Ibrahim Temo
![]() Ibrahim Temo (1918) | |||
Data i miejsce urodzenia | 22 marca 1865 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 5 sierpnia 1945 | ||
Minister zdrowia Imperium Osmańskiego | |||
Okres | od 1912 | ||
|
Ibrahim Starova vel Ibrahim Temo[1] vel Ibrahim Bërzeshta[2] (ur. 22 marca 1865 w Strudze, zm. 5 sierpnia 1945 w Konstancy) – rumuńsko-turecki lekarz i publicysta pochodzenia albańskiego, współzałożyciel młodotureckiej organizacji Komitet Jedności i Postępu[3][4].
Życiorys
W 1889 r. jako student Uniwersytetu Stambulskiego wraz z İshakiem Sükutim, Mehmedem Reşidą i Abdullahem Cevdetem założyli Komitet Jedności i Postępu[5] – założoną na wzór włoskich karbonariuszy tajną organizację walczącą z panującym wówczas w Imperium Osmańskim absolutyzmem[6]. Latem tego roku został aresztowany w Ochrydzie za antypaństwową działalność i przewieziony do Stambułu, jednak został wkrótce zwolniony z więzienia[6].
W 1893 r. ukończył studia na Uniwersytecie Stambulskim i rozpoczął pracę okulisty w miejscowym szpitalu wojskowym[6]. Był ponownie aresztowany w tym i w 1895 r., jednak był po kilku dniach zwalniany z aresztu, ponieważ nie dało się udowodnić mu powiązań z Komitetem Jedności i Postępu[6]. Został później wysłany do Anatolii, gdzie pracował jako lekarz wojskowy[6].
Działalność w Rumunii
W obawie o swoje życie, Ibrahim Temo w 1895 r. uciekł do Rumunii, początkowo do Konstancy[7][8], a następnie do Bukaresztu, gdzie był działaczem mniejszości albańskiej w Rumunii[6][1]. Następnie osiadł w zamieszkanej głównie przez Turków i Tatarów Medgidii, gdzie angażował się w ruchy młodotureckie[9] i wciąż utrzymywał kontakty z Komitetem Jedności i Postępu[6].
W 1902 r. wysłał memorandum do sułtana Abdülhamida II i wielkich mocarstw, domagając się otwarcia albańskich szkół oraz autonomii dla Albańczyków[6][1].
Po rewolucji młodotureckiej przeniósł się do rodziny do Strugi, gdzie mieszkańcy wybrali go swoim przedstawicielem w parlamencie, jednak Komitet Młodych Turków w Bitoli sprzeciwił się temu wyborowi; wkrótce Temo z rodziną przeniósł się do Stambułu[6]. Wraz z Abdullahem Cevdetem założył dnia 6 lutego 1909 r. Osmańską Partię Demokratyczną, jednak następnego roku partia musiała zakończyć działalność[6].
W 1911 r. powrócił na krótki czas do Konstancy, by podczas I wojny bałkańskiej wrócić do Stambułu w ramach misji Rumuńskiego Czerwonego Krzyża[6]. Został mianowany osmańskim ministrem zdrowia, podczas wojny walczył z powszechnie występującą malarią[6]. Po powrocie do Konstancy założył drukarnię i zaczął wydawać w języku tureckim tygodnik Işik[6].
Podczas I wojny światowej był kapitanem w wojsku rumuńskim i stacjonował w Medgidii, a następnie kontrolował Turków internowanych na terenie Mołdawii[6].
Po zakończeniu wojny został mianowany delegatem na konferencji pokojowej w Paryżu, negocjował z premierem Serbii, Nikolą Pašiciem; nie osiągnięto jednak porozumienia w kwestii Albanii[6]. Wrócił do Konstancy, gdzie wstąpił do Partii Ludowej[6]. Z jego inicjatywy powstała w tym mieście medresa, w której kształcono tureckich nauczycieli szkół oraz duchownych; dzięki temu wzrosła liczba tureckich szkół[6].
W latach 1936–1940 pracował jako lekarz w Medgidii; ze względu na podeszły wiek i zły stan zdrowia przeszedł na emeryturę[6].
Zmarł w Konstancy dnia 5 sierpnia 1945 r. i zgodnie z jego życzeniem został pochowany z flagą Albanii[6].
Pisma naukowe
- Aile Tabibi
- Kudus hastahgi, daükelb
- Tagaddi ve devami hayat[6]
Książki
Życie prywatne
Jego brat Nuri Sojlliu, był jednym z sygnatariuszy Albańskiej Deklaracji Niepodległości[4].
Przypisy
- ↑ a b c Gawrych 2006 ↓, s. 141.
- ↑ Clayer 2007 ↓, s. 316.
- ↑ Hanioğlu 2001 ↓, s. 73, 152.
- ↑ a b c RamizR. Lushaj RamizR., Dr. Ibrahim Temo, një nga figurat historike kryesore që ngriti në kambë revolucionin xhonturk e çoi Shqipërinë drejt shpalljes së pavarësisë [online], botasot.info, 13 października 2015 (alb.).
- ↑ MarekM. Drytkiewicz MarekM., Turecki szowinizm, czyli Enver Pasza i jego historia [online], histmag.org, 4 sierpnia 2020 (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Temo, Ibrahim [online], biolex.ios-regensburg.de (niem.).
- ↑ Skëndi 1967 ↓, s. 335.
- ↑ Gawrych 2006 ↓, s. 142.
- ↑ Skëndi 1967 ↓, s. 336.
Bibliografia
- Stavro Skëndi: The Albanian national awakening. 1967. ISBN 978-1-4008-4776-1.
- M. Șükrü Hanioğlu: Preparation for a Revolution: The Young Turks, 1902-1908. 2001. ISBN 978-0-19-977111-0.
- George Gawrych: The Crescent and the Eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913. 2006. ISBN 978-1-84511-287-5.
- Nathalie Clayer: Aux origines du nationalisme albanais: La naissance d’une nation majoritairement musulmane en Europe [The origins of Albanian nationalism: The birth of a predominantly Muslim nation in Europe]. 2007. ISBN 978-2-84586-816-8.