Lista cesarzy dynastii Han
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Western_Han_soldiers_4.jpg/300px-Western_Han_soldiers_4.jpg)
Dynastia Han (206 p.n.e. – 220 n.e.) (chiń. upr. 汉朝; chiń. trad. 漢朝; pinyin Hàn Cháo; Wade-Giles Han Ch’ao; IPA: [xân tʂʰɑ̌ʊ̯]) była drugą dynastią cesarską Chin, po dynastii Qin (221-207 p.n.e.) i przed Epoką Trzech Królestw (220-280 n.e.). Dynastia Xin dzieli panowanie dynastii Han na dwa okresy: Zachodniej Dynastii Han (206 p.n.e. – 9 n.e.) i Wschodniej Dynastii Han (25-220 n.e.). Poniżej została zamieszczona lista wszystkich cesarzy Chin z dynastii Han, zawierająca ich imiona prywatne, pośmiertne i nazwy er panowania. Nie zostali umieszczeni na liście faktyczni władcy Chin (regenci, w tym cesarzowe wdowy).
Dynastia Han została założona przez Liu Banga, który jest znany pod imieniem Gaozu[a]. Najdłużej panującym cesarzem dynastii był Wudi (141–87 n.e.), który panował 54 lata. Po obaleniu Wang Manga (dynastia Xin), Liu Xiu przywrócił rządy dynastii Han i jest znany pod imieniem pośmiertnym jako cesarz Guangwu (25–57 n.e.). Ostatni władca dynastii Han, cesarz Xian (189–220 n.e.) był marionetkowym władcą, w którego imieniu rządził Cao Cao (ur. 155 n.e., zm. 220 n.e.)[2]. W 220 r. n.e. Cao Pi, król Wei (syn Cao Cao), zmusił do abdykacji na swoją rzecz cesarza Xiana (189-220 n.e.), co oznaczało definitywny upadek dynastii Han.
Cesarz stał na czele rządu[3]. Był jedyną osobą decydującą o nominacjach na wyższe stanowiska w administracji centralnej i lokalnej[4]. Był również prawodawcą, najwyższym sędzią, głównodowodzącym sił zbrojnych i najwyższym kapłanem kultu Niebios[5].
Od króla do cesarza
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Han_Guangwu_Di.jpg/220px-Han_Guangwu_Di.jpg)
W starożytnych Chinach władcy z dynastii Shang (ok. 1600 – 1046 p.n.e.) i dynastii Zhou (1045 – 256 p.n.e.) nosili tytuł króla (chiń. upr. 王; chiń. trad. 王; pinyin Wáng; Wade-Giles Wang)[7]. Już w czasach dynastii Zhou, byli również nazywani Synami Nieba (chiń. upr. 天子; chiń. trad. 天子; pinyin Tiānzǐ)[7].
Do 221 r. p.n.e. król Qin, Ying Zheng, podbił wszystkie królestwa i zjednoczył Chiny po Okresie Walczących Królestw. Aby podkreślić swoją wyższość nad królami z dynastii Shang i Zhou, utworzył nowy tytuł: cesarza (chiń. upr. 皇帝; chiń. trad. 皇帝; pinyin Huángdi) i jest znany potomności jako Pierwszy Cesarz (chiń. upr. 秦始皇(帝); chiń. trad. 秦始皇(帝); pinyin Qín Shǐ Huáng(di)). Nowy tytuł cesarza powstał z połączenia tytułów Trzech Dostojnych i Pięciu Cesarzy (chiń. upr. 三皇五帝; chiń. trad. 三皇五帝; pinyin Sānhuáng wǔdì), legendarnych władców z mitologii chińskiej, twórców cywilizacji chińskiej[8]. Tytuł był używany przez każdego kolejnego władcę Chin aż do upadku dynastii Qing w 1911 roku[9].
Imiona pośmiertne, świątynne i nazwy er panowania
Od czasów dynastii Shang do dynastii Sui (581–618 n.e.), w kronikach i dziełach historycznych cesarskich Chin, chińskich władców po ich śmierci (zarówno królów, jak i cesarzy) nazywano ich imieniem pośmiertnym[9].
