Kępa Wieloryb
![]() Topole białe na Kępie Wieloryb | |||
kępa wiślana | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Położenie | Warszawa, Wawer | ||
Powierzchnia | ok. 178 ha[1] | ||
Obszary chronione | Dolina Środkowej Wisły | ||
Położenie na mapie Warszawy ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |||
![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/K%C4%99pa_Wieloryb%2C_Zerze%C5%84%2C_Wawer%2C_Warszawa_007.jpg/240px-K%C4%99pa_Wieloryb%2C_Zerze%C5%84%2C_Wawer%2C_Warszawa_007.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/K%C4%99pa_Wieloryb%2C_las_%C5%82%C4%99gowy_2.jpg/240px-K%C4%99pa_Wieloryb%2C_las_%C5%82%C4%99gowy_2.jpg)
Kępa Wieloryb[2][3][4][5] – największa kępa w obrębie koryta Wisły w Warszawie. Położona jest w dzielnicy Wawer między Miedzeszynem a osiedlem Las[3]. Od strony prawego brzegu Wisły odcinają ją wysychające[4] starorzecza – łacha Stara Wisła[2].
Nazewnictwo
Z lotu ptaka wciąż jeszcze jest widoczny jej charakterystyczny kształt kępy[4] przypominający płetwala błękitnego[6][7]. Według niektórych źródeł nazwa pochodzi jednak od licznych szczupaków, które wpływały w łachę i na zalane wodą łąki na tarlisko w czasach, gdy Wisła nie była jeszcze uregulowana. Łowiący je miejscowi mieli wówczas mówić, że w kympie jest wielorybóf[8].
Według Państwowego Rejestru Nazw Geograficznych (PRNG) pomiędzy Kępą Wieloryb (Starą Wisłą) a Wałem Miedzeszyńskim w okolicach Kanału Nowe Ujście położona jest łąka Wieloryb. Jej punkt centralny położony jest na północ od kanału na środku obszaru pomiędzy nim, Starą Wisłą a wałem[9][a]. Tuż na południe od kanału znajduje się z kolei łąka Cisie[9]. Na planie Warszawy obydwie nazwy są przesunięte nieco na południe od kanału[11].
Można też spotkać się z terminami Kępa Cisie i Kępa Wieloryb oraz Wyspa Wieloryb[12].
Z kolei nazwą „Stara Wisła” określa się również znajdujące się w rejonie Lisów po drugiej stronie Wisły dawne zakole Wilanówki o promieniu ok. 1 km[3].
Na planie Wisły ukazującym stan jej koryta w 1892 roku czyli kilka lat po rozpoczęciu regulacji rzeki, w miejscu Kępy Wieloryb zaznaczone są dwie wyspy – na północy podpisana nazwą „Wyspa bezimienna”, mocno wydłużona, na południu nie podpisana żadną nazwą, owalna. Druga wyspa jest częściowo przykryta planowanym uregulowanym korytem Wisły[13]. Jednak na rosyjskiej mapie Wisły z lat 1875-77 w rejonie tym naniesiona jest tylko jedna długa wyspa, a pomiędzy nią a prawym brzegiem Wisły kilka mniejszych wysepek[14].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/48/K%C4%99pa_Wieloryb_-_mapa.png)
Przyroda
Na Kępie można spotkać sarny, zająca, jeża, tchórza, kunę, piżmaka, wiele gatunków ptaków, płazów, owadów i innych bezkręgowców[3]. Wśród kilkudziesięciu gatunków ptaków chronionych unijną dyrektywą ptasią wymieniane są krętogłów, derkacz, muchołówki, bielik. Bieliki próbowały założyć gniazdo, ale zostały wypłoszone przez właściciela działki na Wielorybie (a raczej obok – patrz dalej), który rozpoczął budować pole golfowe[5]. W 1996 r. na kępie widziany był łoś[4]. Kępa jest porośnięta m.in. wikliną[3]. Według niektórych źródeł w czasach gdy Wisła nie była jeszcze uregulowana, wiosną przy wysokim stanie wody wpływały w łachę i na zalane płytką wodą łąki na tarlisko niezliczone ilości szczupaków[8].
