Jundeliškės (gmina Birsztany)
Jundziliszki, folwark Ustronie (2016) | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Okręg | |||
Rejon | |||
Gmina | Birsztany | ||
Populacja (2011) • liczba ludności |
| ||
Kod pocztowy | 59450 | ||
Położenie na mapie Litwy ![]() | |||
![]() | |||
|
Jundeliškės (hist., pol. Jundziliszki, Ustronie) – wieś na Litwie w rejonie birsztańskim okręgu kowieńskiego, 6 km na południowy wschód od Birsztan, nad rzeką Wierzchnią[1] (obecnie Verknė).
Historia
Przed I wojną światową majątek, folwark i wieś nazywały się Ustronie. Dobra te należały od XVI wieku do rodziny Epereyszych, pochodzenia węgierskiego. W drugiej połowie XVIII wieku Ustronie przeszły na własność rodziny Siemaszków herbu Łabędź. Marianna Siemaszko (~1770–1813), wychodząc za Apolinarego Morawskiego (~1770–1838) herbu Dąbrowa, szambelana króla Stanisława Augusta, wniosła majątek w wianie do rodziny Morawskich. Ich syn Stanisław Morawski odziedziczywszy majątek po rodzicach, osiedlił się w 1838 roku w Ustroniu (i tu zmarł 15 lat później). Majątek pozostał w rękach rodziny Morawskich prawdopodobnie aż do I wojny światowej. W 1850 roku tutejsze dobra Morawskich składały się z 1 folwarku, 6 wsi i 1030 dziesięcin ziemi[1][2][3].
Po III rozbiorze Polski w 1795 roku dobra Ustronie, wcześniej wchodzące w skład województwa trockiego Rzeczypospolitej[2] znalazły się na terenie powiatu trockiego guberni wileńskiej Imperium Rosyjskiego. W II połowie XIX wieku należało do parafii Niemoniuny, obecnie Nemajūnai. 10 października 1920 roku na podstawie umowy suwalskiej przyznano je Litwie, która w okresie 1940–1990, jako Litewska Socjalistyczna Republika Radziecka, wchodziła w skład ZSRR.
W 1959 roku wieś liczyła 163 osoby, w 2001 roku mieszkało tu 101 osób, a w 2011 roku wieś liczyła 75 mieszkańców[4].
W 1958 roku wybudowano we wsi zaporę na rzece Verknė i małą elektrownię wodną, tworząc jednocześnie zalew o powierzchni 24 ha.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Ustron%C4%97s_dvaro_fasadas.jpg/240px-Ustron%C4%97s_dvaro_fasadas.jpg)
Dwór
Prawdopodobnie Siemaszkowie wznieśli tu w drugiej połowie XVIII wieku parterowy dwór. Jest to niewielki budynek, siedmioosiowy, na wysokiej prostokątnej podmurówce, kryty gładkim czterospadowym dachem. Od strony podjazdu przed domem jest ganek o czterech kolumienkach wspierających trójkątny szczyt. Prawdopodobnie w drugiej połowie XIX wieku budynek przedłużono, wydłużając lewe skrzydło[2].
Na ścianach pokoi dworskich wisiała tu duża kolekcja malarstwa polskiego. Zgromadzono tu również ogromną bibliotekę. Dom był otoczony przez trawniki i klomby, oraz ogród rozciągający się nad rzeką Wierzchnią (Verknė)[2].
Obecnie w zabudowaniach dworskich funkcjonuje pub „Klėtis“.
Majątek Ustronie został opisany w 3. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego[2].
Przypisy
- ↑ a b Ustronie, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 863 ., 3. znaczenie
- ↑ a b c d e Ustronie, [w:] RomanR. Aftanazy RomanR., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1992, s. 152–153, ISBN 83-04-03947-8, ISBN 83-04-03701-7 (całość) .
- ↑ MarekM. Minakowski MarekM., Profil Marianny Siemaszko w Wielkiej genealogii Marka Minakowskiego [online] [dostęp 2019-04-27] .
- ↑ Results of the 2011 Population and Housing Census of the Republic of Lithuania [online] [dostęp 2019-04-27] (ang.).