Męczennica olbrzymia
![]() Owoc męczennicy olbrzymiej | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | malpigiowce | ||
Rodzina | męczennicowate | ||
Rodzaj | męczennica | ||
Gatunek | męczennica olbrzymia | ||
Nazwa systematyczna | |||
Passiflora quadrangularis L. Syst. nat. ed. 10, 2:1248. 1759 | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/14_Passiflora_quadrangularis.jpg/250px-14_Passiflora_quadrangularis.jpg)
Męczennica olbrzymia (Passiflora quadrangularis) – gatunek rośliny z rodziny męczennicowatych. Występuje w Ameryce podzwrotnikowej (południowej), głównie w Brazylii. Ze względu na swoje dekoracyjne kwiaty, pnącze to często uprawiane jest w cieplejszych krajach jako roślina doniczkowa.
Nazewnictwo
Nazwa łacińska pochodzi od słowa passio, oznaczającego cierpienie oraz flos – kwiat. Roślinę nazwali tak w początkach XVIII misjonarze Ameryki Południowej. 5 pręcików ma symbolizować pięć ran Chrystusa; trójdzielne znamię słupka – gwoździe, którymi został przybity do krzyża, a szyjka słupka oznacza ramię krzyża. 5 działek i 5 płatków kielicha to 10 apostołów obecnych przy ukrzyżowaniu Chrystusa, zaś postrzępiony przykoronek to korona cierniowa. Analogie na ten temat szły jednak jeszcze dalej: kształt liści przypomina grot włóczni, którą przebito bok Jezusa. Ciemne plamki na spodzie liści to trzydzieści srebrników, jakie otrzymał Judasz za zdradzenie Jezusa.
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Passiflora_quadrangularis_syrup.jpg/220px-Passiflora_quadrangularis_syrup.jpg)
- Pokrój
- Pnącze o długości dochodzącej do 40 m w swoim naturalnym środowisku[4]. Uprawiana jako roślina doniczkowa osiąga długość 3 m. Pędy 4-kanciaste, stąd nazwa łacińska gatunku – quadrangularis.
- Liście
- Naprzemianległe, szerokosercowate do eliptycznych. Na ogonkach znajdują się pozakwiatowe miodniki, wydzielające nektar wabiący mrówki, które z kolei przyczyniają się do ochrony rośliny przed roślinożercami[5].
- Kwiaty
- Wyrastają pojedynczo w kątach liści i otoczone są od dołu 3-listkową okrywą. Korona czerwona o średnicy 6-8 cm. Mają silnie rozwinięte dno kwiatowe, 5-działkowy kielich, 5-płatkową koronę i składający się z 3 okółków przykoronek. Najbardziej zewnętrzny z tych okółków ma postać nitek, wewnętrzny zaś przylega do androgyneforu, na szczycie którego znajduje się 5 pręcików otaczających 1 słupek z trójdzielnym znamieniem.
- Owoce
- Duża, soczysta, aromatyczna jagoda o długości 12-35 cm[4]. Owoce są jadalne, miąższ biały, kwaskowaty. Liczne szare nasiona ze szklistobiałą osnówką[4].
Obecność w kulturze
Filatelistyka
Poczta Polska wyemitowała 15 maja 1968 r. znaczek pocztowy przedstawiający męczennicę olbrzymią o nominale 20 gr, w serii Kwiaty. Druk w technice offsetowej na papierze kredowym. Autorem projektu znaczka był Tadeusz Michaluk. Znaczek pozostawał w obiegu do 31 grudnia 1994 r.[6].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-12-09] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-01].
- ↑ a b c Jens G. Rohwer: Atlas roślin tropikalnych. Wyd. 1. Warszawa: Horyzont, 2002, s. 196. ISBN 83-7311-378-9.
- ↑ John Smiley. Ant Constancy at Passiflora Extrafloral Nectaries: Effects on Caterpillar Survival. „Ecology”. 67, 2, s. 516-521, 1986. (ang.).
- ↑ Marek Jedziniak: Kwiaty. www.kzp.pl. [dostęp 2018-07-01]. (pol.).
Bibliografia
- GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- Dawid Longman: Pielęgnowanie roślin pokojowych. Warszawa: PWR i L, 1997. ISBN 83-09-01559-3.
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- Britannica: plant/giant-granadilla
- SNL: barbadin
- EoL: 581884
- Flora of China: 242336226
- Flora of North America: 242336226
- GBIF: 2874183
- identyfikator iNaturalist: 62936
- IPNI: 675390-1
- ITIS: 22243
- NCBI: 3685
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2560174
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:675390-1
- identyfikator Tropicos: 24200172
- USDA PLANTS: PAQU3
- CoL: 764F8