Jan Innocenty Töpper
Data i miejsce urodzenia | 1699 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 10 września 1778 | ||
Narodowość | niemiecka | ||
Dziedzina sztuki | architektura | ||
Epoka | barok | ||
|
Jan Innocenty Töpper (niem. Johann Innozenz Töpper; ur. 1699 w Dzikowcu[1], zm. 10 września 1778 w Prudniku[2]) – niemiecki architekt, projektant i budowniczy doby baroku, działający na terenie Śląska.
Życiorys
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Prudnik_Michael_church_plan_1938_jpg.jpg/220px-Prudnik_Michael_church_plan_1938_jpg.jpg)
Urodził się w 1699 w Dzikowcu koło Nowej Rudy na Dolnym Śląsku. Przyjął obywatelstwo i zamieszkał w Prudniku na Górnym Śląsku. Był uczniem Martina Frantza[3]. Prawdopodobnie praktykował na budowie kościoła bożogrobców w Nysie w latach 1720–1728[4]. Pierwszym świadectwem jego twórczości była barokowa przebudowa kościoła św. Wawrzyńca w Głuchołazach. Nie jest znana dokładna data rozpoczęcia właściwej budowy na resztkach częściowo odbudowanego po spaleniu w 1428 kościoła. Nawa i kaplice był gotowe w 1729, a prace wykończeniowe trwały do 1734. W 1730 Rada Miasta Prudnika wydała decyzję o budowie nowego kościoła parafialnego św. Michała Archanioła, którego projekt wykonał Töpper. Według dokumentów, jego podpis widniał na kartuszu zdobiącym emporę organową[5]. W 1731 w kościele w Prudniku ożenił się z wdową po Tobiaszu Heller, która zmarła w 1735. Ożenił się drugi raz i był ojcem siedmiorga dzieci. W dokumencie z 1750 wspomniany jako mistrz budowlany miasta Prudnik[3].
W 1750 w Śmiczu koło Prudnika rozpoczęto budowę zaprojektowanego przez niego kościoła św. Katarzyny Aleksandryjskiej[6]. Około 1750 zaprojektował kościół Bożego Ciała i św. Norberta w Czarnowąsach pod Opolem[7]. Według jego projektu wzniesiono kościół św. Andrzeja Apostoła w Lubnowie koło Paczkowa[8]. Zaprojektował również kościół i klasztor pijarów w Bílej Vodzie (1755–1767)[9]. Jego następnym projektem był kościół św. Idziego i św. Bernarda oraz Klasztor Franciszkanów w Głubczycach, zbudowany w latach 1756–1758[10]. W latach 1765–1766 był kierownikiem budowy kościoła św. Mateusza w Gryżowie koło Prudnika[11].
Część historyków przypisuje Töpperowi również autorstwo projektów kościoła św. Piotra i Pawła w Ścinawie Nyskiej (ok. 1730), kościoła Matki Bożej Bolesnej i św. Onufrego na Kaplicznej Górze w Prudniku (1750–1751)[12], kapliczki św. Antoniego na Lipach w Prudniku, zamku w Łące Prudnickiej, zajazdu przy ul. Piastowskiej, browaru przy ul. Zamkowej, domu Weidingerów przy Rynku oraz kaplicy na skrzyżowaniu ulic Wiejskiej i Jesionkowej w Prudniku[11].
Działalność architektoniczna
Jego dzieła charakteryzują się prostotą budowli z zewnątrz i bogactwem dekoracji wewnątrz[13], cytując koncepcje architektoniczne Dientzenhoferów[2]. Budowle Töppera wyróżniał trójlistny wykrój lunet sklepionych nad emporami oraz oszczędne wydobywanie zewnętrznych elewacji – filarów potrójnych[5].
