Gatczyna
![]() Pałac w Gatczynie | |||||
| |||||
Państwo |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Obwód | |||||
Burmistrz | Aleksander Kaługin | ||||
Powierzchnia | 28,75 km² | ||||
Wysokość | 100 m n.p.m. | ||||
Populacja (2021) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Nr kierunkowy | +7 81371 | ||||
Kod pocztowy | 188300-188310, 188319 | ||||
Tablice rejestracyjne | 47 | ||||
Położenie na mapie obwodu leningradzkiego ![]() | |||||
Położenie na mapie Rosji ![]() | |||||
![]() | |||||
| |||||
| |||||
| |||||
Strona internetowa |
Gatczyna (ros. Гатчина) – miasto w Rosji, w centralnej części obwodu leningradzkiego, 45 km na południowy zachód od Petersburga. Centrum administracyjne rejonu gatczyńskiego. Pierwsze wzmianki z 1499. Prawa miejskie 11 listopada 1796. Powierzchnia miasta wynosi 29 km². 89,3 tys. mieszkańców (2021). Gatczyna jest przemysłowym, naukowym, kulturalnym i edukacyjnym centrum obwodu leningradzkiego. Gatczyński Państwowy artystyczno-architektoniczny pałacowo-parkowy muzeum-rezerwat Gatczyna, a także historyczne centrum miasta znajdują się na Liście światowego dziedzictwa UNESCO
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/%D0%94%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%86%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA_%28%D0%93%D0%B0%D1%82%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29_2H1A3966WI.jpg/220px-%D0%94%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%86%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA_%28%D0%93%D0%B0%D1%82%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29_2H1A3966WI.jpg)
Znajduje się tu pałac cara Pawła I, pochodzący z XVIII wieku.
Nazwy miasta
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Chesma_Gallery_of_the_Gatchina_Palace.jpg/250px-Chesma_Gallery_of_the_Gatchina_Palace.jpg)
Na terytorium dzisiejszego miasta istniała w 1499 wieś Chotczyno, wzmiankowana w nowogrodzkiej księdze podatkowej. W okolicach 1670, w wyniku zamiany bezdźwięcznego „ch” na dźwięczne „g”, powstaje nazwa Gotczyno. W końcówce XVII wieku następuje transformacja do postaci współczesnej: Gatczyna.
W 1923 zmieniono nazwę na Trock, w celu uhonorowania radzieckiego działacza politycznego Lwa Trockiego. W 1929, w związku z deportowaniem Lwa Trockiego, zmieniono nazwę na Krasnogwardiejsk.
W 1942 niemieckie władze okupacyjne zmieniły z kolei nazwę na Lindemannstadt, dla uhonorowania dowódcy 18 Armii Georga Lindemanna.
W styczniu 1944 przywrócono miastu historyczną nazwę Gatczyna.
Historia
Najstarsze wykopaliska archeologiczne z terenu Gatczyny pochodzą z XIII wieku, lecz pierwsze dokumentalne świadectwo o osadnictwie datuje się na rok 1499, kiedy to w nowogrodzkich dokumentach miejskich jest wspomniana wieś Chotczyno nad jeziorem Chotczynym.
W ciągu kilku wieków Ziemie Iżorskie, na których znajdowała się wieś Chotczyno, były przedmiotem terytorialnych sporów pomiędzy Rosją i Szwecją. W 1617 roku został zawarty pokój w Stołbowie; na mocy umowy sporny teren został przyznany Szwecji. W sierpniu 1702 roku, podczas III wojny północnej, Gatczyna i jej okolice ponownie weszły w skład Rosji.
W roku 1765 Katarzyna II Wielka podarowała gatczyńskie posiadłości swojemu faworytowi grafowi Grigoriemu Orłowowi.
Latem 1766 roku rozpoczęto budowę Wielkiego Pałacu Gatczyńskiego według projektu włoskiego architekta Antonio Rinaldi, i parku pejzażowego.
Po śmierci Orłowa w 1783 roku właścicielem Gatczyny został wielki książę Paweł I Romanow[2], a głównym architektem – Vincenzo Brenna. Według jego projektów stworzono wiele budowli parkowych, a w roku 1795 rozpoczęto przebudowę Pałacu. 11 listopada 1796 roku Paweł I przyznał Gatczynie prawa miejskie. W końcu XVIII wieku Gatczyna stała się centrum ujezdu gatczyńskiego. W 1792 roku Aleksiej Arakczejew został mianowany komendantem Gatczyny i w następstwie tego dowódcą wojsk lądowych Pawła I. W 1798 roku według projektu Nikołaja Lwowa został wzniesiony Pałac Prioracki, który jest jednym z symboli Gatczyny.
Po poniesionej w zamachu śmierci Pawła I w 1801 roku Gatczyna przeszła we władanie wdowy po nim, Marii Fiodorownej. Później właścicielami Gatczyny byli kolejno Mikołaj I, Aleksander II i Aleksander III.
W roku 1853 założono w Gatczynie linię kolejową. W 1881 w Gatczynie po raz pierwszy w Imperium Rosyjskim pojawiło się elektryczne oświetlenie uliczne. Z początku zainstalowano je na placu przed pałacem.
W 1910 roku w Gatczynie zbudowano pierwsze w Rosji wojskowe lotnisko i działalność rozpoczęła pierwsza szkoła lotnicza. Swoje loty wykonywali tu Piotr Niestierow, Lidia Zwieriewa, Jewgraf Kruteń i inni znakomici piloci.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Drzewiecki_submarine._Monument_in_Gatchina.jpg/259px-Drzewiecki_submarine._Monument_in_Gatchina.jpg)
1 marca 1917 roku miało miejsce powstanie w Zachodnim batalionie lotniczym, później władzę przejął rejonowy komitet Piotrogrodzkiej Rady. 24 października 1917 roku władza w mieście została przejęta przez komitet wojskowo-rewolucyjny. W okresie wojny domowej Gatczyna była miejscem walk między wojskami generała Judenicza i Armii Czerwonej[3].