Imię świątynne zostało po raz pierwszy użyte za panowania cesarza Jinga z dynastii Han (157–141 p.n.e.). Było używane w późniejszych kronikach i dziełach historycznych do nazywania cesarzy, którzy panowali w czasach dynastii Tang (618–907 n.e.), dynastii Song (960-1279 n.e.) i dynastii Yuan (1271–1368 n.e.)[9].
Cesarze dynastii Ming (1368–1644 n.e.) i dynastii Qing (1644–1911 n.e.), używali tylko jednej nazwy ery panowania przez cały okres swoich rządów. Dlatego cesarze z tych dynastii, w tekstach historycznych, nazywani są od przyjętej przez nich, nazwy ery panowania[10].
Cesarz Wu z dynastii Han (141–87 p.n.e.) po raz pierwszy oficjalnie wprowadził zasadę nazywania poszczególnych lat mottem, które nazywano erą panowania (chiń. upr. 年号; chiń. trad. 年號; pinyin niánhào, dosł. zawołanie roczne), jednak sama zasada pochodzi z wcześniejszych czasów. Najstarszą zasadą zapisu lat - istniejącą od czasów dynastii Shang - było ustalenie pierwszego roku panowania władcy, jako roku pierwszego[11]. Gdy cesarz zmarł, zaczynał się pierwszy rok panowania nowego władcy[12]. Zasada została zmieniona przed IV w. p.n.e., kiedy pierwszy rok panowania władcy zaczynał się dopiero od pierwszego dnia nowego roku kalendarzowego po śmierci poprzedniego władcy[13]. Kiedy książę Huiwen z państwa Qin przyjął tytuł króla, zmienił zasadę liczenia lat. Pierwszy rok panowania zaczynał się od pierwszego dnia roku kalendarzowego w którym zaczął panować[13]. Gdy cesarz Wen (180–157 p.n.e.) zaczął na nowo liczyć lata swojego panowania w 163 r. p.n.e., również zaczął je liczyć wstecz od początku roku kalendarzowego[14].
Ponieważ sześć było uważane za szczęśliwą liczbę, cesarze Jing i Wu zmieniali sposób liczenia lat swojego panowania co sześć lat[14]. Każdy sześcioletni okres był kolejno oznaczany jako yuannian (元年), eryuan (二元), sanyuan (三元) i tak dalej. System zaczął być uważany za zbyt kłopotliwy, gdy osiągnięto piąty cykl wuyuan sannian (五元三年) w 114 r. p.n.e.[15] W tym roku rząd zasugerował, że dwór powinien nadać nowe nazwy każdemu z poprzednich "początków" (yuan 元), co zostało zaakceptowane przez cesarza Wu w 110 r. p.n.e.[16] Ponieważ cesarz Wu składał ofiarę Niebu - feng (封) - na górze Tai Shan, nazwał nową erę yuanfeng (元封). To wydarzenie jest uważane za formalne wprowadzenie er panowania do chińskiej historii[17]. Cesarz Wu zmienił nazwę ery raz jeszcze, gdy wprowadził kalendarz Taichu (太初 Wielki początek) w 104 r. p.n.e.[18] Za Wschodniej Dynastii Han nie było ustalonej, stałej długości ery panowania, które były wprowadzane z przyczyn politycznych lub dla uczczenia pomyślnych wydarzeń[18].