Wśród licznych prac Töppera, obejmujących realizacje domów mieszczańskich oraz modernizację i rozbudowę kościołów[3], znalazły się m.in.:
- Kościół św. Wawrzyńca w Głuchołazach (1729)[14][15]
- Kościół św. Michała Archanioła w Prudniku (1730)[16][17]
- Kościół św. Piotra i Pawła w Ścinawie Nyskiej[18] (ok. 1730)
- Zakrystia z oratorium w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Zlatych Horach (1740)[19]
- Kościół Matki Bożej Bolesnej i św. Onufrego w Prudniku (1750)[12]
- Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Śmiczu (1750)[20]
- Kościół Bożego Ciała i św. Norberta w Opolu-Czarnowąsach (ok. 1750)[21]
- Kościół św. Andrzeja Apostoła w Lubnowie[22]
- Klasztor Pijarów w Bílej Vodzie (1755)[22]
- Kościół św. Idziego i św. Bernarda oraz Klasztor Franciszkanów w Głubczycach (1756)[23][24][25]
- Kościół św. Mateusza w Gryżowie (1765)[11]
- Kapliczka św. Antoniego w Prudniku
- Zajazd w Prudniku
- Browar w Prudniku
- Kamienica Weidingerów w Prudniku
- Kaplica na skrzyżowaniu ul. Wiejskiej i Jesionkowej w Prudniku
Galeria
- Kościół św. Wawrzyńca w Głuchołazach
- Kościół św. Michała Archanioła w Prudniku
- Kościół św. Piotra i Pawła w Ścinawie Nyskiej
- Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej w Prudniku
- Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Śmiczu
- Kościół Bożego Ciała i św. Norberta w Czarnowąsach
- Klasztor Pijarów w Bílej Vodzie
- Kościół św. Idziego i św. Bernarda oraz Klasztor Franciszkanów w Głubczycach
- Kościół św. Mateusza w Gryżowie
- Kapliczka św. Antoniego w Prudniku
- Zajazd w Prudniku
- Browar w Prudniku
- Kamienica Weidingerów w Prudniku
- Kaplica na skrzyżowaniu ul. Wiejskiej i Jesionkowej w Prudniku
Przypisy
- ↑ Wrocławskie TowarzystwoW.T. Naukowe Wrocławskie TowarzystwoW.T., Sprawozdania Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, 1965, s. 97 [dostęp 2021-02-19], Cytat: W oparciu o archiwalia zbadane przez Reimanna [Georg Josef Reimann] dowiadujemy się, że Töpper urodził się w 1699 r. w miejscowości Ebersdorf (być może Dzikowiec w pow. kłodzkim). (pol.).
- ↑ a b SławomirS. Brzezicki SławomirS., ChristineCh. Nielsen ChristineCh., Śląsk. Zabytki sztuki w Polsce, Warszawa: Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, 2006, ISBN 83-922906-1-5, OCLC 70054660 [dostęp 2021-02-19] .
- ↑ a b c Dudek 2022 ↓, s. 4.
- ↑ JanJ. Wrabec JanJ., Zależność czy autonomia?: sztuka śląska w czasach baroku oraz jej determinanty [online], 2008, s. 13 .
- ↑ a b Dudek 2022 ↓, s. 6.
- ↑ Dudek 2022 ↓, s. 7.
- ↑ Dudek 2022 ↓, s. 9.
- ↑ Dudek 2022 ↓, s. 10.
- ↑ Dudek 2022 ↓, s. 11.
- ↑ Dudek 2022 ↓, s. 8.
- ↑ a b c Dudek 2022 ↓, s. 13.
- ↑ a b Dudek 2022 ↓, s. 12.
- ↑ Świątynie Gór Opawskich, „Góry Opawskie”, 2018 .
- ↑ Kościół par. pw. św. Wawrzyńca, Głuchołazy – Zabytek.pl [online], zabytek.pl [dostęp 2019-12-21] [zarchiwizowane z adresu 2019-12-21] (pol.).
- ↑ https://nowe.glucholazy.pl/dla-turystow/atrakcje-turystyczne/zabytki/366-kosciol-parafialny-p-w-sw-wawrzynca.
- ↑ Reise nach Polen – Neustadt / Prudnik [online], www.reisenachpolen.de [dostęp 2019-12-21] .
- ↑ St. Michael Archangel church in Prudnik – Tour „Religious sights” – Slezsko bez hranic [online], www.silesiatourism.com [dostęp 2019-12-21] .
- ↑ http://www.korfantow.pl/download/attachment/57861/przewodnik-turystyczny-po-gminie-korfantow.pdf
- ↑ Farní kostel Nanebevzetí Panny Marie: Zlaté Hory [online], zlatehory.cz [dostęp 2020-06-25] [zarchiwizowane z adresu 2020-06-24] .
- ↑ drogibaroku.org [online], www.drogibaroku.org [dostęp 2019-12-21] .
- ↑ Ochrona zabytków w latach 2008–2015, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego .
- ↑ a b JanJ. Wrabec JanJ., Barokowe kościoły na Śląsku w XVIII w. Systematyka typologiczna, Ossolineum, 1986, ISBN 83-04-01777-6, ISBN 978-83-04-01777-1 .
- ↑ Klasztor i kościół Franciszkanów w Głubczycach – Głubczyce – Slezsko bez hranic [online], www.silesiatourism.com [dostęp 2019-12-21] .
- ↑ SławomirS. Draguła SławomirS., Franciszkanie z Głubczyc modlili się i uczyli [online], Nowa Trybuna Opolska, 20 marca 2013 [dostęp 2019-12-21] (pol.).
- ↑ Historia Głubczyc [online], glubczyce.pl [dostęp 2019-12-21] (pol.).
Bibliografia
- AntoniA. Dudek AntoniA., Johann Innocenz Töpper 1699-1678, „Franciszkański zeszyt z Głubczyc”, 4, Prudnik: Wydawnictwo Wilka z Gubbio, 2022 .