Kościół św. Elżbiety w Jutrosinie
![]() | |||||||||||||||
kościół parafialny | |||||||||||||||
![]() widok ogólny | |||||||||||||||
Państwo |
| ||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||||||||||||
Miejscowość | Jutrosin | ||||||||||||||
Wyznanie | |||||||||||||||
Kościół | |||||||||||||||
Parafia | |||||||||||||||
Wezwanie | św. Elżbiety | ||||||||||||||
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
Położenie na mapie Jutrosina ![]() | |||||||||||||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||||||||||||
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego ![]() | |||||||||||||||
Położenie na mapie powiatu rawickiego ![]() | |||||||||||||||
Położenie na mapie gminy Jutrosin ![]() | |||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||
|
Kościół Świętej Elżbiety w Jutrosinie – rzymskokatolicki kościół parafialny w Jutrosinie. Należy do dekanatu jutrosińskiego. Mieści się przy ulicy Kościuszki.
Historia i architektura
Świątynia została wybudowana w stylu neoromańskim według projektu Tomasza Pajzderskiego w latach 1900–1902[a] (budowniczym był Nikodem Pospieszalski ze Środy Wielkopolskiej), konsekrowana w 1908. Obiekt wzorowany na katedrze w Spirze. Fundatorem i kolatorem świątyni był książę Zdzisław Czartoryski ze Starego Sielca, który na początku XX wieku był znanym wielkopolskim działaczem politycznym oraz wielkim entuzjastą i kolekcjonerem dzieł artystycznych. Dlatego w świątyni znajduje się wiele cennych i wartościowych dzieł wykonanych przez znanych polskich artystów z początku ubiegłego stulecia. Wezwanie upamiętnia matkę fundatora - Elżbietę z Działyńskich Czartoryską. Pergaminowy akt erekcyjny sporządził Jan Mycielski[2].
Kościół to orientowana, trójnawowa bazylika z transeptem. Zamknięty jest absydą oflankowaną wieżami. Dzwonnica ma 45 metrów wysokości[2].
Wyposażenie
Malarstwo
Wewnętrzne ściany budowli posiadają polichromię namalowaną w latach 1906–1908 przez Antoniego Procajłowicza[3]. Wnętrze utrzymane w kolorach ciemnej ultramaryny, zieleni, fioletu i złota, sklepienia są ozdobione wizerunkami gwiazd na niebie[4]. Witraże w prezbiterium (siedem sztuk, m.in. Agnus Dei, Cud św. Elżbiety i Kościół) zaprojektował Józef Mehoffer[3]. Nad bocznym wejściem, w południowym ramieniu transeptu obraz Święty Izydor Oracz autorstwa bądź Juliana Fałata[3][5], bądź Michała Gorstkin-Wywiórskiego. W tym dziele artysta sportretował miejscowego chłopa – Pawlaka (jako św. Izydora) i umieścił panoramę Jutrosina. W północnym ramieniu transeptu obraz Męczeństwo św. Wojciecha autorstwa Zdzisława Pabisiaka (1972)[5][2]. Zdzisław Pabisiak odnowił również w latach 1970–1972 polichromię[5].
Rzeźba
Ołtarz główny wykonany z piaskowca. W pobliżu epitafium fundatora świątyni – ks. Zdzisława Czartoryskiego[5]. Wykonał je w Rzymie w 1912 Antoni Madeyski (marmur karraryjski)[5]. Ołtarze boczne ufundował Aleksander Zalejski[2].
Dzwony i organy
Jeden z dzwonów miał imię Sancta Tita, na pamiątkę dziadka fundatora - Tytusa Działyńskiego. W 1917 dzwony zarekwirowano na potrzeby wojenne, a w 1927 ufundowano dwa nowe z bialskiej firmy Karol Schwabe (przy współudziale finansowym księcia Olgierda Czartoryskiego). Wszystkie zabrali Niemcy w 1941. Obecny pochodzi prawdopodobnie z kościoła poewangelickiego[2].
Organy pochodzą z 1921 z firmy Spiegel z Rychtalu (22 głosy)[2].
Tablice
W kruchcie umieszczono tablicę upamiętniającą 100-lecie konsekracji świątyni (2008). Zawiera cytat z Psalmu 100: Wstępujcie w Jego bramy z dziękczynieniem. Na zewnątrz stoi krzyż z tablicą upamiętniającą Misje Jubileuszowe, które odbyły się w dniach 8-16 listopada 2008 (księża Filipini ze Świętej Góry pod Gostyniem)[6].
Galeria (wnętrza)
- Prezbiterium i ołtarz
- Fragment polichromii Antoniego Procajłowicza
- Witraż Józefa Mehoffera
- Męczeństwo Świętego Wojciecha autorstwa Zdzisława Pabisiaka
Zobacz też
Na jutrosińskim kościele wzorowane były kościół św. Szymona i św. Heleny w Mińsku oraz kościół Matki Boskiej Szkaplerznej w Lubrańcu z 1906, zaprojektowane przez tego samego architekta[2].
Uwagi
- ↑ Zgodziński 1981 i Łęcki 1996 podają 1902-1905
Przypisy
- ↑ Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 199. [dostęp 2014-10-04].
- ↑ a b c d e f g Historia kościoła in situ (kruchta)
- ↑ a b c Bogdan Zgodziński: Województwo leszczyńskie. Poznań: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1981, s. 76.
- ↑ O gminie. Miasto i Gmina Jutrosin. [dostęp 2012-11-16]. (pol.).
- ↑ a b c d e Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska. Warszawa: Sport i Turystyka, 1996, s. 407. ISBN 83-7079-589-7.
- ↑ napisy na tablicach in situ