Kot błotny
Felis chaus[1] | |||||
Schreber, 1777[2] | |||||
![]() | |||||
Systematyka | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||||
Typ | strunowce | ||||
Podtyp | kręgowce | ||||
Gromada | ssaki | ||||
Podgromada | żyworodne | ||||
Infragromada | |||||
Rząd | drapieżne | ||||
Podrząd | kotokształtne | ||||
Rodzina | kotowate | ||||
Podrodzina | koty | ||||
Rodzaj | kot | ||||
Gatunek | kot błotny | ||||
| |||||
Podgatunki | |||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[21] | |||||
![]() | |||||
Zasięg występowania | |||||
![]() | |||||
| |||||
| |||||
|
Kot błotny[22], chaus[23][24], kot bagienny, kot trzcinowy (Felis chaus) – gatunek drapieżnego ssaka z podrodziny kotów (Felinae) w obrębie rodziny kotowatych (Felidae). Opisany w 1777 roku. Spokrewniony ze żbikiem europejskim. Jeden z dwóch kotów (obok kota nubijskiego) znanych z egipskich malowideł; był przez Egipcjan używany do polowania na ptaki. Przypomina budową kota domowego, lecz wyróżnia go maskujące umaszczenie.
Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1777 roku niemiecki przyrodnik Johann Christian Daniel von Schreber, nadając mu nazwę Felis chaus[2]. Miejsce typowe to obszar rzeki Terek, na północ od Kaukazu, w Rosji[25]. Holotyp fizycznie nie istnieje; Schreber swój opis oparł na tekście Güldenstädta z 1776 roku[26][27].
Tradycyjnie wyróżniano do dziewięciu podgatunków[25][28], jednak liczba ta została ograniczona na podstawie analiz morfometrycznych i molekularnych[27]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają trzy podgatunki[29].
Etymologia
- Felis: łac. feles lub felis „kot”[30].
- chaus: rodzima nazwa dla kota błotnego[31].
- affinis: łac. adfinis lub affinis „związany, sprzymierzony, dobrosąsiedzki”, od ad „w kierunku”; finis „koniec, granica”[32].
- fulvidina: późnołac. fulvidus „śniady, żółty”, od łac. fulvus „śniady, złoto-żółty”[33]; przyrostek -ina „odnoszący się”[34].
Zasięg występowania
Kot błotny występuje w Azji, zamieszkując w zależności od podgatunku[29]:
- F. chaus chaus – Egipt i Bliski Wschód do Turkiestanu, Uzbekistanu, Kazachstanu i Afganistanu.
- F. chaus affinis – wschodni Afganistan, subkontynent indyjski i Sri Lanka.
- F. chaus fulvidina – południowo-wschodnia Azja, prawdopodobnie Chińska Republika Ludowa.
Morfologia
Długość ciała 61–85 cm, długość ogona 20–31 cm; masa ciała dorosłych samców 5,7–12 kg, dorosłych samic 2,6–9 kg[28]; wysokość w kłębie to 40–50 cm. Na rozległym obszarze występuje w 3 podgatunkach (czy rasach geograficznych) różniących się ubarwieniem, długością sierści i wielkością. Zazwyczaj jest to kot o płowym (czasem rudawym lub rudobrązowym) ubarwieniu. Ma uszy z krótkimi pędzelkami (jak u rysia). Ogon czarno zakończony, puszysty, z wyraźnymi pierścieniami. Z pyska przypomina kota domowego.
Ekologia
Zajmuje różne siedliska, jednak preferuje tereny stepowe, nadrzeczne i bagienne. Na Nizinie Lenkorańskiej w Azerbejdżanie występował w nadmorskich zaroślach i trzcinowiskach[35]. Zauważany jest również w gęstych dżunglach. Czasami spotyka się go w okolicach sztucznych stawów rybnych, zbiorników oraz sztucznie nawadnianych pól. Może również występować w suchych, otwartych lasach[28]. Nie boi się ludzi i często osiedla się w pobliżu ich siedzib. Są spotykane od poziomu morza aż po wysokość 2400 m n.p.m. w Himalajach[36].
Żywi się głównie gryzoniami, ale także zającami, płazami, robakami[36] oraz ptakami, wężami, jaszczurkami i rybami. Koty błotne potrafią nurkować (wykorzystują tę zdolność w celu złapania ryby bądź ucieczki przed psami lub ludźmi)[36].
Ciąża u samicy trwa około 66 dni, w miocie jest 3–5 młodych. Podczas rui samce wydają charakterystyczny dźwięk podobny do szczekania psa. Jest to jeden z niewielu gatunków kotów, u których samiec opiekuje się młodymi. Żyją średnio 14 lat[36]. Dojrzałość płciową osiągają po 1,5–2 latach.
Zagrożenia i ochrona
Poluje się na niego ze względu na ładne futro; na jedno damskie okrycie trzeba 12 skórek tego kota. W niektórych krajach jest także tępiony jako szkodnik.[potrzebny przypis]
Sytuacja prawna w poszczególnych krajach wygląda następująco[36]:
Polowanie zabronione | Polowanie dozwolone | Status niejasny |
---|---|---|
Bangladesz, Chiny, Indie, Izrael, Pakistan, Tadżykistan, Tajlandia, Turcja | Bhutan, Gruzja, Laos, Liban, Nepal, Sri Lanka, Wietnam | Afganistan, Armenia, Azerbejdżan, Kambodża, Egipt, Iran, Irak, Kazachstan, Syria, Turkmenistan, Uzbekistan |
Przypisy
- ↑ Felis chaus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b J.Ch.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. T. 3. Erlangen: Expedition des Schreber’schen säugthier- und des Esper’schen Schmetterlingswerkes, 1777, s. ryc. cx.b, tekst 414. (niem.).