Kępa położona jest na obszarze specjalnej ochrony ptaków (OSO) Natura 2000 „Dolina Środkowej Wisły” (PLB140004)[15][16][17][18] oraz Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 42/14.02.2007 r., poz. 870)[19][18].
Znajduje się na niej nielegalne wysypisko gruzu[6][20]. Jesienią 2007 roku (lub na początku 2008 roku[7]) ciężarówki zaczęły bowiem zwozić na wspomnianą wyżej działkę ziemię zanieczyszczoną gruzem przygotowując teren pod budowę pola golfowego, w wyniku czego zostało zniszczonych 30 ha łęgów[5] (lub 38 ha terenu[7]). Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej (RZGW) zwolnił inwestora z zakazów tylko na niewielkiej części tego obszaru. Sprawą zainteresowały się Towarzystwo Przyrodnicze (TP) Bocian i Fundacja „Ja Wisła”[7]. Zwożenie gruzu wstrzymano w drugiej połowie lutego 2008 roku[potrzebny przypis].
Należy zwrócić uwagę, że ten położony w okolicach ulicy Droga Golfowa[6][7] teren lokalizowany przez wiele źródeł na Wielorybie tak naprawdę przylega tylko do kępy, ponieważ znajduje się na zewnątrz obszaru ograniczonego przez Starą Wisłę i Wisłę[11][21].
Już wcześniej były tutaj trzy hale namiotowe do gry w tenisa i paintball, przed laty zrzucano też nielegalnie gruz[5].
Użytkowanie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Korbmacher.jpg/220px-Korbmacher.jpg)
Od ostatniej dekady XIX wieku chłopi z Lasa, Kuligowa, Błot i Nowej Wsi na prawym brzegu Wisły oraz niektórych miejscowości na lewym zajmowali się masowo wyplataniem koszy wiklinowych. Jeden z historyków Wawra Henryk Wierzchowski w swojej monografii na temat Lasa pisze, że mieszkańcy tej miejscowości wykorzystywali wiklinę pochodzącą z ich własnych zasobów, z terenów wydzierżawionych od Zarządu Komunikacji Wodnej oraz wycinaną nielegalnie na pobliskiej Kępie Wieloryb. Wiklina z tej kępy była bowiem zarezerwowana i używana na faszynę tam na Wiśle[12].
Oprócz tego chłopi z Lasa wypasali na kępie bydło[12].
W wyniku rabunkowej eksploatacji kępa została wyniszczona i wiklinę musiano sprowadzać z odległych miejsc[12].
Mieszkańcy Lasa od dawnych czasów zajmowali się połowem ryb. Było to szczególnie łatwe na wiosnę po opadnięciu wód powodziowych. Wierzchowski nie precyzuje jednak, czy miało to miejsce w pobliżu kępy[12]. Według innych źródeł na wiosnę okoliczni mieszkańcy łowili szczupaki wpływające na tarlisko w łachę i na zalane łąki, skąd zresztą miałaby pochodzić nazwa kępy[8].
Hydrologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/K%C4%99pa_Wieloryb%2C_Stara_Wis%C5%82a%2C_Wa%C5%82_Miedzeszy%C5%84ski.jpg/240px-K%C4%99pa_Wieloryb%2C_Stara_Wis%C5%82a%2C_Wa%C5%82_Miedzeszy%C5%84ski.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/K%C4%99pa_Wieloryb_Wis%C5%82a_Warszawa_4.jpg/240px-K%C4%99pa_Wieloryb_Wis%C5%82a_Warszawa_4.jpg)
Ten położony w międzywalu Wisły teren jest zagrożony powodzią i regularnie zalewany falą powodziową[5].
Historia
Na Kępach Wieloryb i Cisie zbierali się spiskowcy w czasie rewolucji 1905 roku[12].
