Muzajos
![]() | Ten artykuł dotyczy bizantyńskiego poety. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa. |
Data urodzenia | V wiek | ||
---|---|---|---|
Język | |||
Dziedzina sztuki | poeta | ||
Ważne dzieła | |||
Historia o Hero i Leandrze | |||
|
Muzajos (vel Musaios, Musée, Musaeus, Mousaíos, Muzajon, Muzeusz), gr. Μουσαίος – grecki poeta, gramatyk z drugiej połowy V wieku, uczeń Nonnosa z Panopolis[1], autor poematu erotycznego Hero i Leander (gr. Ta kath' Hīrō kai Leandron), kończącego się śmiercią kochanków; temat podejmowany przez wielu późniejszych poetów i muzyków[2].
Postać
Kiedy humaniści włoscy dostali do rąk w 1494 roku pierwsze wydanie epyllionu Muzajosa (ukazało się prawie równocześnie we Florencji i Wenecji), uznali jego twórcę za ucznia mitycznego poety Orfeusza, równie mitycznego Muzajosa. Uznali go tym samym za najstarszego, zachowanego poetę greckiego, starszego nawet od Homera. Jeszcze w 1561 Giulio Cesare Scaligero w swej sławnej Poetyce, głosił chwałę kapłana attyckiego, przedhomerowego Muzajosa. Już jednak jego syn Joseph Justus Scaliger uznał ten jego pogląd za błędny. A Isaac Casaubon dostrzegł w poemacie pewne zapożyczenia od Nonnosa. Dopiero jednak ustalenie reguł heksametru nonniańskiego przez Johanna Gottfrieda Jakoba Hermanna w 1803 roku, pozwoliło jego następcom dowieść zależności Muzajosa od Nonnosa i umieścić go w drugiej połowie V wieku, a przed Pawłem Silencjariuszem, żyjącym w pierwszej połowie VI wieku, który w odpowiedzi (V 293) na epigram Agatiasza, mówi o zakochanym Leandrze, który co noc przepływa morską cieśniną. Sam Agatiasz w swojej Historii pisze, że miasto Sestos jest często opiewane i wymieniane przez poetów z powodu sławnej pochodni Hero z Sestos oraz miłości i śmierci Leandra[3].
Znajomość okolic Konstantynopola, szczegółowe wskazówki, gdzie szukać wież Hero w Sestos, jak i znajomość burzy w cieśninie, każe badaczom przypuszczać, że autor znał te miejsca z autopsji i najprawdopodobniej żył i pracował w stolicy Cesarstwa[4].
Układ utworu
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Edward_Burne-Jones_Hero.jpg/220px-Edward_Burne-Jones_Hero.jpg)
Muzajos rozpoczyna swój utwór od wezwania bogini, by opowiedziała całą historię. Wymienia dwa główne motywy swego utworu: pochodnię świadka tajemnej miłości i burzę na morzu, świadka odwagi młodzieńca. Od początku nad głównymi bohaterami zawisa nieszczęście ujęte w motywy światła i ciemności, wesela i smutku[4].
Utwór rozpoczyna się od świątecznej wrzawy tłumów przybyłych do świątyni Afrodyty, by uczcić jej krótkotrwałe połączenie z Adonisem. Wielu młodzieńców z całej Egei zwabiła do Sestos sława urody kapłanki bogini, Hero. Głoszą więc pochwałę jej urody, po czym się rozchodzą. Na placu pozostają tylko Hero i Leander[4]. Zakochany od pierwszego wejrzenia młodzieniec pozdrawia ją dwornie, jak Odys Nauzykę. Dziewczyna, z początku jakby obrażona, ulega w końcu żarowi jego wymowy. Daje się mu zaprowadzić do ustronnej komnaty, gdzie zostaje jego żoną[5].
O ile przekonywanie ukochanej przez Leandra przedstawione jest dosyć obszernie, z powołaniem się na mity o Heraklesie i Omfale oraz Atalancie i Melanionie, jej oddanie jest przedstawione bardzo oszczędnie. Cisza i ciemność panujące nad łożnicą zdają się zwiastować nieszczęście, jakby Hero oddając się Leandrowi złamała ślub czystości złożony bogini i naraziła się tym samym na niechybną karę z jej strony. Wszystko to pozostaje w sferze przeczuć, poeta bowiem tego tradycyjnego motywu wcale nie przywołuje, pozostawiając dalszy przebieg zdarzeń losowi[5].
