Ludwik I Czarny
![]() XVII w., zb. Muzeum Palatynatu | |||
![]() | |||
Książę-palatyn Dwóch Mostów | |||
Okres | od 14 lutego 1459 | ||
---|---|---|---|
Poprzednik | Stefan | ||
Następca | Kacper | ||
Hrabia-palatyn Veldenz | |||
Okres | od 1444 | ||
Poprzednik | Fryderyk III | ||
Następca | Aleksander Kulawy | ||
Dane biograficzne | |||
Dynastia | Wittelsbachowie | ||
Data i miejsce urodzenia | 1424 | ||
Data i miejsce śmierci | 19 lipca 1489 | ||
Miejsce spoczynku | Kościół zamkowy w Meisenheim | ||
Ojciec | Stefan | ||
Matka | Anna z Veldenz | ||
Rodzeństwo | Anna, Małgorzata, Fryderyk Hunsrycki, Ruprecht, Stefan, Jan | ||
Żona | Joanna z Croÿ | ||
Dzieci | Małgorzata, | ||
|
Ludwik I Czarny, niem. Ludwig I. der Schwarze (ur. 1424 w Simmern, zm. 19 lipca 1489 w Meisenheim[1]) – hrabia-palatyn Veldenz w 1444–1489, książę-palatyn Dwóch Mostów w 1459–1471, z dynastii Wittelsbachów.
Życiorys
Urodził się jako szóste dziecko i czwarty syn Stefana (1385–1459), księcia-palatyna na Simmern, i Anny (ok. 1390–1439), hrabianki Veldenz. Spośród licznego rodzeństwa znany jest los głównie braci. Starszy Fryderyk zw. Hunsryckim (1417–1480) został później księciem-palatynem w Simmern, Rupreht (1420–1478) biskupem Strasburga, Stefan (1421-1485) kanonikiem w Strasburgu, Moguncji i Kolonii, Spirze i Liège, oraz młodszy Jan (1429-1475) arcybiskupem Moguncji. Spośród sióstr starsza Anna (1413–1455) została wydana za hrabiego Moers Wincentego (zm. 1499), zaś młodsza Małgorzata (1416–1426) nie dożyła wieku dorosłego.[2]
Po śmierci dziadka Fryderyka III (ok. 1365–1444) Ludwik otrzymał hrabstwo Veldenz[3]. Ludwik pozostawał pod kuratelą ojca do osiągnięcia 18. r.ż. w 1453, kiedy to objął pełnię rządów i oddalił Stefana do Meisenheim[3].
W 1455 wystąpił zbrojnie przeciwko Fryderykowi I Zwycięskiemu (1425–1476), próbując zrzucić zwierzchnictwo lenne Palatynatu Reńskiego[4]. Ludwikowi udało się splądrować i spalić opactwo w Eußerthal, po czym w bitwach pod Spirą i Weißenburgiem został zmuszony do odwrotu pod Bergzabern, gdzie się obwarował[1]. Nieudane oblężenie miasta pozwoliło Ludwikowi uzyskać korzystny układ pokojowy, podpisany w 1456 w Wormacji[5]. Zachował hrabstwo, jednak musiał złożyć hołd lenny i przysięgę wierności Fryderykowi[5].[6]
W 1459 odziedziczył po zmarłym Stefanie pośledni tytuł księcia-palatyna Dwóch Mostów. Pozwoliło to Ludwikowi zwiększyć dochody i utrzymać liczniejsze wojska. W 1460 sprzymierzył się z arcybiskupem Moguncji Teodorykiem z Isenburga (1412–1482) i wspólnie z nim uderzył na Fryderyka[5]. Poniósł druzgocącą klęskę w bitwie pod Pfeddersheim, po czym podjął nieudane oblężenie Meisenheim. Ostatecznie został zmuszony w 1471 do zrzeczenia się Palatynatu Dwóch Mostów na rzecz syna Kacpra (1450–1509), którego oddał pod opiekę Fryderyka[1]. W Veldenz panował dozgonnie[7].
Ludwik zmarł w 1489 i został pochowany w książęcej krypcie nowo wybudowanego kościoła zamkowego w Meisenheim[1]. Palatynat Veldenz odziedziczył po nim kolejny syn Aleksander Kulawy (1462–1514)[8].
Swój przydomek zawdzięcza ciemnej cerze i czarnym włosom[1].
Rodzina
20 marca 1454 w Luksemburgu ożenił się z Joanną z Croÿ (ok. 1435–1504), córką Antoniego I Wielkiego (ok. 1402–1475), hrabiego Porcien[3]. Małżeństwo miało dwanaścioro dzieci:
- Małgorzatę (1456–1527) ⚭ Filip (1450–1509) hrabia Nassau na Idstein w 1480–1509
- Kacpra (1458–1572) – księcia-palatyna Dwóch Mostów w 1471–1572, ⚭ Amelia Hohenzollern (1461–1481), córka Albrechta III Achillesa (1414–1486), elektora Brandenburgii
- Joannę (1459–1520) – benedyktynkę w Marienbergu koło Boppardu,
- Annę (1461–1520) – również benedyktynkę w tym samym klasztorze,
- Aleksandra zw. Kulawym (1462–1514) – hrabiego-palatyna Veldenz, ⚭ Małgorzata (1480–1522), córka Krafta VI (ok. 1445–1503), hrabiego Hohenlohe na Weikersheim
- Dawida (1463–1478),
- Albechta (1464–1513) – kanonika w Kolonii i Strasburgu,
- Katarzynę (1465–1542) – ksieni klasztoru św. Agnieszki w Trewirze,
- Filipa (1467–1489) – proboszcza w Kolonii,
- Jana (1468–1513) – kanonika w Kolonii i Strasburgu,
- Elżbietę (1469–1500) ⚭ 1492 Jan Ludwik I (1472–1545), hrabia Nassau na Saarbrücken
- Samsona (1474–1480).
