, murowany o konstrukcji tzw. muru pruskiego. W skład obiektu wchodziła hala napraw, warsztat mechaniczny[16], kuźnia[17], stolarnia, stacja nawęglania[18], pomieszczenia socjalne, kancelaria i noclegownia. Więźba dachowa drewniana, dach kryty dachówki ceramiczną, wcześniej papą. Obecnie część pomieszczeń ma zmienione przeznaczenie. Budynek wielokrotnie przebudowywany. Ostatnia przebudowa miała miejsce w roku 2011[19][20].
- Po prawej budynek parowozowni po remoncie z roku 2011.
- Tory i urządzenia przy parowozowni.
Układ torowy
Stacja charakteryzuje się rozbudowanym układem torowym. W latach 1950–1951 na ełckiej kolei wąskotorowej zmieniono prześwit toru z 1000 mm na 750. Przy tej okazji zmieniono kilometraż linii kolejowej[21]. Początek kilometrowania 0,0 znalazł się w osi budynku dworca. Na stacji istniał trójkąt do obracania parowozów[22][23][24][16], który został częściowo rozebrany. W latach 1989–1992 na całej kolei wąskotorowej została przebudowana nawierzchnia, w tym również częściowo układ torowy na stacji Ełk Wąskotorowy[25]. Pojawiły się m.in. rampy dla wagonów transporterowych[26], ruch towarowy przy pomocy tego typu taboru prowadzono od 1992 roku[25].
-
- Tor pierwszy, peron.
- Tor o prześwicie 1435 mm, na którym zorganizowana jest wystawa taboru.
- Tor o prześwicie 1435 mm, na którym zorganizowana jest wystawa taboru.
-
lp. | numer toru | rodzaj | prześwit [mm] | uwagi |
---|---|---|---|---|
1 | 1 | główny zasadniczy | 750 | tor przy peronie, wyprawianie i przyjmowanie pociągów pasażerskich |
2 | 2 | główny dodatkowy | 750 | |
3 | 3 | odstawczy | 750 | |
4 | 4 | postojowy | 750 | |
5 | 5 | dojazdowy do garażu | 750 | |
6 | 6 | objazdowy | 750 | |
7 | 6a | odstawczy | 750 | |
8 | 7 | na rampę czołową | 750 | |
9 | 8 | odstawczy | 750 | |
10 | 9 | do rampy czołowej | 1435 | styczny do stacji normalnotorowej, wystawa taboru[28] |
11 | 11 | przeładunkowy | 750 | wystawa taboru |
12 | 13 | przestawczy transporterowy | 750 | wystawa taboru |
13 | 15 | trakcyjny odstawczy | 750 | |
14 | 17 | trakcyjny warsztatowy | 750 | zakończony wewnątrz parowozowni |
15 | 19 | trakcyjny wyjazdowy | 750 | zakończony wewnątrz parowozowni |
16 | 21 | trakcyjny na kanał | 750 | zakończony wewnątrz parowozowni, kanał oczystkowy |
17 | 23 | trakcyjny odstawczy | 750 | |
18 | 25 | trakcyjny podnośnikowy | 750 | |
19 | 79 | do rampy przestawczej transporterowej | 1435 | styczny do stacji normalnotorowej, wystawa taboru |
20 | bez numeru | do bocznicy BMCB | 1435 | styczny do stacji normalnotorowej, wystawa taboru |
Obecny układ torowy podzielony jest na dwa okręgi nastawcze. W skład pierwszego okręgu wchodzi 12 rozjazdów zwyczajnych (7 lewych i 5 prawych), a w drugim 8 rozjazdów zwyczajnych (3 lewe i 5 prawych). Drugi okręg nastawczy obsługuje parowozownię wraz z okolicznymi budowlami. Rozjazdy wchodzące w drogę przebiegu pociągów zabezpieczone są zamkami trzpieniowymi. Część rozjazdów nie została wymieniona i funkcjonują od początku, są to urządzenia firmy Krupp[29]. W stacji znajduje się skrzyżowanie toru normalnego i wąskotorowego[30][31] jednak w wyniku modernizacji stacji Ełk rozebrano tor dojazdowy do stacji Ełk Wąskotorowy, w efekcie czego uniemożliwiono wjazd taboru normalnotorowego.
Inne budynki, budowle i urządzenia
- magazyn spedycji[32];
- magazyny;
- rampy;
- stacja paliw (zlikwidowana)[33];
- żuraw do nawęglania parowozów z roku 1913[34];
- szalet.