Regenci i cesarzowe wdowy
Jeśli w chwili wstąpienia na tron cesarz był dzieckiem, do osiągnięcia przez niego pełnoletniości władzę w jego imieniu sprawował regent, którym często była cesarzowa wdowa lub jeden z jej krewnych. Czasem stronnictwo tworzone przez krewnych cesarzowej wdowy było pozbawiane władzy w wyniku zamachu stanu – na przykład cesarzowa wdowa Lü Zhi (zm. 180 p.n.e.) sprawowała faktyczne rządy podczas panowania niepełnoletnich cesarzy Liu Gonga (188–184 p.n.e.) i Liu Honga (184–180 p.n.e.)[19]. Stronnictwo jej krewnych zostało pozbawione władzy w wyniku zamachu stanu w 180 r. p.n.e. i cesarzem został Liu Heng (znany pod imieniem pośmiertnym cesarz Wen)[20]. Przed swoją śmiercią w 87 r. p.n.e. cesarz Wu mianował Huo Guanga (zm. 68 p.n.e.), Jin Midi (zm. 86 p.n.e.) i Shangguan Jie (上官桀) (zm. 80 p.n.e.) współregentami na czas niepełnoletniości jego następcy, cesarza Zhao (87–74 p.n.e.). Huo Guang i Shangguan Jie byli dziadkami cesarzowej Shangguan (zm. 37 p.n.e.), żony cesarza Zhao, podczas gdy Jin Midi (z pochodzenia Xiongnu) był byłym niewolnikiem, który wcześniej pracował w cesarskiej stajni. Po śmierci Jin Midi i straceniu pod zarzutem zdrady Shangguana Jie, Huo Guang pozostał jedynym regentem. Po jego śmierci, stronnictwo jego krewnych zostało pozbawione władzy przez cesarza Xuana (74–49 p.n.e.)[21]. Był to odwet za otrucie jego żony cesarzowej Xu Pingjun (zm. 71 p.n.e.), po to by mógł on poślubić córkę Huo Guanga - cesarzową Huo Chengjun (zm. 54 p.n.e.)[21].
Ponieważ regenci i cesarzowe wdowy nie byli oficjalnie uznawani za cesarzy i władców dynastii Han, nie są oni uwzględnieni na poniższej liście cesarzy.
Cesarze
Cesarze dynastii Han | |||||||
Imię pośmiertne[b] | Nazwisko rodowe i imię osobiste[c] | Okres panowania | Nazwa ery | Lata[d] | |||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Zachodnia Dynastia Han 206 p.n.e. – 9 n.e.[e] | |||||||
Gaozu | 高祖 | Liu Bang | 劉邦 | 202–195 p.n.e.[22] | Nie istnieje[23] | ||
Huidi | 惠帝 | Liu Ying | 劉盈 | 195–188 p.n.e.[24] | Nie istnieje[25] | ||
Shaodi[f] (Shaodi Gong) | 少帝 | Liu Gong | 劉恭 | 188–184 p.n.e.[26] | Nie istnieje[27] | ||
Shaodi (Shaodi Hong) | 少帝 | Liu Hong | 劉弘 | 184–180 p.n.e.[26] | Nie istnieje[28] | ||
Wendi | 文帝 | Liu Heng | 劉恆 | 180–157 p.n.e.[29] | Qíanyuán | 前元 | 179–164 p.n.e.[30] |
Hòuyuán | 後元 | 163–156 p.n.e.[31] | |||||
Jingdi | 景帝 | Liu Qi | 劉啟 | 157–141 p.n.e.[29] | Qíanyuán | 前元 | 156–150 p.n.e.[32] |
