Miedwie
![]() | |||
Położenie | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Miejscowości nadbrzeżne | Jęczydół, Morzyczyn, Wierzbno, Wierzchląd, Żelewo | ||
Wysokość lustra | 14,1[1] m n.p.m. | ||
Morfometria | |||
Powierzchnia | 3527,0 ha[1] | ||
Wymiary • max długość • max szerokość | |||
Głębokość • średnia • maksymalna | |||
Długość linii brzegowej | 38,8 km[1] | ||
Objętość | 681 672,4 tys. m³[1] | ||
Hydrologia | |||
Rzeki zasilające | Płonia, Ostrowica, Miedwinka, Gowienica Miedwiańska, Rów Kunowski | ||
Rzeki wypływające | Płonia | ||
Rodzaj jeziora | rynnowe | ||
Położenie na mapie gminy wiejskiej Stargard ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu stargardzkiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Miedwie (niem. Madüsee) – jezioro w południowo-wschodniej części Pobrzeża Szczecińskiego na Równinie Pyrzyckiej.
Jezioro ma powierzchnię 35,27 km²[3][4] (piąte co do wielkości w Polsce, drugie po jeziorze Dąbie w województwie zachodniopomorskim). Lustro wody jest na wysokości 14 m n.p.m., głębokość wynosi 43,8 m, przez co jest największą w Polsce kryptodepresją (29,8 m p.p.m.)[5]. Linia brzegowa ma długość ok. 39 km, maksymalna szerokość 3,2 km. Brzegi są bezleśne, w południowej części bagniste. Przez Miedwie przepływa rzeka Płonia, uchodzą do niego Ostrowica, Miedwinka, Gowienica Miedwiańska, Rów Kunowski. W okolicach Żelewa jest ujęcie wody pitnej dla Szczecina[6].
Nazwa
Nazwa jest wzmiankowana po raz pierwszy w XII wieku[7]. Najpowszechniej przyjmuje się hipotezę o jej słowiańskiej genezie – wywodziłaby ona się od pomorskiego kontynuantu psł. nazwy pospolitej *medъ „miód”[8]. Alternatywną hipotezą jest wyprowadzenie tej nazwy od pie. rdzenia *medʰu- „środkowy”[8]. Nazwa niemiecka jest złożeniem dwóch członów: adaptacji nazwy pierwotnej Madü i nazwy pospolitej See „jezioro”. Została ona także spontanicznie zaadaptowana fonetycznie do polszczyzny w formie Madiza – wariant ten pozostaje w użyciu wśród starszych mieszkańców okolic jeziora[8].
Historia
Obecny zbiornik jest pozostałością Zastoiska Pyrzyckiego, w którym gromadziły się wody topniejącego lądolodu. Jeziorzysko to (zwane również Pramiedwiem) obejmowało początkowo również obszar obecnego jeziora Płoń, a jego poziom był o 3 m wyższy od obecnego, stopniowo zmniejszając się. Do 1746 powierzchnia jeziora wynosiła prawie 4,2 tys. ha przy poziomie 16,5 m n.p.m., lecz w połowie XVIII wieku król Fryderyk Wielki zarządził meliorację okolic oraz regulację Płoni w celu pozyskania żyznych ziem dla rolnictwa. W wyniku działań Davida Gilly’ego poziom wody obniżył się o 2,5 m, a powierzchnia skurczyła się o 575 ha. Powstały wówczas nowe jeziora Będgoszcz, Zaborsko i Żelewko połączone Płonią[9]. W 1959 roku zniszczono próg na ujściu rzeki Płoni co poskutkowało obniżeniem poziomu o ok. 36 cm[10].
W czasach II wojny światowej nad jeziorem funkcjonowała torpedownia warsztatów torpedowych Gerätewerke Pommern Madüsee pracująca na potrzeby początkowo Luftwaffe, a po 1944 również Kriegsmarine[11]. Na wschodnim brzegu w Kluczewie do roku 1993 mieściła się baza lotnicza Armii Czerwonej, która nie posiadając oczyszczalni ścieków wpłynęła na wzrost zanieczyszczenia jeziora (nośnikiem ścieków była Gowienica Miedwiańska)[12].