Otoczenie
Na stacji funkcjonował skansen pszczelarski i pracownia rzeźby[35]. Bezpośrednie dojście ze stacji normalnotorowej stanowi monitorowane przejście podziemne.
Park Odkrywców Kolei
W ramach projektu finansowanego z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Warmińsko-Mazurskiego na lata 2014–2020[36] utworzony został Park Odkrywców Kolei, w którym zostały zainstalowane urządzenia, pozwalające ukazać zasady fizyki, które wykorzystywane są w pracy kolei wąskotorowej[37]. Wśród tych urządzeń znajdują się:
- karuzela z przekładniami, górka rozrządu, tłok pneumatyczny, magnetyczne piłki,
- wielokrążek, elektromotywa, silnik parowy, wyścig drezyn,
- huśtawka przegubowa ze sprężyną na łożysku tocznym, magnetyczne obręcze[38][39].
Uporządkowano także ponad 1 ha terenu stacji, m.in. poprzez likwidację zbędnych budowli i urządzeń[40].
Całkowita wartość projektu to ponad 4 mln, z czego:
- 3,4 mln zł – (78%) poziom dofinansowania całej inwestycji,
- 791 491,97 – (22%) wkład własny miasta Ełk[41]
Przypisy
- ↑ Rozwój miasta na przełomie wieków, [w:] RobertR. Klimowicz RobertR., Ełk. Karty z dziejów miasta i okolic, Ełk: Gryfix, 2009, s. 124, ISBN 978-83-927693-1-6 .
- ↑ Kolej Wąskotorowa [online], Tropter [dostęp 2019-01-06] [zarchiwizowane z adresu 2018-12-19] .
- ↑ Od soboty Muzeum Historyczne w Ełku jest właścicielem wąskotorówki [online], Dzieje.pl, 1 marca 2014 [dostęp 2018-12-18] .
- ↑ Ełcka zabytkowa kolej wąskotorowa już wozi turystów [online], Wiadomości Znad Wilii, 10 maja 2016 [dostęp 2018-12-18] .
- ↑ Parowozy 2 [online], Wędrówki.com [dostęp 2018-12-18] .
- ↑ Galeria [online], Muzeum Historyczne w Ełku [dostęp 2018-12-18] .
- ↑ Dworzec kolei wąskotorowej w Ełku [online], Podróże z Mataszkami, 20 października 2017 [dostęp 2018-12-18] .
- ↑ Ełcka, [w:] Piotr W.P.W. Rudzki Piotr W.P.W., Wąskie linie snów, Katowice: Apland Sp. z o.o., 2005, s. 64, ISBN 83-912575-3-3 .
- ↑ StanisławS. Jasiński StanisławS., Ełcka Kolej Wąskotorowa, wyd. drugie, Ełk: Muzeum Historyczne w Ełku, 2018, ISBN 978-83-63-838-17-1 .
- ↑ Galeria Ogólnopolskiej Bazy Kolejowej. Organizowanie izby pamięci na Ełckiej K.D. [online], Ogólnopolska Baza Kolejowa [dostęp 2018-12-06] .
- ↑ Ełcka Kolej Wąskotorowa [online], Prywatna Strona Miłośnika Komunikacji Miejskiej i Szynowej, 6 grudnia 2016 [dostęp 2018-12-06] .
- ↑ ZygmuntZ. Sobolewski ZygmuntZ., Jesteśmy łącznikami ludzi [online], Wolna Droga [dostęp 2018-12-06] .
- ↑ Ełcka Kolej Wąskotorowa [online], Kolej na Mazurach [dostęp 2018-12-18] .
- ↑ Muzeum ma nową siedzibę na stacji kolejki wąskotorowej – Architektura [online], Property Design, 1 października 2018 [dostęp 2018-12-18] .
- ↑ Rewitalizacja terenu Ełckiej Kolei Wąskotorowej – nominowany w konkursie Top Inwestycje Polski Wschodniej [online], Portal Samorządowy [dostęp 2018-12-18] .
- ↑ a b Ełcka Kolej Wąskotorowa, Ełk [online], Zabytek.pl [dostęp 2018-12-18] .
- ↑ MarcinM. Chwin MarcinM., Kuźnia w warsztatach w Ełku, pochodząca z czasów budowy kolejki [online], Klimaty Wąskotorowe [dostęp 2018-12-18] .
- ↑ Nasze Dziedzictwo – Ełcka kolej wąskotorowa [online], Urząd Miasta w Ełku, s. 4 [dostęp 2018-12-18] .