Zhōngyuán | 中元 | 149–143 p.n.e.[33] | |||||
Hòuyuán | 後元 | 143–141 p.n.e.[34] | |||||
Wudi | 武帝 | Liu Che | 劉徹 | 141–87 p.n.e.[35] | Jiànyuán | 建元 | 141–135 p.n.e.[36] |
Yuánguāng | 元光 | 134–129 p.n.e.[37] | |||||
Yuánshuò | 元朔 | 128–123 p.n.e.[38] | |||||
Yuánshòu | 元狩 | 122–117 p.n.e.[39] | |||||
Yuándǐng | 元鼎 | 116–111 p.n.e.[40] | |||||
Yuánfēng | 元封 | 110–105 p.n.e.[41] | |||||
Tàichū | 太初 | 104–101 p.n.e.[42] | |||||
Tiānhàn | 天漢 | 100–97 p.n.e.[43] | |||||
Tàishǐ | 太始 | 96–93 p.n.e.[44] | |||||
Zhēnghé | 征和 | 92–89 p.n.e.[45] | |||||
Hòuyuán | 後元 | 88–87 p.n.e.[46] | |||||
Zhaodi | 昭帝 | Liu Fuling | 劉弗陵 | 87–74 p.n.e.[47] | Shǐyuán | 始元 | 86–80 p.n.e.[48] |
Yuánfèng | 元鳳 | 80–75 p.n.e.[49] | |||||
Yuánpíng | 元平 | 74 p.n.e.[50] | |||||
książę Changyi | 昌邑王 lub 海昏侯 | Liu He | 劉賀 | 74 p.n.e.[26] | Yuánpíng | 元平 | 74 p.n.e.[50] |
Xuandi | 宣帝 | Liu Bingyi | 劉病已 | 74–49 p.n.e.[47] | Běnshǐ | 本始 | 73–70 p.n.e.[51] |
Dìjié | 地節 | 69–66 p.n.e.[52] | |||||
Yuánkāng | 元康 | 65–61 p.n.e.[53] | |||||
Shénjué | 神爵 | 61–58 p.n.e.[54] | |||||
Wǔfèng | 五鳳 | 57–54 p.n.e.[55] | |||||
Gānlù | 甘露 | 53–50 p.n.e.[56] | |||||
Huánglóng | 黃龍 | 49 p.n.e.[57] | |||||
Yuandi | 元帝 | Liu Shi | 劉奭 | 49–33 p.n.e.[58] | Chūyuán | 初元 | 48–44 p.n.e.[59] |
Yǒngguāng | 永光 | 43–39 p.n.e.[60] | |||||
Jiànzhāo | 建昭 | 38–34 p.n.e.[61] | |||||
Jìngníng | 竟寧 | 33 p.n.e.[62] | |||||
Chengdi | 成帝 | Liu Ao | 劉驁 | 33–7 p.n.e.[58] | Jiànshǐ | 建始 | 32–28 p.n.e.[63] |
Hépíng | 河平 | 28–25 p.n.e.[64] | |||||
Yángshuò | 陽朔 | 24–21 p.n.e.[65] | |||||
Hóngjiā | 鴻嘉 | 20–17 p.n.e.[66] | |||||
Yǒngshǐ | 永始 | 16–13 p.n.e.[67] | |||||
Yuányán | 元延 | 12–9 p.n.e.[68] | |||||
Suīhé | 綏和 | 8–7 p.n.e.[68] | |||||
Aidi | 哀帝 | Liu Xin | 劉欣 | 7–1 p.n.e.[58] | Jiànpíng | 建平 | 6–3 p.n.e.[69] |
Yuánshòu | 元壽 | 2 p.n.e.–1 p.n.e.[69] | |||||
Pingdi | 平帝 | Liu Kan | 劉衎 | 1 p.n.e.–6 n.e.[58] | Yuánshǐ | 元始 | 1–5 n.e.[70] |
Ruzi | 孺子 | Liu Ying | 劉嬰 | 6–9 n.e.[58] | Jùshè | 居攝 | 6–8 n.e.[71] |
Chūshǐ | 初始 | 8–9 n.e.[72] | |||||
Dynastia Xin (9–23 n.e.) | |||||||
Dynastia Xin Wang Manga (王莽) | 9–23 n.e.[73] | Shǐjiànguó | 始建國 | 9–13 n.e.[74] | |||
Tiānfēng | 天鳳 | 14–19 n.e.[75] | |||||
Dìhuáng | 地皇 | 20–23 n.e.[76] | |||||
Kontynuacja dynastii Han | |||||||
Gengshidi[g] | 更始帝 | Liu Xuan | 劉玄 | 23–25 n.e.[77] | Gēngshǐ | 更始 | 23–25 n.e.[78] |
Wschodnia Dynastia Han 25–220 n.e. | |||||||
Guangwudi | 光武帝 | Liu Xiu | 劉秀 | 25–57 n.e.[79] | Jiànwǔ | 建武 | 25–56 n.e.[80] |