W 1976 roku wybudowano jaz regulujący odpływ wody z Miedwia. Od tego czasu trwa okres podwyższonych stanów średnich, występują większe wahania poziomu wód, a występowanie stanów wysokich jest bardziej rozłożone w czasie (wyższe lustro wody latem oraz brak stanów niskich w miesiącach wiosennych)[10].
W latach 2003–2006 na Miedwiu obowiązywał zakaz używania jednostek pływających z napędem spalinowym w odległości 200 m od brzegu z wyjątkiem podejść do pomostów i przystani[13][14].
Jakość wód
W 2009 r. przeprowadzono badania jakości wód Miedwia w ramach monitoringu diagnostyczno-operacyjno-celowego. Ich stan ekologiczny oceniono jako umiarkowany (III klasy), a stan chemiczny jako dobry. W ogólnej dwustopniowej ocenie stwierdzono zły stan wód[15].
Fauna
Jezioro zamieszkuje m.in.[10]: sieja miedwiańska (gatunek autochtoniczny), sielawa, szczupak, okoń, węgorz, jaź, karp, krąp, lin, miętus pospolity, płoć, sandacz i leszcz oraz 2 gatunki skorupiaków żyjących, poza Miedwiem, w wodach alpejskich i w Skandynawii oraz ptaki wodne m.in. wąsatka.
W końcu lat 40. XX wieku w akwenie znaleziono organizmy reliktowe: Mysis oculata v. relicta, pontoporeja czarnooka, Pallasea quadrispinosa, Coregonus lavaretus maraena (odmiana siei pospolitej)[16].
- Morzyczyn, amfiteatr nad Miedwiem
Zagospodarowanie
Nad jeziorem jest wiele ośrodków wypoczynkowych z wypożyczalniami sprzętu wodnego i kąpieliska – Wierzchląd, Koszewko i Koszewo w gminie Stargard, Wierzbno oraz położone nad bagnami Turze w gminie Pyrzyce, Żelewo w gminie Stare Czarnowo oraz Kunowo, Jęczydół, Morzyczyn i Zieleniewo w gminie Kobylanka. Najbliżej położoną stacją kolejową jest Miedwiecko, oddalone ok. 1,5 km od Morzyczyna.
Nazwa
Nazwa jeziora ma korzenie słowiańskie i pochodzi od słowa med oznaczającego miód[17]. Możliwe też, że wywodzi się od indoeuropejskiego pierwiastka medhjo- bądź medhu-, oznaczającego 'środkowy'. W źródłach historycznych nazwa zmieniała się kilkukrotnie, występują m.in.: Meduvi 1220, Meduwe 1226, Meduia 1304, Maduwe 1316, Madui lacus 1618, der Madue See 1834[18].
Nazwę Miedwie wprowadzono urzędowo w 1949 roku, w miejsce niemieckiej – Madüsee[19].
Szlaki turystyczne
- Szlak Ziemi Pyrzyckiej im. Stanisława Jansona (pieszo-rowerowy: Morzyczyn – Brodogóry – Przelewice – Brzesko – Pyrzyce)
- Szlak im. Bolesława Czwójdzińskiego (Miedwiecko – Morzyczyn – Kołbacz – Puszcza Bukowa – Szczecin)
- Szlak rowerowy wokół Miedwia (Morzyczyn – Brodogóry – Giżyn – Kołbacz – Kobylanka – Morzyczyn)
- Szlak kajakowy Płonia (Barlinek – Szczecin)
Podanie o klasztorze w Kołbaczu
Opowiada Franciszek Pałasz, l. 70, urodzony w Stężycy pow. Kartuzy, od 1946 r. zam. w Żelewie pow. Gryfino, woj. szczecińskie[20]:
Klasztòr w Kolbaczu, nie, on już tam jest od tysonca sto, zdaje mi se, szedzesontégo roku. Mówio tak: na, w jezorze Mwiedwie nie buło żadn'ych sejów. I w ogóle mało riby, tak tu dużo riby nie buło. To tén przeor z tego Kolbaczy se założył z tym kusym, żeb'y mu ta seja jakos wprowadz.ic, on jego duszä możé zabrac. Diabuł se uceszył, uogonem zamérdał i pojechał na Łotwe panie, tam, na tén Päjpus, zej tam. No jak tam pojechał, náá, wtedy przeor w strachu, nie, buo niedugo bedze północ, a po północy diabéł przylec.i i go weznie. Tak on posłäł tych swoich braciszków wszystkich, tych mnichów, dookoła jezora uobstawił-ił i zaczón drzec se jak kury – piat'. To diabuł lec.i z tá seją, nie? Jak już buł blisko czuje, że kury piejo, tuo se zlonk i sejä pusc.ił [do jeziora Mwiedwie] i uc.iek, jo, a przeor dusze uocalił.
