Ewa Szelburg-Zarembina
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 10 kwietnia 1899 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 28 września 1986 | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
| |||
|
Ewa Szelburg-Zarembina, właśc. Irena Ewa Szelburg[1] (ur. 10 kwietnia 1899 w Bronowicach, zm. 28 września 1986 w Warszawie) – polska powieściopisarka, poetka, dramaturg, eseistka, najbardziej znana z twórczości dla dzieci i młodzieży. Pierwszy Kanclerz Kapituły Orderu Uśmiechu, funkcję tę pełniła w latach 1968–1976[2].
Życiorys
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Ewa_Szelburg-Zarembina%2C_portrait.jpg/170px-Ewa_Szelburg-Zarembina%2C_portrait.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Ewa_Szelburg-Zarembina_i_jej_m%C4%85%C5%BC_J%C3%B3zef_Zaremba_w_latach_60.jpg/220px-Ewa_Szelburg-Zarembina_i_jej_m%C4%85%C5%BC_J%C3%B3zef_Zaremba_w_latach_60.jpg)
Urodziła się w zubożałej rodzinie szlacheckiej[3], Antoniego, ogrodnika dworskiego, i Elżbiety z Kałużyńskich[4], krawcowej. Wkrótce rodzina przeniosła się do Nałęczowa, gdzie Ewa Szelburg uczęszczała do szkoły. W 1916 r. ukończyła gimnazjum Władysława Kunickiego w Lublinie. W 1916 r. założyła III Żeńską Lubelską Drużynę Skautową[5][6] przy prywatnym gimnazjum Arciszowej w Lublinie. Była członkinią organizacji „Zet”[4]. W tym okresie podjęła również pracę jako nauczycielka w lubelskiej szkole powszechnej[3].
W latach 1918–1922 studiowała filologię polską i pedagogikę na UJ w Krakowie. Jej studia przerwała wojna polsko-bolszewicka, w której brała udział jako sanitariuszka[3]. W latach 1921–1928 pracowała jako nauczycielka w seminariach pedagogicznych. Od 1928 mieszkała w Warszawie. W okresie okupacji była działaczką podziemia oświatowego i redaktorką konspiracyjnego miesięcznika „W świetle dnia”.
Życie prywatne
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Na%C5%82%C4%99cz%C3%B3w_-_Cmentarz_-_Gr%C3%B3b_Ewy_Szellburg_-_Zarembiny_i_J%C3%B3zefa_Zaremby.jpg/170px-Na%C5%82%C4%99cz%C3%B3w_-_Cmentarz_-_Gr%C3%B3b_Ewy_Szellburg_-_Zarembiny_i_J%C3%B3zefa_Zaremby.jpg)
Dwukrotnie zamężna: w latach 1921–1925 z pedagogiem i pisarzem Jerzym Ostrowskim, oraz w latach 1926–1986 z polonistą i urzędnikiem Józefem Zarembą[3].
Działalność społeczno–polityczna
W roku 1949 była członkiem Zarządu Stołecznego Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej[2]. W 1964 podpisała list pisarzy polskich, protestujących przeciwko Listowi 34, wyrażając protest przeciwko uprawianej na łamach prasy zachodniej oraz na falach dywersyjnej rozgłośni radiowej Wolnej Europy, zorganizowanej kampanii, oczerniającej Polskę Ludową[7].
20 kwietnia 1965 zwróciła się do społeczeństwa z apelem uczczenia pamięcią bohaterstwa i męczeństwa młodzieży i dzieci w dziejach Polski. Apel wywołał gromki odzew i ze składek społecznych powstał Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie.
Zmarła w Warszawie, pochowana na cmentarzu parafialnym w Nałęczowie (sektor B1-9-3)[8].
Twórczość
Debiutowała w 1922 r. na łamach tygodnika „Moje Pisemko” jako autorka utworów dla dzieci. Dla dorosłego czytelnika wydała w 1924 r. Legendy żołnierskie i od tej pory pisała zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych.
Znana przede wszystkim jako autorka książek i wierszy dla dzieci, w swoich pracach często wracała do młodości spędzonej w Nałęczowie i Lublinie. Pisała[9]:
Wracając do Nałęczowa, choćby tylko w myślach, za każdym razem zastanawiać się muszę, czy wszyscy – godni pamięci nałęczowianie zostali uczczeni trwałym wyrazem pamięci, chociażby tylko zwyczajnie tablicami na murach domów, w których przebywali. Wprawdzie stary cmentarz cały jest – jak już pisałam – jakby jedną tablicą godną szacunku i głębszego jej poznania. Chciałabym bardzo, aby moja twórczość jako nałęczowianki i lublinianki, dziecka ziemi lubelskiej, ziemi, która była kolebką mowy polskiej, i która wydała tylu polskich twórców, mogła być nie tylko literaturą, ale świadectwem pracy społecznej, tak bardzo przenikającej całe moje życie.
