J. Samuel White
J. Samuel White − brytyjska stocznia mająca swoją siedzibę we wschodnim Cowes (East Cowes) na wyspie Wight, obecnie nieistniejąca. Jedna z najstarszych stoczni brytyjskich (podczas II wojny światowej wymieniana jako najstarsza ze stoczni na liście Admiralicji)[1].
Historia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/HMS_Botha_IWM_SP_1573.jpg/250px-HMS_Botha_IWM_SP_1573.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Tucum%C3%A1n_1938.jpg/250px-Tucum%C3%A1n_1938.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/ORP_Grom.jpg/250px-ORP_Grom.jpg)
Historia stoczni w Cowes związana jest z rodziną Johna White'a, która zajmowała się wcześniej produkcja stoczniową w Broadstairs Harbour w hrabstwie Kent. Na początku XIX wieku jego syn Thomas White (1773–1859) przeniósł się do Cowes, aby zarządzać istniejącą tam od XVII wieku stocznią Naya[2]. W następnych latach rozbudował i powiększył stocznię położoną na wschodnim brzegu rzeki Medina. Nad projektowaniem jednostek pracowali też jego synowie: Joseph, John i Robert. Thomas zarządzał firmą do 1853, a następnie, do 1860, zarządzał nią syn Josepha, Hamilton White. Do śmierci w 1915 stocznią zarządzał syn Johna, John Samuel White, za którego rządów nastąpił najbardziej dynamiczny rozwój zakładu. Od jego imienia przyjęto ostateczną nazwę stoczni J. Samuel White & Co Ltd. Zakładem później zarządzali jego synowie John Lee White i Herbert Samuel White[2].
Stocznia White była zakładem średniej wielkości i specjalizowała się w małych i średnich statkach i okrętach. Nie budowano okrętów większych od niszczycieli - z wyjątkiem stawiacza min "Abdiel" dla marynarki brytyjskiej wodowanego w 1940[2]. W okresie międzywojennym stocznia nie uzyskiwała licznych zamówień ze strony marynarki brytyjskiej (z 77 typowych niszczycieli serii A-I, White zbudował na zamówienie brytyjskie tylko 5 jednostek), natomiast produkowała niszczyciele na eksport. Eksportowe niszczyciele projektu White były to duże i silne jednostki, jak sześć okrętów typu Almirante Lynch dla Chile, trzy typu Mendoza dla Argentyny, a przede wszystkim dwa polskie niszczyciele typu Grom. Te ostatnie były wykorzystywane w przedwojennych publikacjach reklamowych jako "wizytówka" stoczni, będąc jednymi z największych, najszybszych i najsilniej uzbrojonych jednostek tej klasy na świecie, a także największymi okrętami zbudowanymi do tamtej pory w tej stoczni.
Więcej zamówień ze strony marynarki brytyjskiej na niszczyciele i mniejsze jednostki stocznia otrzymała w związku z intensyfikacją budowy okrętów tuż przed wojną i w jej trakcie. W tym czasie stocznia posiadała 7 pochylni do budowy okrętów do 122 metrów długości (400 stóp) i 80-tonowy dźwig przy nabrzeżu wyposażeniowym[1]. Posiadała też własne zakłady produkujące kotły wodnorurkowe, maszyny parowe, turbiny i silniki Diesla[1].
Ostatnią jednostką zbudowaną dla marynarki brytyjskiej była fregata HMS "Arethusa" ukończona w 1965. W tym roku w związku z generalnym kryzysem brytyjskiej branży stoczniowej stocznia zakończyła budowę statków. Kontynuowała natomiast produkcję turbin parowych, urządzeń klimatyzacyjnych i innych podzespołów. W 1972 została zakupiona przez American Company Elliot Turbomachinery Ltd, lecz w 1982 ponownie została wystawiona na sprzedaż, po czym sprzedana w częściach[2].
Największymi jednostkami cywilnymi zbudowanymi przez stocznię były dwa promy pasażerskie "Caesarea" i "Sarnia" z 1960 roku dla Kolei Brytyjskich (4174 BRT)[3][2].
Jednostki
Bardziej znane statki i okręty zbudowane przez White (w nawiasach daty wodowania):
- niszczyciele:
- niszczyciele typu Tribal (pierwszego):
- HMS "Mohawk" (1907)
- HMS "Saracen" (1908)
- HMS "Crusader" (1909)
- niszczyciele typu Almirante Lynch (Faulknor):
- "Almirante Lynch" (1912)
- "Almirante Condell" (1913)
- "Almirante Williams Rebolledo" (HMS "Botha") (1914)
- "Almirante Goñi" (HMS "Broke") (1914)
- "Almirante Simpson" (HMS "Faulknor") (1914)
- "Almirante Riveros" (HMS "Tipperary") (1915)
- niszczyciele typu V/W
- HMS Vampire (1917) i 7 innych
- niszczyciele typu Mendoza:
- "Mendoza" (1928)
- "La Rioja" (1929)
- "Tucuman" (1928)
- niszczyciele typów A-I
- HMS "Kempenfelt" (1931)
- HMS „Forester”(inne języki) (1934)
- HMS „Fury”(inne języki) (1934)
- HMS "Intrepid" (1936)
- HMS "Impulsive" (1937)
- HMS "Havant" (1939)
- HMS "Havelock" (1939)
- niszczyciele typu Grom:
- ORP "Grom" (1936)
- ORP "Błyskawica" (1936)
- niszczyciele typu J/K/N
- HMS "Jersey" (1938)
- HMS "Kingston" (1939)
- niszczyciele typu Hunt, m.in.:
- ORP "Krakowiak" (1940)
- niszczyciele typu Q/P:
- HMS Quentin (1941)
- HMS Quiberon (1942)
- HMS Quickmatch (1942)
- niszczyciele typów S-W
- HMS "Success" (1943)
- HMS "Swift" (1943)
- HMS Vixen (1943)
- HMS Volage (1943)
- niszczyciele typu Z/Ca
- HMS Carysfort (1944)
- HMS Cavalier (1944)
- niszczyciele typu Tribal (pierwszego):
- inne:
- "Kasuga" (1863 - bocznokołowy slup marynarki Japonii)
- HMS "Swift" (1885)
- HMS E32 okręt podwodny
- HMS "Abdiel" (1940, stawiacz min)
- HMS "Bittern" (1937, slup)
Przypisy
Bibliografia
- Zdzisław Kryger: Polskie związki z Cowes, w: Przegląd Morski nr 2(032) z 2010
- Robert Gardiner (red.): Conway's All the World's Fighting Ships: 1906-1921, US Naval Institute Press, Annapolis, 1985, ISBN 0-87021-907-3
- Roger Chesneau (red.): Conway's All the World's Fighting Ships 1922-1946, Londyn 1992, ISBN 0-85177-146-7
- Francis E. McMurtrie (red.): Jane's Fighting Ships 1940, Londyn 1941, s.9
Linki zewnętrzne
- Lista statków i okrętów zbudowanych przez J.S. White