Jiànwǔzhōngyuán | 建武中元 | 56–57 n.e.[81] | |||||
Mingdi | 明帝 | Liu Zhuang | 劉陽 | 57–75 n.e.[82] | Yǒngpíng | 永平 | 57–75 n.e.[83] |
Zhangdi | 章帝 | Liu Da | 劉炟 | 75–88 n.e.[84] | Jiànchū | 建初 | 76–84 n.e.[85] |
Yuánhé | 元和 | 84–87 n.e.[86] | |||||
Zhānghé | 章和 | 87–88 n.e.[87] | |||||
Hedi | 和帝 | Liu Zhao | 劉肇 | 88–106 n.e.[88] | Yǒngyuán | 永元 | 89–105 n.e.[89] |
Yuánxīng | 元興 | 105 n.e.[90] | |||||
Shangdi | 殤帝 | Liu Long | 劉隆 | 106 n.e.[91] | Yánpíng | 延平 | 9 miesięcy w 106 n.e.[92] |
Andi | 安帝 | Liu Hu | 劉祜 | 106–125 n.e.[93] | Yǒngchū | 永初 | 107–113 n.e.[94] |
Yuánchū | 元初 | 114–120 n.e.[95] | |||||
Yǒngníng | 永寧 | 120–121 n.e.[96] | |||||
Jiànguāng | 建光 | 121–122 n.e.[96] | |||||
Yánguāng | 延光 | 122–125 n.e.[97] | |||||
Shaodi, markiz Beixiang | 少帝 lub 北鄉侯 | Liu Yi | 劉懿 | 125 n.e.[98] | Yánguāng | 延光 | 125 n.e.[97] |
Shundi | 順帝 | Liu Bao | 劉保 | 125–144 n.e.[99] | Yǒngjiàn | 永建 | 126–132 n.e.[100] |
Yángjiā | 陽嘉 | 132–135 n.e.[101] | |||||
Yǒnghé | 永和 | 136–141 n.e.[102] | |||||
Hàn’ān | 漢安 | 142–144 n.e.[103] | |||||
Jiànkāng | 建康 | 144 n.e.[103] | |||||
Chongdi | 沖帝 | Liu Bing | 劉炳 | 144–145 n.e.[104] | Yōngxī | 永嘉 | 145 n.e.[105] |
Zhidi | 質帝 | Liu Zuan | 劉纘 | 145–146 n.e.[104] | Běnchū | 本初 | 146 n.e.[105] |
Huandi | 桓帝 | Liu Zhi | 劉志 | 146–168 n.e.[106] | Jiànhé | 建和 | 147–149 n.e.[107] |
Hépíng | 和平 | 150 n.e.[108] | |||||
Yuánjiā | 元嘉 | 151–153 n.e.[108] | |||||
Yǒngxīng | 永興 | 153–154 n.e.[108] | |||||
Yǒngshòu | 永壽 | 155–158 n.e.[109] | |||||
Yánxī | 延熹 | 158–167 n.e.[110] | |||||
Yǒngkāng | 永康 | 167 n.e.[111] | |||||
Lingdi | 靈帝 | Liu Hong | 劉宏 | 168–189 n.e.[112] | Jiànníng | 建寧 | 168–172 n.e.[113] |
Xīpíng | 熹平 | 172–178 n.e.[114] | |||||
Guānghé | 光和 | 178–184 n.e.[115] | |||||
Zhōngpíng | 中平 | 184–189 n.e.[116] | |||||
Shaodi, książę Hongnong | 少帝 lub 弘農王 | Liu Bian | 劉辯 | 189 n.e.[98] | Guāngxī | 光熹 | 189 n.e.[117] |
Zhàoníng | 昭寧 | 189 n.e.[117] | |||||
Xiandi | 獻帝 | Liu Xie | 劉協 | 189–220 n.e.[118] | Yǒnghàn | 永漢 | 189 n.e.[117] |
Chūpíng | 初平 | 190–193 n.e.[119] | |||||
Xīngpíng | 興平 | 194–195 n.e.[120] | |||||
Jiàn’ān | 建安 | 196–220 n.e.[121] | |||||
Yánkāng | 延康 | 220 n.e.[122] |
Zobacz też
Uwagi
- ↑ Po śmierci Liu Bangowi nadano imię pośmiertne Gaodi oraz imię świątynne Taizu, w tradycyjnej historiografii chińskiej stał się on jednak znany pod imieniem Gaozu (Najwyższy Przodek), powstałym z połączenia pierwszej sylaby imienia pośmiertnego z drugą sylabą imienia świątynnego.
