Fiodor Szalapin
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 13 lutego 1873 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 12 kwietnia 1938 | ||
Miejsce spoczynku | Cmentarz Nowodziewiczy | ||
Zawód, zajęcie | śpiewak | ||
Narodowość | rosyjska | ||
![]() | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Gnome-mime-audio-openclipart.svg/32px-Gnome-mime-audio-openclipart.svg.png)
Fiodor Iwanowicz Szalapin (ros. Фёдор Иванович Шаляпин; ur. 1 lutego?/13 lutego 1873 w Kazaniu, zm. 12 kwietnia 1938 w Paryżu) – rosyjski bas; obok tenora Enrica Carusa najwybitniejszy śpiewak przełomu XIX i XX wieku, a jednocześnie jeden z największych śpiewaków w historii opery. Geniusz sceny, łączył walory głosowe z wybitnymi zdolnościami aktorskimi, ojciec Feodora Chaliapina.
Życiorys
Urodził się 13 lutego 1873 w ubogiej rodzinie w okolicach Kazania. Wcześnie udało mu się wstąpić do chóru cerkiewnego. W 1890 był już chórzystą w Operze Kazańskiej, podczas występu w Ufie (w zastępstwie chorego śpiewaka) zadebiutował partią Stolnika w Halce Moniuszki.
W 1892 w Tyflisie odkryty został przez tenora Dmitrija Usatowa, u którego zaczął regularne lekcje śpiewu; w 1893 debiutował jako Mefistofeles w Fauście Gounoda na scenie tamtejszej opery. Śpiewał również na salonach, w 1894 w Petersburgu usłyszała go siostra Michaiła Glinki. Jej przychylna opinia oraz jednego z wpływowych gospodarzy salonu sprawiły, że Szalapin został artystą cesarskich teatrów. Wówczas to rozpoczęła się jego wielka kariera. Występował na scenach operowych Tbilisi, Petersburga (Teatr Maryjski) i Moskwy (od 1896 w operze prywatnej Mamontowa); od 1899 był solistą Teatru Wielkiego w Moskwie. Szalapin był jednym z artystów, którzy docenili wielkość i nowatorstwo opery rosyjskiej; zaprzyjaźnił się z wieloma wybitnymi rosyjskimi twórcami tamtych lat: z Rachmaninowem, Rimskim-Korsakowem, Gorkim, Diagilewem oraz plejadą wybitnych malarzy. Był zapraszany do teatralnej loży cara Mikołaja II i wielokrotnie śpiewał w pałacu carskim.
Odbył wiele zagranicznych tournées artystycznych, występował w najsłynniejszych teatrach operowych świata: w 1901 debiutował w La Scali w Mediolanie (w Mefistofelesie Boita), w 1907 w Metropolitan Opera w Nowym Jorku; od 1905 do 1935 corocznie śpiewał w Monte Carlo, w 1910 w Don Kichocie, w specjalnie dla niego napisanej operze przez Masseneta.
W 1905 r. czasowo stracił pracę za otwarte poparcie protestujących robotników petersburskich. Również w późniejszym okresie opowiadał się za zmianami społecznymi w Rosji.
W 1922 r. opuścił Rosję i zamieszkał w Paryżu. Otrzymywał odznaczenia w czasach panowania Mikołaja II i w początkowym okresie władzy radzieckiej. Jego życie artystyczne i osobiste splatało się z burzliwą historią ojczystego kraju; spotykał się z uwielbieniem, ale też zarzucano mu awanturnictwo, nadużywanie alkoholu[1] oraz skandale alkowy.
Kilkakrotnie śpiewał w Warszawie; podobno gdy go witał tłum na dworcu i proszono by zaśpiewał – Szalapin odpowiedział: „Ja tam nie wasz Janko [Jan Kiepura], cztoby wam na ulicach pieł”. W drodze do niej, 1 grudnia 1936, wystąpił tylko z jednym recitalem w Łodzi, w tamtejszym Teatrze Miejskim[2].
Jego wybitne operowe partie basowe to: tytułowe w Borysie Godunowie Musorgskiego, w Mefistofelesie Boita, w Don Kichocie Masseneta, Leporello w Don Giovannim Mozarta, Don Basilio w Cyruliku sewilskim Rossiniego, Mefistofeles w Fauście Gounoda, Włodzimierz Halicki i Kończak w Kniaziu Igorze Borodina. Szalapin był też znakomitym wykonawcą pieśni, zwłaszcza kompozytorów rosyjskich.
Zmarł 12 kwietnia 1938 roku w swym domu pod Paryżem, pochowano go na paryskim cmentarzu Batignolles. 29 października 1984 prochy jego spoczęły na Cmentarzu Nowodiewiczym w Moskwie[3]
Filmografia
- 1915: Car Iwan Groźny jako car Iwan IV Groźny
Przypisy
- ↑ z podpisu pod zdjęciem ("Łódź w Ilustracji", 27 VI 1926, nr 26, s. 8): "Światowej sławy bas rosyjski, Szalapin, bawiąc obecnie w New-Yorku, przeprowadza studia nad życiem nędzarzy amerykańskich. Na fotografii naszej widzimy go w garkuchni Bowery w towarzystwie jednego z gości"
- ↑ "Łódź w Ilustracji", 29 XI 1936, nr 48, s. 5.
- ↑ Могилы знаменитостей. Шаляпин Федор Иванович (1873-1938)
Linki zewnętrzne
![]() | Zobacz w Wikiźródłach zbiór prac Fiodora Szalapina |
- Audycje radiowe „Szalapiniana” z cyklu Maksyma Malkowa „Z kolekcji rzadkich nagrań”
- Fiodor Szalapin w bazie IMDb (ang.)
- ISNI: 0000000354558635
- VIAF: 46730083
- ULAN: 500070124
- LCCN: n50002543
- GND: 118606352
- NDL: 00456208, 00928161
- LIBRIS: 0xbd9fwj5qx1wf7
- BnF: 11955933j
- SUDOC: 196439582
- NLA: 36093552
- NKC: jn20011211152
- BNE: XX1474810
- NTA: 071132686
- BIBSYS: 90135276, 9021731
- CiNii: DA02682965
- Open Library: OL129354A, OL6141202A
- PLWABN: 9810542624905606
- NUKAT: n98021203
- J9U: 987007462815105171
- PTBNP: 371088
- LNB: 000035619
- CONOR: 81020515
- BNC: 000456315
- ΕΒΕ: 252626
- BLBNB: 001013305
- KRNLK: KAC201953150
- LIH: LNB:V*136803;=BH
- RISM: people/110938
- PWN: 3982380
- Britannica: biography/Feodor-Chaliapin
- Treccani: chaliapine
- Universalis: fiodor-chaliapine
- NE.se: fjodor-sjaljapin
- Nacionālā enciklopēdija: 55709
- VLE: fiodor-saliapin
- Catalana: 0058050
- DSDE: Fjodor_Sjaljapin
- Hrvatska enciklopedija: 59308