Publikacje
- 1922: A było to tak
- 1922: Przedziwne przygody duszka Dzińdzinnika
- 1924: Legendy żołnierskie
- 1925: A…a…a… Kotki dwa
- 1928: Wesołe historie
- 1928: Za siedmioma górami
- 1928: Najmilsi
- 1929: Rzemieślniczek-Wędrowniczek
- 1930: Jasełka
- 1932: Ecce homo
- 1935: Dzieci miasta
- 1945: Dom wielki jak świat
- 1946: Zuch: powieść dla dzieci
- 1947: Niedziela
- 1947: Ziarno gorczyczne
- 1947: Chusta świętej Weroniki
- 1947: Wesoła praca
- 1947: Każdy Tomek ma swój domek
- 1948: Młodość
- 1948: Polne grusze
- 1949: Rycerze Tatr
- 1949: Jedzie traktor
- 1950: Marcjanna Fornalska
- 1951: Dom młodości
- 1951: Spotkania
- 1954: Przedziwna historia Don Kichota z Manczy i jego autora
- 1954: O warszawskiej syrenie
- 1954: Kije samobije i inne baśnie
- 1954: Przygoda Misia
- 1954: W cieniu kolumny
- 1955: Krzyże z papieru
- 1955: Na listeczku kalinowym
- 1957: Tomek zuch
- 1958: Chłopiec z perły urodzony
- 1958: Dzieci z Wysp Koralowych
- 1959: Królestwo bajki
- 1961: Matka i syn
- 1961: Samotność
- 1961: Zakochany w miłości
- 1962: Dziwne przygody Ignasia[10]
- 1963: Marcowy deszcz
- 1964: Imię jej Klara
- 1966: Opowiem wam…
- 1966: Pożegnanie ogrodu
- 1966: Idzie niebo ciemną nocą
- 1970: Pięknie być człowiekiem
- 1971: Przez różową szybkę
- 1971: I otwarły się drzwi… O bracie Eliaszu medytacje
- 1974: Bardzo dziwne opowieści
- 1975: Królestwo bajki
- 1979: Lech, Czech i Rus
- Cykl Rzeka kłamstwa:
- 1935: Wędrówka Joanny
- 1936: Ludzie z wosku
- 1959: Miasteczko aniołów
- 1963: Iskry na wiatr
- 1968: Gaudeamus
Twórczość w piosenkach
- 1998: Grzegorz Turnau, Księżyc w misce – tekst utworu Szedł czarodziej
- 1979: Anna Jantar, Zamiast słuchać bajek – program TV przygotowany z okazji Międzynarodowego Roku Dziecka. Zdjęcia kręcono w wałbrzyskiej Palmiarni. Muzykę do piosenek napisał Antoni Kopff. Piosenki: Buciczkowa wróżka, Jak słonko szło spać, Złoty jeż, Zamiast słuchać bajek, Szklana góra. Ostatni program TV Anny Jantar.
Adaptacje
Ordery i odznaczenia
- Order Sztandaru Pracy I klasy (1970)
- Order Sztandaru Pracy II klasy (22 lipca 1949)[11]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1960)[12]
- Złoty Krzyż Zasługi (11 listopada 1936)[13][4]
- Medal Niepodległości (13 kwietnia 1931)[14][15]
- Złoty Wawrzyn Akademicki (4 listopada 1937)[16][17]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955)[18]
- Order Uśmiechu (1970)
Nagrody
- Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy (1948)
- Nagroda Prezesa Rady Ministrów za całokształt twórczości dla dzieci i młodzieży (1953)
- Nagroda im. Pietrzaka (1961)
- Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za całokształt twórczości (1966)
- Nagroda państwowa I stopnia (1966)
Upamiętnienie
Jest patronką szkół podstawowych w Skidziniu, nr 312 w Warszawie, w Drzewcach, w Niezabitowie[19], a także publicznego przedszkola w Górze Puławskiej, przedszkola nr 118 w Poznaniu, Przedszkola Publicznego nr 9 w Radomiu, Szkoły Podstawowej w Płośnicy i od 2009 roku – Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Karczmiskach[20]. Jej imię nosi również Dom Dziecka w Lublinie[21]. W Kołobrzegu jedna z ulic nosi nazwę Szelburg-Zarembiny.