- ↑ Przyjętą w Chinach konwencją nazywania cesarzy z dynastii Han jest „Han + imię pośmiertne” (np. „Han Wudi”, „Han Jingdi”). Wyjątkami od tej reguły są Liu Gong, Liu Hong, Ruzi Ying, książę Changyi, markiz Beixiang i książę Hongnong. Wszyscy oni zmarli w ciągu roku od wstąpienia na tron, zostali pozbawieni władzy w ciągu roku lub byli bardzo młodzi i władzę przez cały okres ich „panowania” sprawowali regenci. Han Wudi oznacza dosłownie cesarz waleczny z dynastii Han. Jeżeli mówimy o dynastii Han, można pominąć Han i pozostawić Wudi. Di oznacza cesarz, czyli cesarz Wudi oznacza cesarz cesarz Wu lub porównując z językami europejskimi takie wyrażenie jak królowa Queen Elżbieta II lub cesarz Kaiser Barbarossa.
- ↑ Znaki tradycyjnego pisma chińskiego.
- ↑ Lata chińskiego kalendarza księżycowo-słonecznego nie odpowiadają dokładnie latom w kolumnie nazwa ery. Niektóre z lat podanych w tabeli są pokazane w dwóch erach panowania, ponieważ niektóre z er rozpoczęły się przed rozpoczęciem nowego roku kalendarzowego.
- ↑ W 206 r. p.n.e. Liu Bang został mianowany królem (Wang) lenna Hanzhong, co jest tradycyjnie uznawane za początek okresu w historii Chin: dynastia Han. Po pokonaniu Xiang Yu ogłosił się cesarzem w 202 r. p.n.e.
- ↑ Cesarze, którzy w literaturze są nazywani niekiedy imieniem Shao, nie mieli nadanego imienia pośmiertnego.
- ↑ Nie otrzymał imienia pośmiertnego, nazywany od nazwy ery panowania.
Przypisy
- ↑ Paludan (1998), 34–36.
- ↑ Beck (1986), 354-355.
- ↑ de Crespigny (2007), 1216; Bielenstein (1980), 143; Hucker (1975), 149–150.
- ↑ Wang (1949), 141–142.
- ↑ Wang (1949), 141–143; Ch'ü (1972), 71; Crespigny (2007), 1216-1217.
- ↑ de Visser (2003), 43–49.
- ↑ a b Wilkinson (1998), 105.
- ↑ Wilkinson (1998), 105–106.
- ↑ a b c Wilkinson (1998), 106.
- ↑ Wilkinson (1998), 106–107.
- ↑ Wilkinson (1998), 176.
- ↑ Wilkinson (1998), 176–177.
- ↑ a b Wilkinson (1998), 177.
- ↑ a b Wilkinson (1998), 177; Sato (1991), 278.
- ↑ Wilkinson (1998), 177–178; Sato (1991), 278.
- ↑ Wilkinson (1998), 177–178; Sato (1991), 278–279.
- ↑ Wilkinson (1998), 178; Sato (1991), 278–279.
- ↑ a b Wilkinson (1998), 178.
- ↑ Loewe (1986), 135; Hansen (2000), 115–116.
- ↑ Loewe (1986), 136–137; Torday (1997), 78.
- ↑ a b Loewe (1986), 174–187; Huang (1988), 44–46.
- ↑ Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 28 i Loewe (2000), 253–258.
- ↑ Bo Yang (1977), 433–440.
- ↑ Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 28, 31.
- ↑ Bo Yang (1977), 441–442.
- ↑ a b c Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Twitchett i Loewe (1986), xxxix.
- ↑ Bo Yang (1977), 442–443.
- ↑ Bo Yang (1977), 443.
- ↑ a b Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 28, 33.
- ↑ Bo Yang (1977), 444–446.
- ↑ Bo Yang (1977), 446–447.
- ↑ Bo Yang (1977), 447–448.
- ↑ Bo Yang (1977), 449–452.
- ↑ Bo Yang (1977), 452.
- ↑ Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 28, 36 and Loewe (2000), 273–280.
- ↑ Bo Yang (1977), 452–453.
