Kraśnik rogalik
Zygaena loti | |||
(Denis et Schiffermüller, 1775) | |||
![]() Imago | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | stawonogi | ||
Gromada | owady | ||
Rząd | motyle | ||
Rodzina | kraśnikowate | ||
Podrodzina | Zygaeninae | ||
Rodzaj | Zygaena | ||
Podrodzaj | Zygaena (Agrumenia) | ||
Gatunek | kraśnik rogalik | ||
Synonimy | |||
| |||
|
Kraśnik rogalik[1][2][3], kraśnik komonicowiec[2] (Zygaena loti) – gatunek motyla z rodziny kraśnikowatych i podrodziny Zygaeninae. Zamieszkuje Europę i zachodnią Azję.
Taksonomia
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1775 roku przez Johanna N.C.M. Denisa i Ignaza Schiffermüllera pod nazwą Sphinx loti[4][5]. Współcześnie klasyfikowany jest w rodzaju Zygaena i podrodzaju Agrumenia. W jego obrębie tworzy grupę gatunków loti wraz z Zygaena christa, Zygaena armena, Zygaena ecki oraz Zygaena ignifera[6][7]. W obrębie gatunku wyróżnia się liczne podgatunki o niepewnym statusie[1][3]:
- Zygaena loti achilleae Esper, 1780
- Zygaena loti alpestris Burgeff, 1914
- Zygaena loti arragonensis Staudinger, 1887
- Zygaena loti avilensis Koch, 1948
- Zygaena loti balcanica Reiss, 1922
- Zygaena loti erythristica Tremewan & Manley, 1969
- Zygaena loti failliei Dujardin, 1970
- Zygaena loti hypochlora Dujardin, 1964
- Zygaena loti janthina Boisduval, 1828
- Zygaena loti ligustica Rocci, 1913
- Zygaena loti loti Denis & Schiffermüller, 1775
- Zygaena loti macedonica Burgeff, 1926
- Zygaena loti miniacea Oberthür, 1910
- Zygaena loti osthelderi Burgeff, 1926
- Zygaena loti praeclara Burgeff, 1926
- Zygaena loti restricta Stauder, 1915
- Zygaena loti scotica Rowland-Brown, 1919
- Zygaena loti tristis Oberthür, 1884
- Zygaena loti wagneri Millière, 1885
- Zygaena loti zobeli Reiss, 1921
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/Zygaena_loti_%2842924697051%29.jpg/240px-Zygaena_loti_%2842924697051%29.jpg)
Motyl ten osiąga od 26 do 35 mm rozpiętości skrzydeł[1]. Ciało ma krępo zbudowane. Głowa zaopatrzona jest w maczugowate, drobno piłkowane czułki. Szeroki tułów jest czarny z białymi elementami na patagiach i tegulach[8]. Skrzydła są prześwitujące. Przednie skrzydło osiąga od 12 do 16 mm długości. Jego tło jest czarne z niebieskim lub granatowym połyskiem, a u samicy zwykle ponadto z żółtym przyprószeniem. Na tym tle występuje zmienny wzór z plamek[8][1][3], którego barwa może być od żółtej przez pomarańczową i czerwoną aż po kawowobrązową[8]. Plamy piąta i szósta łączą się we wzorze w nerkowaty kształt sięgający ku tyłowi do połowy komórki między trzecią gałęzią żyłki medialnej (M3) a pierwszą gałęzią żyłki kubitalnej (Cu1)[8][1][3]. Poza tym łączyć się mogą ze sobą plamy pierwsza i trzecia oraz druga i czwarta, a czasem wszystkie plamy skrzydła przedniego są połączone. Niekiedy plama pierwsza rozciągnięta jest wzdłuż żyłki subkostalnej (Sc)[8][1]. Skrzydła tylnej pary mają tło takiej samej barwy jak plamy na skrzydłach pary pierwszej[8]. Odnóża są stosunkowo jasne z żółtym opyleniem[3][2].