Podczas okupacji hitlerowskiej w trakcie II wojny światowej wyspa Wieloryb była jednym z miejsc, gdzie odbywały się konspiracyjne szkolenia wojskowe okolicznych strażaków[12].
Pod koniec wojny przez wyspę Wieloryb przeszły przez linię frontu do Miedzeszyna dwie grupy osób. Najpierw w nocy z 10 na 11 sierpnia 1944 grupa około[22] 30 harcerzy wawerskich[12][22][b], bardzo dobrze uzbrojonych[22], potem 14/15 sierpnia około 200 mieszkańców okolicznych miejscowości, głównie mężczyzn. Obydwie grupy zebrały się wcześniej w Lasie. Kilka osób zginęło na minach i od pocisków[12], wśród harcerzy tylko jeden został ranny[22]. Harcerze po spotkaniu Rosjan byli wiele godzin przesłuchiwani przez NKWD[12][22], pozostali składali wyjaśnienia u władz sowieckich[12]. Niektórzy harcerze zostali aresztowani, po czym umieszczono ich w stodole we wsi Boryszew razem z żołnierzami AK, głównie 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty, którzy próbowali dostać się z pomocą do Warszawy. Potem wszystkich więźniów stodoły przewieziono na Majdanek w Lublinie (do byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego). Na Majdanku przetrzymywani byli wtedy żołnierze AK, volksdeutsche i Ukraińcy. Po wywiezieniu oficerów AK dalej na wschód przestano się nimi interesować. Wkrótce udało im się uciec z obozu[22]. Wrócili dopiero we wrześniu po oswobodzeniu Pragi i okolic[12][22].
Galeria
|
Zobacz też
- Stara Wisła
- Geomorfologia i hydrologia Wisły w Warszawie – sekcja Przewały i wyspy wiślane
- Taras zalewowy Wisły w Warszawie
Uwagi
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych (PRNG) podaje jedynie współrzędne geograficzne punktu centralnego tej łąki (bez nazw cieków i ulic znajdujących się w pobliżu)[9], współrzędne źródła, ujścia oraz punktów dodatkowych na przebiegu Starej Wisły i Kanału Nowe Ujście. Nazwy cieków w pobliżu tej łąki są ustalone na podstawie mapy[10], nazwa ulicy Wał Miedzeszyński z planu Warszawy[9][11].
- ↑ Waśkiewicz opisując te wydarzenia nie wspomina o Kępie Wieloryb[22].
Przypisy
- ↑ Pomiar w Programie Google Earth
- ↑ a b Zdzisław Biernacki: IV. Geomorfologia i wody powierzchniowe. W: Wisła w Warszawie. Warszawa: Biuro Zarządu m.st. Warszawy, Wydział Planowania Przestrzennego i Architektury, Opracowanie graficzne, druk i oprawa: Dom Wydawniczy ELIPSA, 2000, s. 22-70. ISBN 83-907333-7-4. [dostęp 2014-10-18].
- ↑ a b c d e Zdzisław Biernacki: Wisła i jej dolina w środowisku przyrodniczym Warszawy. W: Zdzisław Biernacki (red.), Józef Kazimierski (red.), Andrzej Wróblewski (red.) i in.: Środowisko przyrodnicze Warszawy. Wyd. pierwsze. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 117-158. ISBN 83-01-09049-9.
- ↑ a b c d Ewa Bogdanowicz, Barbara Fal, Irena Dobrzyńska: II Charakterystyki hydrologiczne. W: Wisła w Warszawie. Warszawa: Biuro Zarządu m.st. Warszawy, Wydział Planowania Przestrzennego i Architektury, Opracowanie graficzne, druk i oprawa: Dom Wydawniczy ELIPSA, 2000, s. 9-13. ISBN 83-907333-7-4. [dostęp 2014-10-18].
- ↑ a b c d e Joanna Podgórska. Orzeł na Wielorybie. „Polityka”. 11 (2645), s. 99-101, 2008-03-15. ISSN 0032-3500.