- ↑ Bo Yang (1977), 454–455.
- ↑ Bo Yang (1977), 456–457.
- ↑ Bo Yang (1977), 457–459.
- ↑ Bo Yang (1977), 459–460.
- ↑ Bo Yang (1977), 460–462.
- ↑ Bo Yang (1977), 463–464.
- ↑ Bo Yang (1977), 467–468.
- ↑ Bo Yang (1977), 468.
- ↑ Bo Yang (1977), 468–470.
- ↑ Bo Yang (1977), 470–471.
- ↑ a b Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 40.
- ↑ Bo Yang (1977), 471–472.
- ↑ Bo Yang (1977), 472–473.
- ↑ a b Bo Yang (1977), 473.
- ↑ Bo Yang (1977), 473–475.
- ↑ Bo Yang (1977), 475.
- ↑ Bo Yang (1977), 476.
- ↑ Bo Yang (1977), 477.
- ↑ Bo Yang (1977), 478–479.
- ↑ Bo Yang (1977), 479–480.
- ↑ Bo Yang (1977), 480.
- ↑ a b c d e Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 40, 42.
- ↑ Bo Yang (1977), 481–482.
- ↑ Bo Yang (1977), 482–483.
- ↑ Bo Yang (1977), 483–484.
- ↑ Bo Yang (1977), 484.
- ↑ Bo Yang (1977), 485–486.
- ↑ Bo Yang (1977), 486–487.
- ↑ Bo Yang (1977), 487.
- ↑ Bo Yang (1977), 487–488.
- ↑ Bo Yang (1977), 488–489.
- ↑ a b Bo Yang (1977), 489.
- ↑ a b Bo Yang (1977), 490.
- ↑ Bo Yang (1977), 495. Tradycyjne źródła nie podają dokładnej daty ogłoszenia ery Yuánshǐ, co sugeruje, że pierwszy rok ery Yuánshǐ rozpoczął się w pierwszym miesiącu roku kalendarzowego – tzn. w 1 n.e. Patrz, np. Ban Gu, Księga Hanów, vol. 12.
- ↑ Bo Yang (1977), 495–496.
- ↑ Bo Yang (1977), 496; Wang Mang został cesarzem w 12 miesiącu ery, co odpowiada styczniowi lub lutemu 9 r. n.e.
- ↑ Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 42–43.
- ↑ Bo Yang (1977), 496–497.
- ↑ Bo Yang (1977), 498–499.
- ↑ Bo Yang (1977), 499–500.
- ↑ Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za de Crespigny (2007), 558–560.
- ↑ Bo Yang (1977) 500–501.
- ↑ Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 44 i de Crespigny (2007), 557–566.
- ↑ Bo Yang (1977), 501–509.
- ↑ Bo Yang (1977), 509.
- ↑ Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 44, 49 i de Crespigny (2007), 604–609.
- ↑ Bo Yang (1977), 509–513.
- ↑ Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 44, 49 i de Crespigny (2007), 495–500.
- ↑ Bo Yang (1977), 514–515.
- ↑ Bo Yang (1977), 515–516.
- ↑ Bo Yang (1977), 516.
- ↑ Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 50 i de Crespigny (2007), 588–592.
- ↑ Bo Yang (1977), 517–523.
- ↑ Bo Yang (1977), 523.
- ↑ Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 50 i de Crespigny (2007), 531.
- ↑ Bo Yang (1977), 524.
- ↑ Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 50 i de Crespigny (2007), 580–583.
- ↑ Bo Yang (1977), 524–526.
- ↑ Bo Yang (1977), 526–527.
- ↑ a b Bo Yang (1977), 528.
- ↑ a b Bo Yang (1977), 529.
- ↑ a b Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Twitchett i Loewe (1986), xl.
- ↑ Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 50–51 and de Crespigny (2007), 473–478.
- ↑ Bo Yang (1977), 530–531.
- ↑ Bo Yang (1977), 532.
- ↑ Bo Yang (1977), 532–534.
- ↑ a b Bo Yang (1977), 534.
- ↑ a b Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 50–51.
- ↑ a b Bo Yang (1977), 535.
- ↑ Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 50–51 and de Crespigny (2007), 595–603.