- ♀
- ♀ △
Odwłok zwykle jest cały czarny z metalicznym połyskiem, w bardzo rzadkich przypadkach zaopatrzony jest w czerwoną obrączkę z czarnym przyprószeniem[8][1][3]. Genitalia samca mają wyrostki unkusa położone blisko siebie, u nasady szerokie i ku szczytom stożkowato się zwężające. Edeagus jest pozbawiony zesklerotyzowanej płytki oraz dwukrotnie dłuższy niż płytka brzuszna (lamina ventralis) i wezyka (rurka prąciowa). Narządy kopulacyjne samicy cechują się brakiem tarczki, pozbawioną znamienia torebką kopulacyjną oraz wlotem przewodu torebki wykształconym w formie owalnej tarczy o gruboziarnistym urzeźbieniu[8].
Gąsienice mają krępe ciało. Ubarwione są żółto z dwoma szeregami czarnych plamek, biegnącymi wzdłuż grzbietu. Oskórek porastają rzadko rozmieszczone szczecinki[3][2].
Ekologia i występowanie
Owad ten zamieszkuje siedliska ciepłe, otwarte i suche, zwłaszcza o podłożu wapiennym. Spotykany jest m.in. na murawach kserotermicznych, trawiastych i skalistych stokach, przytorzach oraz suchych polanach i łąkach śródleśnych. Owady dorosłe aktywne są od czerwca do sierpnia[1][8][2]. Latają niechętnie[1]. Odżywiają się nektarem kwiatów, najchętniej tych o ubarwieniu niebieskim i fioletowym[1][3]. Zapłodniona samica składa żółtawo zabarwione jaja w klastrach na roślinach żywicielskich gąsienic[1]. Gąsienice są fitofagami żerującymi na cieciorce pstrej, koniklecy czubatej, komonicy zwyczajnej i różnych gatunkach koniczyn[1][3]. Ich rozwój trwa stosunkowo długo i zwykle zimują dwukrotnie[1]. Wskutek tego spotykane są przez cały rok[2]. W pełni wyrośnięte konstruują białawej barwy kokon w pobliżu gleby i w nim się przepoczwarczają[1].
Gatunek zachodniopalearktyczny[4]. W Europie znany jest z Hiszpanii, Andory, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Luksemburgu, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskich części Rosji i Turcji[5]. Dalej na wschód występuje w zachodniej części Azji[8]. W Polsce jest gatunkiem dość rzadkim[9] i stosunkowo lokalnym. Przez polską część Pomorza i Mazur przebiega jego północna granica zasięgu[8].
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Krzysztof Jonko: Zygaena loti (Denis & Schiffermüller, 1775). [w:] Lepidoptera Mundi [on-line]. [dostęp 2021-02-06].
- ↑ a b c d e f Zygaena loti – Kraśnik rogalik. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2021-02-05].
- ↑ a b c d e f g h i Kraśnik rogalik. [w:] Przyroda Świętokrzyska [on-line]. [dostęp 2021-02-05].
- ↑ a b Zygaena. [w:] Funet.fi [on-line]. [dostęp 2021-02-05].
- ↑ a b Zygaena loti. [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2021-02-06].
- ↑ A. Hofmann, W.G. Tremewan. A revised check-list of the genus Zygaena Fabricius, 1775 (Lepidoptera: Zygaenidae, Zygaeninae), based on the biospecies concept. „Entomologist’s Gazette”. 61, s. 119–131, 2010.
- ↑ Konstantin A. Efetov, Axel Hofmann, Gerhard Tarmann, W.G. Tremewam. Taxonomic comments on the treatment of the Zygaenidae (Lepidoptera) in volume 3 of Moths of Europe, Zygaenids, Pyralids 1 and Brachodids (2012). „Nota Lepidopterologica”. 37 (2), s. 123–133, 2014. DOI: 10.3897/nl.37.7940.
- ↑ a b c d e f g h i j k Jerzy S. Dąbrowski: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVII Motyle – Lepidoptera, zeszyty 14-15. Ślimakówki – Limacodidae, kraśniki – Zygaenidae. Toruń: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1998.
- ↑ Konrad Kata. Nowe stanowiska niektórych rzadkich gatunków motyli (Lepidoptera) w Puszczy Sandomierskiej. „Wiadomości Entomologiczne”. 18 (2), s. 127–128, 1999.
- BioLib: 48362
- GBIF: 7674502
- identyfikator iNaturalist: 362863
- NCBI: 287383