Kapalin
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/War_Hat_MET_14.25.582_008mar2015.jpg/220px-War_Hat_MET_14.25.582_008mar2015.jpg)
Kapalin (staropol. kłobuk, kłobuczek, kupalin) – hełm otwarty o dzwonie otoczonym szerokim, prostym lub nachylonym w dół rondem[1].
Historia
Kapaliny były jednymi z najdłużej stosowanych hełmów w historii. Znane były już w starożytności i we wczesnym średniowieczu, jednak największą popularność zdobyły w XIII – XV wieku[2]. W XVI wieku z kapalinu wyewoluował cieszący się dużą popularnością morion, mimo to używano ich jeszcze w XVII wieku[1][3].
Ze względu na swoją prostą i tanią konstrukcję wykorzystywane były przede wszystkim przez uboższe warstwy społeczne, walczące głównie w formacjach piechoty. W Polsce w XVI–XVII wieku kapaliny w odmianie husarskiej znajdowały się na wyposażeniu pocztowych[1].
W 1915 roku Brytyjczyk John L. Brodie opracował wzorowany na kapalinie nowoczesny hełm wojskowy – hełm Brodie (używany przez wiele państw w czasie I i II wojny światowej)[4].
Budowa
Kapaliny miały zróżnicowaną budowę, w swojej najpopularniejszej wersji były to hełmy otwarte o kulistym dzwonie otoczonym szerokim rondem co nadawało im wygląd przypominający „kapelusz”[a]. Rondo mogło być proste lub nachylone w dół, nitowane do dzwonu, lub wykuwane wraz z nim z jednego kawałka blachy tworząc razem monolit[1]. Wytwarzano również dzwony o bardziej spiczastym kształcie, niekiedy o żłobkowanej powierzchni lub z granią przebiegająca wzdłuż hełmu. Rondo przybierało również różne stopnie nachylenia i szerokości a w wersjach mocno nachylonych niekiedy wycinano w nich wizurę. W rzadszych przypadkach w kapalinie występował również nosal częściowo osłaniający twarz.
Przykłady kapalinów
- Kapalin ze szparami wzrokowymi w rondzie
- Kapalin włoski, połowa XV w.
- Kapalin hiszpański, XV w.
- Kapalin burgundzki lub flandryjski, XV w.
- Kapalin burgundzki lub flandryjski, XV w.
- Kapalin włoski, XV-XVI w.
- Kapalin angielski, XVII w.
- Kapalin holenderski z XVII w., w późniejszym okresie poddany modyfikacjom w Japonii
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Kapalin |
Zobacz też
- cabasete
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b c d WłodzimierzW. Kwaśniewicz WłodzimierzW., Leksykon dawnego uzbrojenia ochronnego, Warszawa: Bellona, 2005, s. 52, ISBN 83-11-10063-2 .
- ↑ OlgierdO. Ławrynowicz OlgierdO., Nowo odkryty kapalin z Włocławka [Newly discovered kettle-hat from Włocławek on the comparative background] [online] [dostęp 2023-01-04] .
- ↑ WłodzimierzW. Kwaśniewicz WłodzimierzW., Leksykon dawnego uzbrojenia ochronnego, Warszawa: Bellona, 2005, s. 76-77, ISBN 83-11-10063-2 .
- ↑ Nina Edwards: Dressed for war : uniform, civilian clothing and trappings, 1914–1918. Londyn: Tauris, 2013, s. 26. ISBN 978-1-78076-707-9.
Bibliografia
![]() | Zobacz w Wikiźródłach tekst Kapalin w Encyklopedii staropolskiej |
- Włodzimierz Kwaśniewicz: Leksykon dawnego uzbrojenia ochronnego, Warszawa: Bellona, 2005.
- Zdzisław Żygulski: Broń w dawnej Polsce na tle uzbrojenia Europy i Bliskiego Wschodu, Warszawa: PWN, 1982.
- p
- d
- e
Starożytność |
| ||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Średniowiecze |
| ||||||||||||||||||||||||
Nowożytność |
| ||||||||||||||||||||||||
Współczesność |
|
- PWN: 3920005