Wywód przodków[9] | ||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Prapradziadkowie | palatyn reński (1300–1327) ∞ 1320 Irmengarda z Oettingen (ok. 1304–1389) | kr. Sycylii (1304–1342) ∞ 1323 Elżbieta z Karyntii (1298–1352) | burgrabia Norymbergi Jan II Nabywca (ok. 1309–1357) ∞ ok. 1330 Elżbieta z Hennebergu (1318–ok. 1377) | margrabia Miśni, landgraf Turyngii (1310–1349) ∞ 1323 Matylda bawarska (1478–1534) | hr. Veldenz Henryk II (ok. 1300–1378) ∞ ok. 1325 Agnieszka z Kreuznach (ok. 1305–† ?) | hr. Sponheim Jan III Szlachetny (ok. 1315−1398) ∞ 1331 Matylda reńska (1312–1375) | hr. Nassau Gerlach I (ok. 1285–1361) ∞ ok. 1307 Agnieszka heska (ok. 1290–1332) | hr. Saarbrücken Jan II (ok. 1310–1381) ∞ 1334 Gizela z Baru (ok. 1315–ok. 1360) |
Pradziadkowie | elektor reński (1325–1398) ∞1345 Beatrycze z Sycylii (1326–1365) | burgrabia Norymbergi Fryderyk V (1333–1398) ∞1350 Elżbieta miśnieńska (1329–1375) | hr. Veldenz Henryk III (ok. 1345–1389) ∞ ok. 1364 Loretta ze Sponheim (ok. 1347–po 1365) | hr. Nassau Jan I (1309–1371) ∞ 1353 Joanna z Saarbrücken (ok. 1335–1381) | ||||
Dziadkowie | kr. Niemiec (1352–1410) ∞ 1374 Elżbieta norymberska (1358–1411) | hr. Veldenz Fryderyk III (ok. 1365–1444) ∞ ok. 1389 Małgorzata z Nassau (ok. 1371–1427) | ||||||
Rodzice | palatyn Simmern, Stefan (1385–1459) ∞ 1410 Anna z Veldenz (ok. 1390–1439) | |||||||
Ludwik I Czarny (1424–1489), palatyn Dwóch Mostów |
Przypisy
- ↑ a b c d e Rödel 1987 ↓, s. 416.
- ↑ Wagner 2003 ↓, s. 37–52.
- ↑ a b c Grüneisen 1961 ↓, s. 34.
- ↑ Herrmann 1977 ↓, s. 344–345.
- ↑ a b c Böhn 1969 ↓, s. 83.
- ↑ Grüneisen 1961 ↓, s. 34–38.
- ↑ Herrmann 1977 ↓, s. 345.
- ↑ Grüneisen 1961 ↓, s. 64.
- ↑ Wagner 2003 ↓, s. 21–29, 37–52.
Bibliografia
- Georg Friedrich Böhn. Pfalz-Veldenz und die Trierer Bischofswahl des Jahres 1456. „Archiv für mittelrheinische Kirchengeschichte”. T. 21, s. 83, 1969. Koblenz: Universität Koblenz. ISSN 0066-6432. (niem.).
- Henny Grüneisen. Die westlichen Reichsstände in der Auseinandersetzung zwischen dem Reich, Burgund und Frankreich bis 1473. „Rheinische Vierteljahrsblätter”. R. 26, s. 22–77, 1961. Bonn: Universität Bonn. ISSN 0035-4473. (niem.).
- Volker Rödel: Ludwig (I.), der Schwarze, von Veldenz. W: Neue Deutsche Biographie. T. 15. Berlin: „Duncker & Humblot”, 1987, s. 416. ISBN 3-428-00196-6. (niem.).
- Willi Wagner: Die Wittelsbacher der Linie Pfalz-Simmern : Ihre Vorfahren, ihre Familien und ihre Grabdenkmäler. Simmern: „Hunsrücker Geschichtsverein”, 2003. ISBN 978-3-9807919-5-3. (niem.).
- Hans-Werner Herrmann: Das Hzgtogum Pfalz-Zweibrücken. W: Geschichtliche Landeskunde des Saarlandes. Tenże, Kurt Hoppstädter (red.). T. 2. Saarbrücken: HV, 1977, s. 344–359. ISBN 3-921870-00-3. (niem.).
- p
- d
- e
Hrabiowie Zweibrücken |
|
---|---|
Książęta Palatynatu-Zweibrücken (1459–1604) |
|
Książęta Palatynatu-Zweibrücken-Veldenz |
|
Książęta Palatynatu-Zweibrücken-Landsberg |
|
Książęta Palatynatu-Zweibrücken-Kleeburg |
|
Książęta Palatynatu-Zweibrücken (1661–1797) |
|