Lipa Powstańców
![]() | |||
![]() Lipa Powstańców na Cmentarzu Starym w Radomsku | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Lokalizacja | Cmentarz Stary, kw. B-1 | ||
Nazwa systematyczna | lipa drobnolistna | ||
Obwód | 540 | ||
Położenie na mapie Radomska ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa łódzkiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu radomszczańskiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Lipa Powstańców – pomnikowa lipa drobnolistna pochodząca z 1860 r. Najstarsze, najgrubsze i najważniejsze historycznie drzewo na terenie Radomska[1]. Lipa Powstańców została posadzona w postaci trzech małych drzewek na mogile ofiar Powstania Styczniowego w 1863 roku[2], celem upamiętnienia trzech poległych radomszczańskich powstańców, którzy w noc styczniową z 23 na 24 stycznia zostali w tym miejscu zamordowani przez rosyjskich żołnierzy stacjonujących za murami cmentarza. Okaz rośnie w północnej części kwatery B-1 naprzeciwko kaplicy pw. Pana Jezusa Konającego[3], po lewej stronie za wejściem głównym na teren Cmentarza Starego przy ul. Wyszyńskiego 42[4]. Drzewo graniczy z grobem Henryka Fajta - znanego radomszczańskiego kompozytora i pedagoga.
Lipa Powstańców szczególną opieką została objęta już w 1989 roku za sprawą starań Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody Zbigniewa Misztala[5], na zlecenie którego drzewem zajmował się znany polski chirurg Marek Kubacki. W tym czasie lipa była spinana wiązaniami przewiertowymi w 1992 roku, została ogłowiona w 2007 r. oraz poddana kompleksowym zabiegom pielęgnacyjnym w 2015 r. Wówczas usunięta została trzecia odnoga, która obumarła, a pomiędzy dwoma pozostałymi zamontowano wiązania stalowe. Na pniu drzewa pojawiła się nowa tabliczka i krzyż. Od 2019 roku Lipą Powstańców, we współpracy z innymi polskimi specjalistami, opiekuje się dendrolog Ernest Rudnicki. W latach 2021–2022 przy finansowym wsparciu WFOŚiGW w Łodzi oraz władz miasta Radomska, drzewo zostało poddane kompleksowym zabiegom pielęgnacyjnym, podczas których: wykonano cięcia korekcyjne i fitosanitarne oraz chirurgię pnia z instalacją żywego wiązania, wybudowano żelbetowy pylon ze stalowymi wiązaniami zabezpieczającymi lipę przed upadkiem na kaplicę, zamontowano pomiędzy odnogami pas wzmacniający, a także zaaranżowano na nowo teren wokół pnia i wmontowano pamiątkową tablicę. Całość inwestycji wyniosła ponad 58 tys. zł[6]. Dnia 12 maja 2023 r. nastąpił uroczysty odbiór prac i odsłonięcie tablicy przez prezydenta miasta w obecności prałata, przedstawicieli władz oraz wykonawców projektu[7]. Na pniu zainstalowano orła z brązu z wykutym rokiem 1863.
Obecnie pień lipy składa się z dwóch odnóg, których nasady znajdują się powyżej pierśnicy, stąd drzewo jest uznawane za jednopniowe[8]. Zarówno odziomek jak i obie odnogi są w znaczącym stopniu wypróchniałe. Zredukowana korona ma zasięg 12x11 m. Status pomnika przyrody lipa posiada od 1998 roku na podstawie Rozporządzenia Nr 5/98 Wojewody Piotrkowskiego z dnia 3 lipca 1998 r. w sprawie zmiany rozporządzenia dotyczącego uznania za pomniki przyrody[9]. Nieopodal, w południowej części kwatery rośnie młodsza z pomnikowych lip drobnolistnych datowana na 1885 r., niezwiązana z powstańczą historią[10].
- Pień lipy w pierwotnej formie - 2002 r.
- Lipa Powstańców w roku 2012 (przed usunięciem trzeciej odnogi)
- Pień lipy po usunięciu trzeciej odnogi w 2015 r.
- Pylon z linami stalowymi zabezpieczającymi drzewo przed upadkiem - 2023 r.
- Przebudowana przestrzeń wokół pnia - 2023 r.
- Pamiątkowa tablica - 2023 r.
Zobacz też: Pomniki przyrody w Radomsku.
Przypisy
- ↑ O najstarszym drzewie w Radomsku [online], Radomsk.pl, 8 maja 2017 [dostęp 2020-06-22] (pol.).
- ↑ Najstarsze radomszczańskie drzewo pochodzi z ok. 1860 roku! [online], Radomsk.pl, 17 września 2019 [dostęp 2020-06-22] (pol.).
- ↑ Kaplica na Starym Cmentarzu | Parafia Świętego Lamberta Radomsko [online] [dostęp 2020-06-22] (pol.).
- ↑ JacekJ. Paszewski JacekJ., Drzewo, które pamięta zabory [online], radomsko24.pl/, 8 maja 2017 [dostęp 2020-06-22] (pol.).
- ↑ Opracowanie raportu o stanie drzew pomnikowych w woj. Piotrkowskim – nr. 10 Komunikatów Dendrologicznych z 1989 r. wydawanych przez Zarząd Ochrony i Konserwacji Zespołów Pałacowo-Ogrodowych w Warszawie
- ↑ Ernest Rudnicki: Ruszyła budowa pylonu dla Lipy Powstańców. Najstarsze drzewo Radomska zostanie zabezpieczone [online], radomszczanska.pl [dostęp 2024-04-24] (pol.).
- ↑ [WIDEO] Lipa powstańców styczniowych na Starym Cmentarzu zabezpieczona. To pierwsze takie rozwiązanie w kraju [online], radomszczanska.pl [dostęp 2024-04-24] (pol.).
- ↑ REJESTR POLSKICH DRZEW POMNIKOWYCH - Drzewo [online], www.rpdp.hostingasp.pl [dostęp 2020-06-22] .
- ↑ Przeglądanie danych - Pomnik przyrody [online], gdos.gov.pl [dostęp 2024-04-24] .
- ↑ LIPA, KTÓRA WIDZIAŁA WIELE. CZYLI NAJSTARSZE DRZEWO W RADOMSKU [online], PulsRadomska.pl, 26 września 2019 [dostęp 2020-06-22] (pol.).