Marcin Molski
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 1751 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 13 kwietnia 1822 | ||
Narodowość | polska | ||
Język | |||
Dziedzina sztuki | poezja, publicystyka | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() | |||
| |||
| |||
|
Marcin Molski pseud. i krypt.: Dawny podkomendny; Jeden z wysłużonych w wojsku; M.; M...; M... M.; M. M.; Przyjaciel; Przyjaciel domu; X. J. S. P., (ur. w 1751 w Starej Brzeźnicy[1], zm. 13 kwietnia 1822 w Warszawie) – polski wojskowy, poeta satyryczny, autor licznych panegiryków, wolnomularz[2].
Życiorys
Urodził się w roku 1751, jako syn Mateusza, stolnika smoleńskiego(?). Pierwsze nauki pobierał w Poznaniu. W wieku zaledwie 17 lat walczył u boku swego ojca podczas konfederacji barskiej. Wkrótce potem wstąpił do wojska. W roku 1786 podpisywał się jako "kapitan auditor kaw. narod. D. W. P.". Wkrótce potem poślubił Franciszkę Osińską. Związek ten nie był jednak udany – w roku 1790 nastąpił rozwód.
Absolwent Szkoły Rycerskiej, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej (jako porucznik 1 Brygady Wielkopolskiej Kawalerii Narodowej[3]), major Legionów Polskich we Włoszech. W okresie powstania kościuszkowskiego początkowo (do 30 czerwca 1794) pełnił urząd komisarza porządkowego Księstwa Mazowieckiego. Później został członkiem Departamentu Żywności Komisariatu Wojennego Rady Zastępczej Tymczasowej, a następnie stał się członkiem Departamentu Umundurowania Komisariatu Wojennego Rady Najwyższej Narodowej. 9 sierpnia 1794 uzyskał awans na stopień majora. Począwszy od 1 września służył pod rozkazami H. Dąbrowskiego w 7. Brygadzie Kawalerii Narodowej i wziął czynny udział w wyprawie wielkopolskiej.
Po upadku insurekcji kościuszkowskiej wyjechał do Francji. Dwa lata później (luty 1797) przebywał w Grodnie, gdzie ofiarował Stanisławowi Augustowi swój poemat Stanislaida. Wkrótce potem zamieszkał w Warszawie. W roku 1802 podróżował z T. Czackim po Prusach i Warmii. W 1806 wziął udział w wojnie przeciwko Prusom, walcząc w szeregach armii Księstwa Warszawskiego. W roku 1807 był komisarzem 3. Legii, a począwszy od 24 czerwca 1808 służył w 1. Dywizji. Jesienią roku 1808 odznaczony Krzyżem Kawalerskim Virtuti Militari. Rok później (1809) pełnił już, w stopniu pułkownika, funkcję komisarza wojennego w Warszawie. 19 września został awansowany na komisarza wojennego I klasy.
Jeden z bardziej poczytnych ówcześnie poetów Księstwa Warszawskiego. Był członkiem korespondentem (od 1807) Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk[4]. W roku 1814 uhonorowany orderem Św. Stanisława III klasy. Był członkiem loży wolnomularskiej Bracia Zjednoczeni w roku 1820 (I stopień wtajemniczenia)[5]. Zmarł w Warszawie, w wieku 71 lat (13 kwietnia 1822), pochowany w Pęcicach[6].
Twórczość
Napisał mnóstwo wierszy okolicznościowych. Jego z trudem ukrywany konformizm i zabieganie o łaski każdej władzy zyskały mu w Królestwie Kongresowym dość nieprzychylną opinię publiczności. Po Warszawie krążył wówczas wiersz:
Jakikolwiek jest los Polski,
Zawsze wiersze pisze Molski.
Idzie Molski, w ręku oda
Dla Jezusa, dla Heroda,
A za pasem wierszy trzysta
Dla przyszłego Antychrysta.