We wrześniu 1996, w 10 rocznicę śmierci pisarki, na placu przed Nałęczowskim Ośrodkiem Kultury umieszczono kamień z tablicą pamiątkową ufundowaną przez Towarzystwo Przyjaciół Nałęczowa[22].
Od 1988 r. imię Ewy Szelburg-Zarembiny nosi ulica w Łodzi na osiedlu Andrzejów.[23]
Przypisy
- ↑ Anna Marchewka: Ślady nieobecności. Poszukiwanie Ireny Szelburg. Kraków: DodoEditor, 2014, s. 9. ISBN 978-83-62972-12-8.
- ↑ a b Ks. Dominik Zamiatała, Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, w: Encyklopedia Białych Plam, t. XVII, Radom 2006, s. 179.
- ↑ a b c d Katarzyna Wajda: "Wszystko opowiedziałam w książkach". Ewa Szelburg-Zarembina w niewoli u dzieci. gazeta.pl, 2019-05-10. [dostęp 2024-04-10].
- ↑ a b c Czy wiesz kto to jest?. Stanisław Łoza (red.). Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 718.
- ↑ Chorągiew Lubelska ZHP.
- ↑ Hanna Musur-Bzdak. Harcerstwo z herstorią w tle. „Czuwaj”. 4, s. 25–28, kwiecień 2018. Warszawa. ISSN 0867-2024.
- ↑ Dziennik Polski, rok XX, nr 111 (6303), 12 maja 1964 roku, s. 2.
- ↑ Cmentarz Parafialny w Nałęczowie – wyszukiwarka osób pochowanych [online], naleczow.grobonet.com [dostęp 2020-06-08] .
- ↑ Ewa Szelburg-Zarembina, Gazeta Nałęczowska.
- ↑ EwaE. Szelburg-Zarembina EwaE., Dziwne przygody Ignasia, JulitaJ. Karwowska-Wnuczak (ilustr.), Warszawa: Biuro Wydawnicze „Ruch”, 1962, OCLC 827723913 (pol.).
- ↑ M.P. z 1950 r. nr 6, poz. 58 „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie (...), kultury i sztuki”.
- ↑ Odznaczenia dla wybitnych działaczek [w:] "Trybuna Robotnicza", nr 7, 8 marca 1960, s. 2
- ↑ M.P. z 1936 r. nr 263, poz. 469 „za zasługi na polu pracy zawodowej”.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 87, poz. 137 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ Odznaczenia Krzyżem i Medalem Niepodległości. „Słowo Polskie”. Nr 104, s. 8, 17 kwietnia 1931.
- ↑ M.P. z 1937 r. nr 257, poz. 406 „za wybitną twórczość literacką”.
- ↑ Rocznik Polskiej Akademii Literatury 1937–1938, Warszawa 1939, s. 174.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400 - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.
- ↑ Strony szkoły.
- ↑ Rada Powiatu w OpoluR.P.O. Lubelskim Rada Powiatu w OpoluR.P.O., Uchwała Nr XXVIII/200/09, 18 września 2009 .
- ↑ Dom Dziecka Lublin [online], domdziecka.lublin.pl [dostęp 2018-05-25] (ang.).
- ↑ Praca zbiorowa, Uzdrowisko Nałęczów, Nałęczów 2007, wyd. II, s. 75, ISBN 83-909571-8-3.
- ↑ DanutaD. Bieńkowska DanutaD., ElżbietaE. Umińska-Tytoń ElżbietaE., Słownik nazewnictwo miejskiego Łodzi [online], Łódzki Ośrodek Geodezji [dostęp 2023-03-27] .
Linki zewnętrzne
- Skan metryki urodzenia (akt 56): https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:939V-4QSD-7G
- Portrety fotograficzne Ewy Szelburg-Zarembiny w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000081226052
- VIAF: 44340166
- LCCN: n50061505
- GND: 123112907
- NDL: 00461752
- LIBRIS: 75kmn4fr3j5cx8j
- BnF: 12172232q
- SUDOC: 030270928
- NLA: 35383809
- NKC: ola2003172171
- NTA: 071331999
- CiNii: DA14593148
- Open Library: OL1920701A
- PLWABN: 9810675846705606
- NUKAT: n94201660
- J9U: 987007300886305171
- NSK: 000187059
- BLBNB: 000388232
- LIH: LNB:I+U;=BE
- RISM: people/50047769
- PWN: 3982853
- ETP: 52037
- NE.se: ewa-szelburg-zarembina
- Hrvatska enciklopedija: 59245