- ↑ a b c Wizja lokalna Kępy Wieloryb. Fundacja Ja Wisła. [dostęp 2014-10-18].
- ↑ a b c d e ar. Wawer zaleje Warszawę.... „Mieszkaniec. Czasopismo społeczno–samorządowe”. 6(453), Rok XVIII, Wydanie wielkanocne 2008, s. 17, 2008. Warszawa: P.W.U. „VARIA”. ISSN 1231-7993. [dostęp 2016-01-10].
- ↑ a b c Chodź nad Wisłę – Kępa Wieloryb. Fundacja Ja Wisła. [dostęp 2015-01-17].
- ↑ a b c d Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – nazwy obiektów fizjograficznych – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 1 stycznia 2024
- ↑ Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej. Mapa topograficzna w skali 1:10 000. Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej.
- ↑ a b c Warszawa. Atlas miasta i okolic. Skala 1 : 20 000. Warszawa: Daunpol Sp. z.o.o. Wydawnictwo Kartograficzne, 2009.
- ↑ a b c d e f g h i j k l Henryk Wierzchowski: Las: rolnicze osiedle Warszawy. Warszawa: Wydział Kultury dla Dzielnicy Wawer m. st. Warszawy, 2006. ISBN 83-921690-2-6.
- ↑ –. Roboty regulacyjne na r. Wiśle, pod Warszawą. „Przegląd Techniczny”. XXXI (Nr zeszytu VI), s. Tab. XXIV, 135-136, czerwiec 1894. [dostęp 2016-01-09]. W tym schematyczna mapa (na Tab. XXIV).
- ↑ Artur Magnuszewski, Piotr Kuźniar, Borys Bednarek: II. Ekspertyza hyfrologiczno–hydrotechniczna. W: Projekt „Ochrona siedlisk kluczowych gatunków ptaków Doliny Środkowej Wisły w warunkach intensywnej presji aglomeracji warszawskiej” (LIFE09 NAT/PL/000264). 12-2012, s. 142. [dostęp 2016-01-12]. Jednostka projektowa: Halcrow Group Oddział w Polsce Sp. z o.o.
- ↑ Dz.U. z 2004 r. nr 229, poz. 2313: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2004 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000. [uchylone] [data dostępu: 2014-10-18]
- ↑ Dz.U. z 2011 r. nr 25, poz. 133: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków. [data dostępu:2014-10-18]
- ↑ Mapa obszaru specjalnej ochrony ptaków Dolina Środkowej Wisły (PLB140004). Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2014-10-18]. [OSO_PLB140004_10_19.jpg, OSO_PLB140004_9_19.jpg]
- ↑ a b Geoserwis GDOŚ. [dostęp 2015-01-08].
- ↑ Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 42/14.02.2007 r., poz. 870: Rozporządzenie Nr 3 Wojewody Mazowieckiego z dnia 13 lutego 2007 r. w sprawie Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu; Załącznik nr 42 do rozporządzenia nr 3 Wojewody Mazowieckiego z dnia 13 lutego 2007 r. Opis przebiegu granicy Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu według mapy sygnatura Warszawa – Wawer/WOChK/y z dnia 15 grudnia 2000 r. [data dostępu: 2014-10-18]
- ↑ Jerzy Gumowski: Ratunku – Wisła. [dostęp 2014-10-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-22)].
- ↑ Program Google Earth
- ↑ a b c d e f g h Feliks Waskiewicz: Wawerscy harcerze w chwili próby.. W: Czerniawski Jan (red.), Skoczeń Mirosława (red.): Wawer i jego osiedla. Wyd. 1. Warszawa: Wydział Kultury dla Dzielnicy Wawer m.st. Warszawy, 2007, s. 229-246 (241-244). ISBN 978-83-921690-3-1.
Linki zewnętrzne
- Wizja lokalna Kępy Wieloryb
- Ratunku – Wisła. parafotomania.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-22)].