W okresie II wojny światowej miasto było okupowane przez wojska niemieckie. Zespół pałacowo-parkowy Gatczyny uległ niemal całkowitemu zniszczeniu. W okresie powojennym miasto zostało odrestaurowane. Zbudowano nowe osiedla mieszkaniowe, zakłady przemysłowe, instytut fizyki jądrowej. W 1985 roku zostały otwarte dla zwiedzających pierwsze odrestaurowane sale pałacu.
Do roku 2010 Gatczyna posiadała status historycznego miasta Rosji, jednak decyzją Ministerstwa Kultury została go pozbawiona.
Zabytki
- Pałac Gatczyński zbudowany dla cara Pawła I przez A. Rinaldiego, przebudowany później przez V. Brennę i R.I. Kuźmina, jest przykładem wczesnego klasycyzmu rosyjskiego.
- park krajobrazowy
- pawilony parkowe
- Pałac Prioracki z 1798 roku zbudowany według projektu Nikołaja Lwowa
- Sobór prawosławny św. Pawła (katedralny), zbudowany w latach 1846–1850
- Sobór prawosławny Opieki Matki Bożej, zbudowany w latach 1895–1914
- kościół katolicki pw. NMP Karmelitańskiej – zbudowany ze składek wiernych w latach 1906–1911. Neogotycką, ceglaną budowlę zaprojektował architekt i inżynier cywilny Lew Szyszko (1872–1943). Konsekracji kościoła dokonał 13 listopada 1911 r. abp Jan Cieplak, stał się on wówczas filią petersburskiej parafii św. Katarzyny. Pierwszym proboszczem był w Gatczynie od roku 1910 do października 1913 o. Kazimierz Skrynda, a ostatnim przed likwidacją parafii, od grudnia 1919 do sierpnia 1931 r. o. Władysław Czegis (1888 – po 1938). W latach 1914–1917, gdy Gatczynę zasiedlili uchodźcy wojenni, w listopadzie 1915 r. pojawił się w charakterze ich kapelana ks. Stanisław Irtman. Liczba parafian wzrosła początkowo do 2 tys., w 1916 r. osiągnęła 5,7 tys. Powstała wtedy cała polska dzielnica, nazywana Zagwozdką. W tym czasie w Gatczynie powstał też „polski” cmentarz wojenny, a przy świątyni działała szkoła dla dzieci uchodźców. Kościół zamknięto najpierw czasowo od lipca 1922 do czerwca 1923 r., a ostatecznie w 1937 r. Przed wybuchem II wojny światowej urządzono w nim piekarnię. W czasie działań wojennych dawna świątynia została poważnie zniszczona (runęły wieża i transept). Po wojnie w resztach jej murów urządzono warsztat stolarski i garaż. Od roku 1992 zaczęto odbudowywać świątynię z ruin. Z braku środków odremontowano jedynie prezbiterium, gdzie od roku 1997 odprawiane są nabożeństwa dla ok. 50 osób. W parafii pracują obecnie księża salezjanie[4]
- kościół luterański pw. św. Mikołaja
- Literacki Dom-Muzeum Malarza P. E. Szczerbowa z 1910 roku w stylu modernistycznym zbudowany wg projektu polskiego architekta Stefana Kryczyńskiego
Struktury wyznaniowe
Od 2013 r. Gatczyna jest siedzibą prawosławnej eparchii gatczyńskiej[5]. W mieście czynne są następujące cerkwie prawosławne: katedralny sobór św. Pawła, sobór Opieki Matki Bożej oraz cerkiew Opieki Matki Bożej[6].
W Gatczynie znajduje się także zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego[7].
Osoby
- Aleksander Ansberg – estoński komunista
- Paul Friedrich von Benckendorff – polityk
- Aleksandr Bublik - tenisista
- Michaił Czigorin – rosyjski szachista
- Michał Doliwo-Dobrowolski – polski i rosyjski elektryk, elektrotechnik
- Michaił Ippolitow-Iwanow – rosyjski kompozytor, dyrygent
- Modest Iwanow – pierwszy radziecki admirał
- Daniił Linczewski – szachista
- Fiodor Wasiliew – malarz
- Jan Zachwatowicz – polski architekt
Miasta partnerskie
Przypisy
- ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года [online] [dostęp 2021-06-08] [zarchiwizowane z adresu 2021-05-02] (ros.).
- ↑ Указ Екатерины II о пожаловании Гатчины Павлу Петровичу. 1783 год // Дворец и парк Гатчины в документах, письмах и воспоминаниях. XVIII век / Руководитель проекта Н. С. Батенин. – СПб.: Издательство Сергея Ходова, 2006. – С. 98. – 288 с. – 2000 экз. – ISBN 978-5-98456-027-6.
- ↑ mojgorod.ru.
- ↑ Polski Petersburg [online], www.polskipetersburg.pl [dostęp 2018-01-05] .
- ↑ Гатчинская епархия.
- ↑ Cerkwie w dekanacie gatczyńskim.
- ↑ afisha.drevolife.org.
Linki zewnętrzne
- Gatczyna, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 499 .
- PWN: 3904222
- Britannica: place/Gatchina
- SNL: Gattsjina
- Catalana: 0492158