Źródło:[21]
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h JerzyJ. Jańczak JerzyJ. (red.), Atlas jezior Polski, t. I, Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 1996, s. 94-95, ISBN 83-86001-29-1 .
- ↑ Obwód rybacki Jeziora Miedwie na rzece Płonia – nr 4 [online], Gospodarstwo Rybackie Modehpolmo [dostęp 2013-10-01] (pol.).
- ↑ Polska Przyroda, Polska.pl. [dostęp 2009-07-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-10-24)].
- ↑ Miedwie, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-05-18] .
- ↑ Gmina Kobylanka, Turystyka. [dostęp 2009-07-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-08-13)].
- ↑ 53°17′45″N 14°52′11″E/53,295833 14,869722
- ↑ BożenaB. Stramek BożenaB., Toponimia powiatu stargardzkiego, Pruszcz Gdański: Jasne, s. 159, ISBN 978-83-61508-30-4 .
- ↑ a b c BożenaB. Stramek BożenaB., Toponimia powiatu stargardzkiego, Pruszcz Gdański: Jasne, s. 160, ISBN 978-83-61508-30-4 .
- ↑ Proekologia. [dostęp 2009-07-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-02)].
- ↑ a b c Charakterystyka Hydrologiczna Jeziora [online], Miedwiański serwis internetowy [zarchiwizowane z adresu 2013-05-03] .
- ↑ 53°18′13,87″N 14°52′51,19″E/53,303853 14,880886
- ↑ „Zielone Brygady” (9(27)), wrzesień 1991 .
- ↑ Uchwała Nr XI/109/2003 Rady Powiatu w Stargardzie Szczecińskim z dnia 24 września 2003 r. ws. wprowadzenia zasad używania jednostek pływających z napędem spalinowym na jeziorze Miedwie (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2003 r. Nr 98, poz. 1672)
- ↑ Nr XXXVII/359/2006 Rady Powiatu w Stargardzie Szczecińskim z dnia 25 stycznia 2006 r. uchylająca uchwałę (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2006 r. Nr 39, poz. 676)
- ↑ Ocena jakości wód powierzchniowych w województwie zachodniopomorskim w roku 2009. WIOŚ Szczecin, 2010-11-14, s. 24.
- ↑ JózefJ. Kaj JózefJ., Jeziorne organizmy reliktowe Pomorza Zachodniego, „Sprawozdania Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk” (2), 1948, s. 276 .
- ↑ B. Stramek, Wybrane nazwy obiektów terenowych wodnych i lądowych powiatu stargardzkiego i łobeskiego, [w:] Stargardia t. IV, Stargard 2006, s. 44
- ↑ M.M. Malec M.M., Słownik etymologiczny nazw geograficznych Polski, Warszawa 2003, s. 158 .
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 11 lutego 1949 r. (M.P. z 1949 r. nr 17, poz. 225, s. 8)
- ↑ Transkrypcja: Jan Sadownik, Zofia Przyłuska-Jaworska
- ↑ Opublikowane w dwumiesięczniku „Literatura Ludowa. Pomorze Zachodnie”, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Warszawa 1960, rok IV, nr 4-5, s.36 bez zastrzeżenia praw autorskich
Linki zewnętrzne
- Opis trasy rowerowej wokół jeziora Miedwie. turystyka.gazeta.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-04)].
- Serwis Miedwie24. miedwie24.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-03-14)].
- p
- d
- e
|
- Kolejność: od największego według IRŚ
- PWN: 3940646