Ważniejsze utwory
- Wiersz na śmierć... Magdaleny z Brzechffów Łubiny, starościny stawiszyńskiej... przez... kapitana auditora kaw. narod. D. W. P. napisany d. 30 marca 1786, Leszno (1786), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, t. 1, s. 1-4
- Stanislaida, albo uwagi nad panowaniem Stanisława Augusta króla polskiego, obejmujące wydarzenia w Polsce aż po rok 1796, powst. przed lutym roku 1797, wyd. Warszawa 1831; liczne kopie w rękopisach (przeważnie pt. Uwagi nad panowaniem Stanisława Augusta): Biblioteka Jagiellońska, sygn. 4355–4356, 5796, 5830; Biblioteka PAN Kraków, sygn. 11-12, 445; Ossolineum, sygn. 884/II, 1028/II, 1559/I, 1795/I (tu z przedmową do króla), 2121/I, 3515/I, 5307/I, 5600/II, 6265/I, 8063/I, 9801/I, 9802/I, 12359/I (Zbiory Pawlikowskich, sygn. 62); Biblioteka Akademii Nauk USRR we Lwowie (Zbiory Baworowskich, sygn. 784/I, 1248/I); Biblioteka Uniwersytetu Wileńskiego, sygn. 2378; Biblioteka Kórnicka, sygn. 2611
- Na dzień 19 marca do... Józefa Poniatowskiego, brak miejsca wydania (prawdopodobnie 1809?), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 22-25
- Do wojska narodowego powracającego do Warszawy po wojnie austriackiej 18 grudnia 1809 (Warszawa 1809), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 53-63
- Na przyjazd Najjaśniejszego Pana (Fryderyka Augusta) do Warszawy... d. 17 maja 1810 roku, brak miejsca wydania (1810), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 14-17; przekł. łaciński: J. Przybylski, "Gazeta Krakowska" i osobno (Kraków) 1811
- Śpiew historyczny na obchód Sz∴ Z∴ S∴ J∴ pop nazwiskiem BB∴ Zjednoczonych Polaków, w dzień imienin NP∴ B∴ Aleksandra Rożnieckiego M∴ tejże Loży, d. 3 maja 1810 przez M. M., brak miejsca wydania (1810)
- Duma z okoliczności wojny 1812 roku do moich współbraci, brak miejsca wydania (1812); także przedr. w Wydaniach zbiorowych poz. 1, seria II pt. Uwagi nad wypadkami kampanii 1812
- W dzień Nowego Roku ruskiego 1814 do JW. Senatora Państwa Rosyjskiego... Łańskiego, brak miejsca wydania (1814)
- Kolęda obywatelska na rok 1814 do JW. Antoniego Korwin Bieńkowskiego, sędziego apelacyjnego Księstwa Warszawskiego, brak miejsca wydania (1814), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 250-261
- Do JW. X. Antonina Malinowskiego, biskupa cynneńskiego... w dzień imienin, 10 maja 1814, Warszawa (1814), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 334-336
- Bukiet dla JW. Zofii z książąt Czartoryskich... Zamoyskiej, w oktawie imienin, d. 22 maja 1814, brak miejsca wydania 1814, wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 369-372
- Do Generała Dywizji Jana Henryka Dąbrowskiego, na powrót jego z Paryża w dzień imienin, 24 czerwca 1814, brak miejsca wydania (1814), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 132-134, (podpisane: Dawny podkomendny)
- Do... Teresy z książąt Lubomirskich księżnej Jabłonowskiej dnia 24 lipca 1814, brak miejsca wydania (1814)
- Do... Ignacego hr. Nałęcz z Małoszyna i Raczyna Raczyńskiego, arcybiskupa gnieźnieńskiego... na dzień imienin, d. 31 lipca 1814 r., brak miejsca wydania (1814), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 76-82
- Na obchód imienin Najjaśniejszego Aleksandra Pawłowicza Imperatora... d. 30 sierpnia (11 września) 1814 roku, brak miejsca wydania (1814), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 163-166
- Do J. Cesarzewiczowej Mości Konstantego Pawłowicza W. X. Ros., Najwyższego Dowódcy Wojsk Polskich, na przyjazd do Warszawy d. 14/26 września 1814, brak miejsca wydania (1814)
- Z powinszowaniem imienin JW. Ksaweremu Kosseckiemu generałowi... dnia 4 grudnia 1814, brak miejsca wydania (1814)
- Święto narodowe z powodu przywrócenia Królestwa Polskiego i ogłoszenia zasad konstytucyjnych d. 20/8 czerwca 1815 roku, Lublin 1815 (2 wydania), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 64-69
