Górnośląski Związek Metropolitalny
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/G%C3%B3rno%C5%9Bl%C4%85ski_Zwi%C4%85zek_Metropolitalny.svg/400px-G%C3%B3rno%C5%9Bl%C4%85ski_Zwi%C4%85zek_Metropolitalny.svg.png)
Górnośląski Związek Metropolitalny – związek międzygminny, który obejmował kilkanaście miast na prawach powiatu, leżących na obszarze konurbacji górnośląskiej. Jego celem była koordynacja działań na terenie miast-uczestników Związku. Siedzibą Związku były Katowice. Został zarejestrowany 8 czerwca 2007 r.[1] Działalność zakończył 28 grudnia 2017[2], a jego kontynuację stanowi Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia (GZM).
W skład Górnośląskiego Związku Metropolitalnego w momencie zakończenia jego działalności wchodziły:
- Bytom, Chorzów, Gliwice, Katowice, Mysłowice, Piekary Śląskie, Siemianowice Śląskie, Świętochłowice, Tychy, Zabrze – leżące na Górnym Śląsku
- Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec – położone w Zagłębiu Dąbrowskim
Członkowie, którzy w przeszłości pozostawali poza Związkiem: Mysłowice, Ruda Śląska
Miasta, które w przeszłości należały do związku: Jaworzno
Liczba ludności: 1 899 175 (stan na 30 czerwca 2014).
Po uchwaleniu Ustawy o związkach metropolitalnych[5], Górnośląski Związek Metropolitalny powołał zespół (pod przewodnictwem prof. Bogdana Dolnickiego oraz dra hab. Tomasza Pietrzykowskiego), którego zadaniem było przygotowanie miast członkowskich (Bytom, Chorzów, Dąbrowa Górnicza, Gliwice, Jaworzno, Katowice, Mysłowice, Piekary Śląskie, Ruda Śląska, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec, Świętochłowice, Tychy, Zabrze) oraz okolicznych miast ze Śląska i Zagłębia (Bieruń, Będzin, Czeladź, Knurów, Mikołów, Łaziska Górne, Pyskowice, Radzionków, Tarnowskie Góry i Wojkowice) do złożenia wniosku o utworzenie związku metropolitalnego. Cały obszar związku o powierzchni 1586,16 km², ma zamieszkiwać 2 204 325 mieszkańców (stan na 30 czerwca 2015).
Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia rozpoczęła działalność 1 stycznia 2018 r.
Proces decyzyjny
9 grudnia 2005 r. w Gliwicach prezydenci miast zdecydowali o powołaniu związku, 9 stycznia 2006 r. w Świętochłowicach podpisali deklarację o utworzeniu Górnośląskiego Związku Metropolitalnego.
Początkowo w skład Związku miało wejść 17 miast, w tym 14 miast na prawach powiatu. Ostatecznie, po konsultacjach statutu Związku z nadzorem prawnym Wojewody Śląskiego zadecydowano, że w obecnym stanie prawnym Związek mogą powołać wyłącznie miasta na prawach powiatu. Związek został zarejestrowany przez MSWiA 8 czerwca 2007 roku. Oficjalnie Związek rozpoczął działalność 20 września 2007 roku, kiedy to w Rudzie Śląskiej odbyło się pierwsze Zgromadzenie Związku, na którym wyłonione zostały władze Związku.
Zadania Związku Metropolitalnego
Do głównych zadań Związku należało:
- ustalenie wspólnej strategii rozwoju dla miast wchodzących w skład Związku, zgodnie z ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
- realizacja zadań objętych wspólną strategią rozwoju miast wchodzących w skład Związku
- pozyskiwanie środków finansowych z krajowych i zagranicznych funduszy celowych
- zarządzanie drogami przekazanymi Związkowi przez gminy członkowskie
- opracowywanie wniosków w celu pozyskiwania środków publicznych pochodzących z budżetu Unii Europejskiej
- aktywizowanie rynku pracy na obszarze miast będących uczestnikami Związku
- wspieranie innowacyjnych programów gospodarczych podnoszących poziom konkurencyjności miast
- wyrażanie opinii dotyczących procesów legislacyjnych i decyzyjnych w sprawach objętych przedmiotem zainteresowania Związku ze względu na wykonywane przez Związek zadania.
Efektem działalności związku miało być usprawnienie zarządzania aglomeracją, wzmocnienie siły gospodarczej i konkurencyjności miast-uczestników Związku Metropolitalnego, a także koordynacja działań promocyjnych i podkreślenie znaczenia regionu. Obszar związku zamieszkiwało ponad 2 miliony ludzi, zsumowane budżety miast członkowskich wynosiły ponad 6 miliardów złotych, a produkt brutto około 8% produktu krajowego brutto Polski.