- ↑ Bo Yang (1977), 535–536.
- ↑ a b c Bo Yang (1977), 536.
- ↑ Bo Yang (1977), 536–537.
- ↑ Bo Yang (1977), 537–540.
- ↑ Bo Yang (1977), 541.
- ↑ Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 50, 52 and de Crespigny (2007), 511–517.
- ↑ Bo Yang (1977), 541–542.
- ↑ Bo Yang (1977), 542–543.
- ↑ Bo Yang (1977), 543–545.
- ↑ Bo Yang (1977), 545–547.
- ↑ a b c Bo Yang (1977), 547.
- ↑ Pisownia w alfabecie łacińskim, znaki chińskie i daty za Paludan (1998), 50, 55.
- ↑ Bo Yang (1977), 547–550.
- ↑ Bo Yang (1977), 551.
- ↑ Bo Yang (1977), 552–564.
- ↑ Bo Yang (1977), 564.
Bibliografia
- Beck, Mansvelt. (1986). „The Fall of Han,” in The Cambridge History of China: Volume I: the Ch’in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220, 317-376. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0.
- HansH. Bielenstein HansH., The Bureaucracy of Han Times, Cambridge: Cambridge University Press, 1980, ISBN 0-521-22510-8, OCLC 5028586 .
- Bo Yang (1977). Timeline of Chinese History (中國歷史年表). Taipei: Sing-Kuang Book Company Ltd.
- Ch'ü, T’ung-tsu. (1972). Han Dynasty China: Volume 1: Han Social Structure. Edited by Jack L. Dull. Seattle and London: University of Washington Press. ISBN 0-295-95068-4.
- de Crespigny, Rafe. (2007). A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23–220 AD). Leiden: Koninklijke Brill. ISBN 90-04-15605-4.
- Hansen, Valerie. (2000). The Open Empire: A History of China to 1600. New York & London: W.W. Norton & Company. ISBN 0-393-97374-3.
- Huang, Ray. (1988). China: A Macro History. Armonk & London: M.E. Sharpe Inc., an East Gate Book. ISBN 0-87332-452-8.
- Hucker, Charles O. (1975). China’s Imperial Past: An Introduction to Chinese History and Culture. Stanford: Stanford University Press. ISBN 0-8047-0887-8.
- Loewe, Michael. (1986). „The Former Han Dynasty,” in The Cambridge History of China: Volume I: the Ch’in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220, 103–222. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0.
- Loewe, Michael. (2000). A Biographical Dictionary of the Qin, Former Han, and Xin Periods (221 BC – AD 24). Leiden, Boston, Koln: Koninklijke Brill NV. ISBN 90-04-10364-3.
- Paludan, Ann. (1998). Chronicle of the Chinese Emperors: the Reign-by-Reign Record of the Rulers of Imperial China. London: Thames & Hudson Ltd. ISBN 0-500-05090-2.
- Sato, Masayuki. „Comparative Ideas of Chronology” History and Theory, Vol. 30, No. 3 (Oct., 1991), pp. 275–301.
- Torday, Laszlo. (1997). Mounted Archers: The Beginnings of Central Asian History. Durham: The Durham Academic Press. ISBN 1-900838-03-6.
- Twitchett, Denis and Michael Loewe. (1986). „Han Emperors” in Cambridge History of China: Volume I: the Ch’in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220, xxxix-xli. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0.
- de Visser, M.W. (2003). Dragon in China and Japan. Whitefish: Kessinger Publishing. ISBN 0-7661-5839-X.
- Wang, Yu-ch’uan. „An Outline of The Central Government of The Former Han Dynasty,” Harvard Journal of Asiatic Studies, Vol. 12, No. 1/2 (Jun., 1949): pp. 134–187.
- Wilkinson, Endymion. (1998). Chinese History: A Manual. Cambridge and London: Harvard University Asia Center of the Harvard University Press. ISBN 0-674-12378-6.
Linki zewnętrzne
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Dynastia Han |
- Chinese History – Han Dynasty 漢 (206 p.n.e.-8 n.e., 25–220) cesarze i władcy, z Chinaknowledge.de