- Na dzień imienin J. O. Księcia Jmci p. hr. Nałęcz z Małoszyna i Raczyna Raczyńskiego, arcyb. gnieźń. 1815, brak miejsca wydania 1815, wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 94-98
- Na pożądane przybycie N. Aleksandra I... do Warszawy... 1815, 12 listopada (31 października), brak miejsca wydania 1815, wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 167-172
- W dzień imienin... Tomasza Wawrzeckiego... ministra sprawiedliwości... 1815 r., d. 21 grudnia, brak miejsca i roku wydania; także przedr. w Wydaniach zbiorowych poz. 1, seria II, s. 397
- Do Jaśnie Oświeconego... Adama Czartoryskiego, Vice-Prezesa w Rządzie Najwyższym... d. 24 grudnia 1815 r., brak miejsca i roku wydania, wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 181-182
- Właściciel domku w Warszawie uciążony kwaterunkiem od 1806 do 1815 roku, brak miejsca wydania (1815), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 216-226; rękopis: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 3729
- Na dzień imienin J. W. Józefa Zajączka generała piechoty... namiestnika w Królestwie Pol... dnia 19 marca 1816, brak miejsca wydania 1816, wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 183-186
- Do JW. Antoniego Korwin Bieńkowskiego... w dzień imienin, dnia 13 czerwca 1816. Od przyjaciela, brak miejsca wydania (1816), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, t. 1, s. 119-123
- Do J. Ośw. Księcia Jeg. Namiestnika Królewskiego (Zajączka) w dzień imienin, d. 19 marca 1818 r., brak miejsca wydania (1818), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 190-191
- Do Jw. Kajetana Koźmiana... w dzień imienin, d. 7 sierpnia 1818 r., brak miejsca wydania (1818); także przedr. w Wydaniach zbiorowych poz. 1, seria II, s. 367-368
- Na dzień imienin JWnego... Jacka Małachowskiego... dnia 16 sierpnia 1818, brak miejsca wydania (1818), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 325-327
- Wiersz na obchód weselny... Hermolausa Jordana majora wojsk polskich z... Martyną Zaborowską... dnia listopada 1818 r. Przez X. J. S. P., brak miejsca wydania (1818)
- Bukiet w dzień imienin J. W. Barbary z Chłapowskich Dąbrowskiej generałowej... ręką dziewięcioletniej Anieli Molskiej uwity d. 4 grudnia 1818 r., brak miejsca wydania (1818), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, t. 1, s. 135-137
- Kolęda na rok 1819. Do JW. Hiacynta... Małachowskiego..., brak miejsca wydania (1818), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 328-330
- Podziękowanie... Szulcowi kreisfizykowi... za utrzymanie przy życiu... Arcyb. Hrabi Raczyńskiego. W-wa d. 12 marca 1819, brak miejsca wydania 1819
- Do J. Ośw. Księcia Jeg. Namiestnika Królewskiego w dzień imienin, d. 19 marca 1819 r., brak miejsca wydania (1819), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 194-195
- W dzień rocznicy urodzin JW. Kazimierza hr. Raczyńskiego... kończącego w tym dniu rok 80 życia, w imieniu przyjaciół solenizanta od przyjaciela domu d. 20 marca 1819, brak miejsca wydania (1819), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, t. 1, s. 104-105
- Do J. W. Ignacego Sobolewskiego, ministra sekr. stanu... wiersz na dzień imienin, posłany z Warszawy do Petersburga d. 20/8 lipca 1819 roku, brak miejsca wydania (1819), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, t. 1, s. 140-141
- M. M. z powinszowaniem imienin J. W. Ignacemu Plichcie, sędziemu Najw. Tryb... d. 3 sierpnia 1819, brak miejsca wydania (1819)), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, t. 2, s. 278-279
- Z powinszowaniem imienin J. W. Dominikowi Borakowskiemu, sędziemu Najw. Tryb... d. 4 sierpnia 1819, brak miejsca wydania (1819)), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, t. 2, s. 270