Organy i budżet
Organami Górnośląskiego Związku Metropolitalnego były Zgromadzenie Związku oraz Zarząd Związku, których kadencja pokrywała się z kadencjami rad miast. Gminy uczestniczące w Związku miały po dwóch przedstawicieli w 29-osobowym Zgromadzeniu (w tym prezydenta miasta) z wyjątkiem Katowic, które miały trzech przedstawicieli. Na co dzień jednak szefem Związku był dyrektor biura Górnośląskiego Związku Metropolitalnego. Budżet Związku stanowiły wpłaty w łącznej wysokości ok. 2 milionów złotych, gdzie gminy uczestniczące w związku wnosiły wkład członkowski w wysokości 1 zł na jednego mieszkańca[6].
Nazwa
Pierwszą nazwą dotyczącą planowanego związku była „Metropolia Katowice”. Nazwa taka została użyta w pierwszym artykule prasowym na ten temat w Dzienniku Zachodnim[7]. Później pod uwagę brano kilka propozycji, m.in. „Związek Konurbacji Górnośląskiej” oraz „Metropolia Górnośląska” (sugerująca ideę integracji). Dąbrowa Górnicza i Sosnowiec zgłosiły wniosek dotyczący zmiany nazwy związku, ponieważ mieszkańcom miast Zagłębia Dąbrowskiego nie odpowiada nazwa Górnośląski. W zamian zaproponowano jeszcze mniej przystającą nazwę „Śląski Związek Miast”. [potrzebny przypis] Na zakończenie dyskusji padła propozycja „Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia «Silesia»”. Jedyna oficjalna nazwa zarejestrowanego związku to Górnośląski Związek Metropolitalny (GZM)”[1].
W swoich materiałach Związek używał nazwy Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia Silesia oraz nazwy Metropolia Silesia[8].
Gospodarka
W miastach Górnośląskiego Związku Metropolitalnego dominowały:
- przemysł górniczy (kilkanaście czynnych kopalń węgla kamiennego)
- przemysł hutniczy (kilkanaście czynnych hut żelaza i metali nieżelaznych),
- przemysł transportowy (fabryki samochodów w Gliwicach i Tychach, producent pojazdów szynowych Alstom Konstal w Chorzowie, Bumar Łabędy)
- przemysł energetyczny (kilkanaście elektrowni i elektrociepłowni)
- przemysł maszynowy
- przemysł chemiczny (zakłady azotowe, Pollena-Savona, Fabryka Farb i Lakierów HAJDUKI)
Kontrowersje
Według części dziennikarzy i działaczy śląskich Górnośląski Związek Metropolitalny był wstępem do utworzenia jednego miasta. Konsolidacja zurbanizowanego obszaru Związku w jedno miasto wzbudzała liczne kontrowersje. Podstawą tego pomysłu mogły być względy prestiżowe i ekonomiczne. Obszar Związku stałaby się wtedy największym miastem w Polsce. Według zwolenników tej teorii, rola tego obszaru była często zaniżana; na przykład, rejon ten był często nie pokazywany na mapach Polski[9].
Proponowana nazwa „Silesia” została mocno oprotestowana przez część środowiska naukowego – kilkudziesięciu pracowników uniwersyteckich z województwa śląskiego, opolskiego i dolnośląskiego (m.in. Jan Miodek, Jan Harasimowicz) zaapelowało do twórców przyszłej metropolii, by nie nazywało miasta nazwą całego regionu[10]. Proponowana nazwa budziła również negatywne uczucia w części miast członkowskich Zagłębia Dąbrowskiego, ponieważ całkowicie ignoruje udział zagłębiowskich miast w Związku.
Przypisy
- ↑ a b (poz. 284) Wykaz związków międzygminnych (stan na dzień 31 marca 2011 r.). Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.
- ↑ Górnośląski Związek Metropolitalny kończy działalność. 360 mln zł dla „nowej” metropolii (pol.) katowice24.info [dostęp 2017-12-28]
- ↑ Ustawa metropolitalna [online], www.silesiametropolia.eu [dostęp 2016-01-27] [zarchiwizowane z adresu 2016-02-03] .
- ↑ Metropolia ma być większa. Utworzą ją aż 24 miasta [online], katowice.wyborcza.pl [dostęp 2016-01-27] .
- ↑ Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o związkach metropolitalnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1890)
- ↑ §34. ust. 3. – Statut Górnośląskiego Związku Metropolitalnego (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2007 r. Nr 108, poz. 2163)
- ↑ Witold Pustułka: Metropolia Katowice?. Dziennik Zachodni, 2005-06-10. [dostęp 2009-09-04].
- ↑ Metropolia Silesia – Dokumenty strategiczne. Dostęp: 30.12.2012 [1].
- ↑ Pozytywny wizerunek Śląska jako kluczowy element promocji gospodarczej regionu (PDF). silesia-region.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-04-20)]..
- ↑ Przemysław Jedlecki: Internauci: nazwa Silesia nie wchodzi w grę. Gazeta Wyborcza Katowice, 2007-12-01. [dostęp 2009-09-04].