Meteor
![]() | Ten artykuł dotyczy astronomii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa. |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/2014_Meteor.jpg/240px-2014_Meteor.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/2020_Droga_Mleczna_i_meteor.jpg/240px-2020_Droga_Mleczna_i_meteor.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Perseid.jpg/240px-Perseid.jpg)
Meteor – świecący ślad, jaki zostawia po sobie meteoroid poruszający się w atmosferze ziemskiej[1]. Jasny ślad powstaje w wyniku świecenia par ulatniających się z powierzchni meteoroidu oraz z nagrzanych i zjonizowanych gazów atmosfery wzdłuż trasy jego przelotu. Niektóre meteoroidy pozostawiają za sobą ślad złożony z „dymu”, który powstaje z jego cząstek oderwanych od jego powierzchni w procesie ablacji[2]. Meteory są potocznie nazywane „spadającymi gwiazdami”.
Definicja
Według oficjalnej definicji Międzynarodowej Unii Astronomicznej meteor to świecący ślad, ale bardziej ogólnie także obiekt, który jest związany z tym zjawiskiem:
- „in particular, the light phenomenon which results from the entry into (usually the Earth's) atmosphere of a solid particle from space; more generally, as a noun or an adjective, any physical object or phenomenon associated with such an event” (ściśle jest to zjawisko świetlne spowodowane wejściem z przestrzeni kosmicznej do atmosfery (zazwyczaj ziemskiej) ciała stałego; bardziej ogólnie, jako rzeczownik lub przymiotnik, jest to fizyczny obiekt lub zjawisko towarzyszące takiemu wydarzeniu)[3][4].
Encyklopedia PWN definiuje meteor tylko jako „świetlny ślad”:
- „świetlny ślad przelotu meteoroidu przez atmosferę ziemską”[1].
Pochodzenie nazwy
Nazwa „meteor” pochodzi z greckiego słowa μετέωρος meteōros oznaczającego „zawieszony w powietrzu” (μετά metá, 'poza' i ἀείρω aeírō, 'zawieszać').
Powstawanie zjawiska
Meteory powstają po wejściu w atmosferę Ziemi meteoroidu. Już na wysokości około 300 km, w wyniku dużej prędkości ruchu, powietrze w pobliżu meteoroidu rozgrzewa się. Po osiągnięciu temperatury około 2000 °C, do czego zazwyczaj dochodzi na wysokości około 115 km, oderwane z powierzchni meteoroidu cząstki tworzą „ogon” składający się z jonów i elektronów. W tej fazie lotu meteoroid zaczyna spowalniać i tracić masę. Zjonizowane atomy w plazmowym ogonie meteoroidu tracą energię w procesie emisji fotonów, ogon spadającego obiektu staje się widzialny z powierzchni ziemi jako jasny meteor[5].
Prędkość meteoroidów wchodzących w atmosferę Ziemi mieści się w przedziale od około 12 do 72 km/s[6].
Większość meteoroidów zostaje spalonych w atmosferze w procesie ablacji wywołanej tarciem; nieliczne, które spadają na powierzchnię naszej planety, określane są mianem meteorytów[6][7].
Szacuje się, że codzienne w atmosferę Ziemi wpada około 274 ton materiałów kosmicznych (108 kg w skali rocznej), ale większość tego typu wydarzeń pozostaje niezauważona, ponieważ są to bardzo małe ziarenka skalne. Większe meteoroidy o średnicy do dziesięciu metrów zderzają się z Ziemią co około godzinę, ale i te wydarzenia zazwyczaj pozostają niezauważone, chyba że następują nad gęsto zamieszkanymi terenami[8]. Zderzenia meteoroidów o wielkości około dwudziestu metrów zdarzają się co kilkadziesiąt do 100 lat[9][10], a o rozmiarach większych niż 100 metrów – nie częściej niż co tysiąc lat[8].
Bardzo jasne meteory znane są jako bolidy, w zależności od ich jasności dzielone są na trzy typy:
- bolidy;
- bolidy dzienne;
- superbolidy.
Różnią się one od siebie jasnością. Bolidy przekraczają jasność -4m. Bolid dzienny widoczny jest w dzień. Superbolid ma jasność przekraczającą -15m, więc jest o wiele jaśniejszy od Księżyca w pełni. Niektórym bolidom towarzyszą efekty akustyczne, najczęściej przypominające grzmot lub pisk opon.
W mitologii
Spartanie uznawali meteor za znak mówiący o tym, że król zgrzeszył i powinien abdykować. Rzymianie zaś za wysłanego przez Jowisza zwiastuna burzy, zapowiedź narodzin dziecka lub innych doniosłych wydarzeń. W folklorze chrześcijańskim stanowi znak, że dusza opuściła czyściec, ostrzeżenie przed najazdem lub śmiercią. W folklorze muzułmańskim spadające gwiazdy to kamienie ciskane przez anioły, aby odpędzić dżinny od nieba.
Zobacz też
![]() | Zobacz galerię związaną z tematem: Meteor |
![]() | Zobacz kolekcję cytatów na temat meteoru w Wikicytatach |
![]() | Zobacz hasło meteor w Wikisłowniku |
Przypisy
- ↑ a b meteor, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2013-03-22] .
- ↑ Fireball FAQs. amsmeteors.org. [dostęp 2013-03-22]. (ang.).
- ↑ Joachim E. Trumpe (red.): Solar System, Volume 4, s. 108. [dostęp 2013-03-23]. (ang.).
- ↑ Terminology in Meteoritic Astronomy. [w:] Meteoritics, vol. 2, pages 7-11 [on-line]. adsabs.harvard.edu. [dostęp 2013-02-16]. (ang.).
- ↑ What Makes Meteors Shine?. cosmoquest.org. [dostęp 2013-03-22]. (ang.).
- ↑ a b All About Meteorites. Armagh Planetarium. [dostęp 2013-03-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-03-06)]. (ang.).
- ↑ Asteroid Fast Facts. NASA. [dostęp 2013-03-22]. (ang.).
- ↑ a b Gunter Faure, Teresa M. Mensing: Introduction to Planetary Science: The Geological Perspective, s. 126. [dostęp 2013-02-22]. (ang.).
- ↑ Meteor Not Linked to Asteroid Flyby. NASA. [dostęp 2013-02-16]. (ang.).
- ↑ Russia asteroid impact: ESA update and assessment. European Space Agency. [dostęp 2013-02-22]. (ang.).
- PWN: 3940071
- Britannica: topic/meteor
- ЕСУ: 66702
- SNL: meteor
- DSDE: meteor
- Hrvatska enciklopedija: 68565