- Na dzień 17 sierpnia 1819 r. Wiersz posłany JW. Hiacynt. hr. Nałęcz Małachowskiemu..., brak miejsca wydania (1819)), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, t. 1, s. 106
- Z powinszowaniem imienin W. Ł. Dahlen, brak miejsca wydania 1819
- Na dzień imienin J. O. Magdaleny z hr. Raczyńskich księżny Lubomirskiej. Wiersz posłany na Wołyń do Krzywina 1819, brak miejsca wydania (1819)), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, t. 1, s. 126-128
- Na śmierć Józefa Księcia Poniatowskiego, naczelnego dowódcę(!) Wojsk Polskich, marszałka państwa francuskiego, poległego w bitwie pod Lipskiem w d. 19 października 1813. Przez jednego z wysłużonych w wojsku, brak miejsca wydania (1819); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 29-36; rękopisy: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 3729; Ossolineum, sygn. 884/II, 5600/II
- Do J. W. Jana Węgleńskiego, brak miejsca wydania 1819, wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, t. 1, s. 155-157; seria II, s. 391-393
- Śmierć księcia Zajączka. (wiersz satyryczny), brak miejsca wydania (1819)
- Do obywatela Franciszka Ksawerego Wyszkowskiego brygadiera (Warszawa 1819?), rok podany za Estreicherem
- Do dziedzica Pęcic w dzień imienin J. W. Antoniego Korwin Bieńkowskiego... d. 13 czerwca 1820, brak miejsca wydania (1820), wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, t. 3, s. 186-188; seria II, s. 247-249
- Na dzień imienin Aleksandra I..., brak miejsca wydania (1820); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 175-177
- Z powinszowaniem imienin JW. Marcinowi Badeniemu... d. 11 listopada 1820, brak miejsca wydania (1820); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, seria II, s. 344-346
- Na dzień imienin Najjaśniejszego Cesarza Wszech Rosji, Króla Polskiego. W-wa d. 30 sierpnia (11 września) 1821, Warszawa 1821; wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, t. 3, s. 23-24
- Na dzień imienin do J. C. M. Konstantego Pawłowicza, Warszawa 1821
- Pochwała pogrzebowa, czyli prawdziwy obraz Łykacego Gintera, malarza ciążeńskiego, ; wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, t. 3, s. 98-103; fragmenty przedr. J. W. Gomulicki: Testament człowieka poczciwego, "Nowe Książki" 1959, nr 17.
Wiele utworów nieogłoszonych za życia autora wydano w Wydaniach zbiorowych.
Szereg jego wierszy ogłoszono ponadto w zbiorach i czasopismach, m.in.: "Dziennik Wileński" (1821); "Przegląd Poznański" (1856, s. 40-43); "Przyjaciel Ludu" (tu wiersz: Do Matusiewicza przy objęciu ministerstwa skarbu w r. 1811, 1843, t. 2); Wybór powieści erotycznych wierszem i prozą. Nowa edycja. Knidos, (Warszawa) 1809; Zbiór pism tyczących się dziejów Polski, Gdańsk brak roku wydania.
Wiersze: Do Adama Bronic... z 24 grudnia 1812 r.; Do Łusi kucharki – ogł. K. W. Wójcicki w: Życiorysy znakomitych Polaków t. 2, Warszawa 1851.
Liczne utwory Molskiego znajdują się w rękopisach: Archiwum Główne Akt Dawnych (Archiwum Wilanowskie, sygn. 221); Biblioteka Jagiellońska, sygn. 3729, 3760–3761, 5522; Biblioteka PAN Kraków, sygn. 614-615, 1285; Ossolineum, sygn. 327/II, 780/II, 884/II, 930/II, 1087/III, 1285/I, 1595/I, 2584/III (Wiersz na sejm grodzieński), 2875/I, 5345/I (Dzieła poetyckie... zebrane w 1829 przez J. Kruszyńskiego), 5346/I, 5599/I, 5600/II, 6265/I, 8063/I, 12252/I, 12980/I, 12982/II (Zbiory Pawlikowskich, sygn. 13, 60, 273).
Przekłady
- Kolęda na rok 1800, czyli dwie sowy. Bajka z pism Saadego wyjęta, wyd. zobacz Wydania zbiorowe, poz. 1, seria II, s. 234-238
- P. M. Vergilius: Eneida, fragm. ksiąg 2, 4 i 6; wyd. w prospekcie: Ogłoszenie dzieła pt. Eneida Wirgiliusza, (Warszawa 1801); "Nowy Pamiętnik Warszawski" 1801, s. 339-348; przedr. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, t. 1, s. IX-XII i 22-32.