- ↑ Kolejne modernizacje EKW [online], Urząd Miasta w Ełku [dostęp 2018-12-06] .
- ↑ Inwestycje [online], Muzeum Historyczne w Ełku [dostęp 2018-12-06] .
- ↑ StanisławS. Jasiński StanisławS., Ełcka Kolej Wąskotorowa 1913-2001, Ełk: Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Ełku, 2002, ISBN 83-917215-0-7 .
- ↑ JudytaJ. Kurowska-Ciechańska JudytaJ., ArielA. Ciechański ArielA., Koleje, wyd. pierwsze, Carta Blanka, 2007, ISBN 978-83-60887-80-6 .
- ↑ Ełcka Kolej Wąskotorowa. Historia [online], Koleje wąskotorowe w Polsce [dostęp 2018-12-18] .
- ↑ Ełcka Kolej Wąskotorowa. Przebieg linii [online], Koleje wąskotorowe w Polsce [dostęp 2018-12-18] .
- ↑ a b Historia [online], Muzeum Historyczne w Ełku [dostęp 2018-12-06] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-29] .
- ↑ BogdanB. Pokropiński BogdanB., Koleje wąskotorowe Polski Północnej, CIBET, 2000, ISBN 83-85749-26-8 .
- ↑ EdwardE. Kuryło EdwardE., DariuszD. Rybaczek DariuszD., Statut Sieci Kolejowej Ełckiej Kolei Wąskotorowej [online], Muzeum Historyczne w Ełku [dostęp 2019-01-06] [zarchiwizowane z adresu 2018-12-16] .
- ↑ Ełcka kolej wąskotorowa – Wystawa taboru EKW [online], Ełcka galeria kolejowa [dostęp 2019-01-02] .
- ↑ MichałM. Zajfert MichałM. (red.), Kolejka Ełcka, „Stalowe Szlaki” (7/8 (19/20)), Warszawa: Klub Miłośników Kolei przy Technikum Kolejowym, sierpień 1991, s. 10 .
- ↑ Galeria Ogólnopolskiej Bazy Kolejowej. Splot toru normalnego i wąskiego [online], Ogólnopolska Baza Kolejowa [dostęp 2019-01-02] .
- ↑ Stacja kolejowa Ełk Wąskotorowy (Lycker Kleinbahnhof), Ełk – zdjęcia [online], Fotopolska.eu [dostęp 2019-01-02] .
- ↑ Zarządzenie nr 1604.2018 Prezydenta Miasta Ełku z dnia 4 października 2018 r. w sprawie uruchomienia konsultacji społecznych projektu Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami Miasta Ełk na lata 2019–2022 [online], Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miasta Ełku [dostęp 2019-01-02] .
- ↑ Specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót budowlanych [online], Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miasta Ełku [dostęp 2019-01-02] .
- ↑ Kolej wąskotorowa i wieża ciśnień. Poznajcie Ełk! [online], RMF24, 13 października 2018 [dostęp 2019-01-02] .
- ↑ Ełcka Kolej Wąskotorowa [online], Turystyka Kolejowa w Polsce [dostęp 2018-12-06] .
- ↑ 4,4 mln zł na rewitalizację Ełckiej Kolei Wąskotorowej [online], Tomasz Andrukiewicz – Prezydent Miasta Ełku, 28 lutego 2017 [dostęp 2018-12-18] .
- ↑ Tereny kolejki wąskotorowej w Ełku przejdą rewitalizację [online], Kurier Kolejowy, 2017 [dostęp 2018-12-18] .
- ↑ 3,4 mln zł dofinansowania na „Park Odkrywców Kolei” [online], Urząd Miasta w Ełku [dostęp 2018-12-06] .
- ↑ Już jesienią powstanie Park Odkrywców Kolei [online], Urząd Miasta w Ełku [dostęp 2018-12-06] .
- ↑ Ełk kreuje nowe Śródmieście [online], Ebuilder, 16 października 2017 [dostęp 2019-01-02] .
- ↑ Jeszcze w tym roku powstanie Park Odkrywców Kolei [online], Rozmaitości Ełckie, 13 lutego 2018 [dostęp 2018-12-06] .
Linki zewnętrzne
- Ełk Wąskotorowy w Atlasie Kolejowym Polski, Czech i Słowacji – www.atlaskolejowy.net
- Ełk Wąskotorowy w Ogólnopolskiej Bazie Kolejowej – bazakolejowa.pl
Ełk Wąskotorowy | ||
Linia Ełk Wąskotorowy – Turowo (0,000 km) | ||
![]() | odległość: 3,920 km |