- ↑ P.S. Pallas: Zoographia Rosso-Asiatica: sistens omnium animalium in extenso Imperio Rossico, et adjacentibus maribus observatorum recensionem, domicilia, mores et descriptiones, anatomen atque icones plurimorum. T. 1. Petropoli: Ex Officina caes. Academiae Scientiarum, 1811, s. 23. (łac.).
- ↑ J.E. Gray: Illustrations of Indian Zoology, chiefly selected from the collection of Major-General Hardwicke. Cz. 1. London: Treuttel, Wurtz, Treuttel, Jun. and Richter, 1934, s. ryc. 3. (ang.).
- ↑ J.T. Pearson. [Proceedings of Societies]. „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 1, s. 75, 1832. (ang.).
- ↑ J.F. von Brandt. Illustrissimo atque doctissimo Fischero de Waldheim. „Bulletin de la Société impériale des naturalistes de Moscou”. 4 (2), s. 211, 1832. (łac.).
- ↑ B.H. Hodgson. Synoptical Description of Sundry New Animals, enumerated in the Catalogue of Nipálese Mammals. „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 5 (233), 1836. (ang.).
- ↑ J.E. Gray: List of the specimens of Mammalia in the collection of the British museum. London: The Trustees, 1843, s. 44. (ang.).
- ↑ I. Geoffroy Saint-Hilaire: Zoologie. Mammifères. Description d’une nouvelle espèce sous le nom de Chat de Jacqvehost, Felis Jacquemontii (3).. W: V. Jacquemont: Voyage dans l’Inde pendant les années 1828 à 1832. Cz. 4. Paris: Firmin Didot, 1844, s. 58. (fr.).
- ↑ W.T. Blanford. Description of Felis Shawiana, a new Lyncine Cat from Eastern Turkestan. „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 45 (2), s. 49, 1876. (ang.).
- ↑ de Winton 1898 ↓, s. 291.
- ↑ de Winton 1898 ↓, s. 292.
- ↑ de Winton 1898 ↓, s. 293.
- ↑ A. Nehring. Über einen neuen Sumpfluchs (Lyucus chrysomelanotis, n. sp.) aus Palästin. „Sitzungsberichte der Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin”. 1902, s. 124, 1902. (niem.).
- ↑ L. Zukowsky. Drei neue Kleinkatzenrassen aus Westasien. „Archiv für Naturgeschichte”. Abteilung A. 80 (10), s. 139, 1915. (niem.).
- ↑ O. Thomas. The Delacour exploration of French Indo-China.—Mammals. III. Mammals collected during the winter of 1927–28. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1927 (1), s. 834, 1928. (ang.).
- ↑ Pocock 1939 ↓, s. 298.
- ↑ Pocock 1939 ↓, s. 300.
- ↑ P.E.P. Deraniyagala. A new subspecies jungle cat from South India. „Spolia Zeylanica”. 27, s. 201, 1955. (ang.).
- ↑ В.Г. Гептнер. К номенклатуре палеарктических кошек. „Зоологический журнал”. 48, s. 1259, 1969. (ros.).
- ↑ T.N.E.T.N.E. Gray T.N.E.T.N.E. i inni, Felis chaus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2021-3 [dostęp 2022-04-11] (ang.).
- ↑ W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 135. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 34, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
- ↑ Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 157. ISBN 83-01-14344-4.
- ↑ a b D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Felis chaus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-04-11].
- ↑ J.A. Güldenstädt. Chaus, animal feli affine descriptum. „Novi commentarii Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae”. 20, s. 483–500, 1775. (łac.).
- ↑ a b A.C. Kitchener, C. Breitenmoser-Würsten, E. Eizirik, A. Gentry, L. Werdelin, LA. Wilting, N. Yamaguchi, A.V. Abramov, P. Christiansen, C. Driscoll, J.W. Duckworth, W.E. Johnson, S.J. Luo, E. Meijaard, P O’Donoghue, J. Sanderson, K. Seymour, M. Bruford, C. Groves, M. Hoffmann, K. Nowell, Z. Timmons & S. Tobe. A revised taxonomy of the Felidae : The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group. „Cat News”. Special Issue (80), s. 11–13, 2017. (ang.).
- ↑ a b c M.E. Sunquist & F.C. Sunquist: Family Felidae (Cats). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 165. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).
- ↑ a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 406. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 284.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 179.
- ↑ affinis, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-04-11] (ang.).
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 93.
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 111.
- ↑ Berg Lew Siemionowicz (tłum. Skirgiełło Alina, Straszewska Katarzyna): Przyroda ZSRR, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962, s. 231)
- ↑ a b c d e I. Ogurlu I, E. Gundogdu, I.C. Yildirim. Population status of jungle cat (Felis chaus) in Egirdir lake, Turkey. „Journal of Environmental Biology”. 31, s. 179–183, 2010-03-25. (ang.).
Bibliografia
- W.E. de Winton. Felis chaus and its allies, with descriptions of new subspecies. „The Annals and Magazine of Natural History”. Seventh series. 2 (10), s. 291–294, 1898. (ang.).
- T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).
- R.I. Pocock: The Fauna of British India, including Ceylon and Burma. Mammalia. Wyd. 2. Cz. 1: Primates and Carnivora (in part), Families Felidae and Viverridae. London: Taylor and Francis, 1939, s. 1–463. (ang.).
- Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 1, Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 1–256, OCLC 637083062 (ang.).