Wydania zbiorowe
- Pisma... Z pośmiertnych rękopisów zebrał W. Radliński t. 1-3, Warszawa 1856–1857; seria II, Warszawa 1865; zawartość t. 1 (1856): Ważniejsze utwory poz. 1, 25, 30, 34-35, 38, 40, 42; Przekłady poz. 2; ponadto inne wiersze okolicznościowe do ponad 60 adresatów – t. 2 (1856): Ważniejsze utwory poz. 36-37 oraz inne wiersze okolicznościowe do ponad 100 adresatów, m.in.: Do pewnej drukarni 18.XI.1817; Pająk (bajka); Żaba (bajka) – t. 3 (1857): Ważniejsze utwory poz. 45, 48, 50, liczne wiersze okolicznościowe oraz: Powrót do Boga; Rezygnacja; Gość w Ciążeniu; Opis wojny zdrowia z chorobą; Sic tulerunt fata; Obywatel mazowiecki do obywatela kaliskiego; na s. 85-88 zamieszczony błędnie jako utwór Molskiego słynny wiersz Do bizuna przypisywany A. Naruszewiczowi, F. Bohomolcowi i F. Zabłockiemu – seria II (właściwie t. 4 Pism...): Ważniejsze utwory poz. 3-5, 7, 9-12, 14-15, 18-24, 26-28, 31, 33, 41-42, 45-47; Przekłady poz. 1; liczne wiersze okolicznościowe, m.in.: Obywatel powiatu kościańskiego do obywateli sejmujących w Warszawie 1811 roku; Hymn o świętym Ignacym Loyoli. Do Ignacego Raczyńskiego (powst. około 1814); Pożegnanie Francuzów opuszczających Drezno dnia 12 listopada 1813 r.; Do ludzkości 1796; ponadto szereg wierszy przedrukowano z t. 3; zobacz też Listy poz. 4
- Wyjątki z pism..., Warszawa 1858.
Listy
- Do Jana Śniadeckiego z roku 1802, rękopis: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 3131
- Do Barbary z Chłapowskich Dąbrowskiej z roku 1816, rękopis: Ossolineum, sygn. 12192/II
- Do nieznanego adresata (lekarza) z 24 czerwca 1819, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, t. 1, s. VII, (w wydawnictwie tym przeważająca liczba wierszy – to listy wierszem, adresowane i datowane, często pisane w sprawach bardzo konkretnych; poza tym jest tam kilka listów prozą przetykanych tylko wierszami z lat 1807–1821 i bez daty, pisanych m.in. do J. H. Dąbrowskiego, I. Raczyńskiego, K. Wichlińskiego)
- Od T. Czackiego 3 listy z lat 1801–1802, ogł. T. Wierzbowski w: Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego t. 2, Warszawa 1904
- Od Jana Śniadeckiego z 9 października 1802, ogł. T. Wierzbowski w: Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego t. 2, Warszawa 1904, s. 154 (z błędnym wskazaniem S. B. Lindego jako adresata), przedr. w: Korespondencja Jana Śniadeckiego. Listy z Krakowa t. 2: 1787–1807, wyd. M. Chamcówna, S. Tync, Wrocław 1954 (z ustaleniem M. Molskiego jako adresata)
- Od J. H. Dąbrowskiego z 7 sierpnia 1808, ogł. B. Pawłowski: Nieznany list gen. J. H. Dąbrowskiego, "Kurier Warszawski" 1928, nr 257.
Przypisy
- ↑ a b za prawdopodobne miejsce urodzenia uznawany jest także Pełczyn koło Śremu (T. 5: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967, s. 335).
- ↑ Ludwik Hass, Sekta farmazonii warszawskiej, Warszawa 1980, s. 440
- ↑ Bauer 1981 ↓, s. 206.
- ↑ Aleksander Kraushar, Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk 1800-1832 : monografia historyczna osnuta na źródłach archiwalnych. Ks. 4, Czasy polistopadowe : epilog : 1831-1836, 1906, s. 492
- ↑ Stanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738-1821, w: Archiwum Komisji Historycznej, t. XIV, Kraków 1930, s. 264
- ↑ Kurjer Warszawski. 1855, nr 138..
Bibliografia
- Krzysztof Bauer: Wojsko koronne powstania kościuszkowskiego. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1981. ISBN 83-11-06605-1.
- T. 5: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967, s. 335-339.
Linki zewnętrzne
- Dzieła Marcina Molskiego w bibliotece Polona
- PWN: 3942838