Pierwsza noc poślubna jest jedyną sceną miłosną opisaną przez poetę. Dalsze dziej miłości opowiedziane są w kilku słowach. Szerzej opowiada dopiero autor pierwszą noc zimową, połączoną z burzą na morzu, odwagę dzielnego pływaka, który stara się przepłynąć cieśninę, niepokój kapłanki, zgaszenie przez wiatr pochodni na wieży i śmierć młodzieńca w ciemnościach. Znalezienie jego zwłok nad ranem na brzegu morza i skok rozpaczy Hero z wieży, tak że jej zwłoki łączą się ze zwłokami męża. Wszystko opowiedziane jest oszczędnie, jakby wzruszenie hamowało słowa poety[5].
Kompozycja, język
Epyllion Muzajosa liczy sobie 348 wersy. Został napisany heksametrem nonniańskim. Jakkolwiek Muzajos korzystał przy pisaniu swego poematu, podobnie jak wcześniej Owidiusz, z zaginionego hellenistycznego utworu, odstąpił od tradycji aleksandryjskich, wplatających w tok opowiadania liczne, rozbudowane epizody poboczne i ograniczył się do jednego wątku, tworząc jednolitą i zwartą całość. Z tego powodu nazwano jego poemat: ostatnią różą w więdnącym ogrodzie poezji greckiej[6].
Styl Muzajosa nie jest wolny od słabości. Poeta nadużywa epitetów, które towarzyszą prawie każdemu rzeczownikowi. Są to epitety używane przez stulecia od Homera po Nonnosa i przeważnie już zużyte. Bizantyński poeta wzmacnia nimi każde zdanie nie dbając o to, że mogą razić ucho słuchacza. Filologów niepokoją pewne niekonsekwencje: dublet w opisie komnaty ślubnej, chaotyczność opisu burzy. Nie wiadomo czy wynikają ze słabości autora czy ze stanu, późnych zresztą, bo pochodzących z XIV i XV wieku, rękopisów[7].
Recepcja
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/H%C3%A9ro_et_L%C3%A9andre-Pierre-Claude_Delorme_mg_8210.jpg/220px-H%C3%A9ro_et_L%C3%A9andre-Pierre-Claude_Delorme_mg_8210.jpg)
Historia o kochankach, rozdzielonych głęboką wodą, zmuszonych ukrywać swą miłość i spotykać się tylko nocą, znana jest szeroko w poezji ludowej wielu krajów i pokoleń. On może się z nią widywać tylko, gdy przepłynie przez wodę, kierując się blaskiem zapalonej przez nią pochodni, ona jest najczęściej królewną albo zakonnicą zamkniętą w wysokiej wieży. Wiatr albo zazdrosny mężczyzna gasi pochodnię, ukochany tonie, jego wybranka rzuca się z wieży. Nie wiadomo czy ta pieśń przywędrowała do Grecji, a potem do Europy, czy też wyszła z Bizancjum, gdzie powstała legenda wyjaśniająca nazwę wież morskich nad Hellespontem[8].
W XIX wieku (1801) balladę opartą na utworze Muzajosa pt. Hero und Leander napisał Friedrich Schiller. Po nim opracowaniem tematu ludowego w balladzie zaczynającej się od słów Es waren zwei Königskinder zajął się Henryk Heine. W 1831 roku austriacki poeta Grillparzer napisał tragedię Des Meeres und der Liebe Wellen[8].
W Polsce utwór Muzajosa przetłumaczył jako pierwszy u schyłku Odrodzenia przetłumaczył pisarz grodzki krakowski i sekretarz królewski, Jan Walenty Jakubowski (Leander i Hero, Kraków 1572). Pod koniec XVIII wieku swój przekład epyllionu ogłosił w Warszawie pijar Franciszek Zagórski (Muzeusz, poeta grecki, o Leandrze i Herze, Warszawa 1796). W sto lat później filolog Franciszek Konarski opublikował trzeci przekład utworu (Muzajosa Hero i Leander, Złoczów ok. 1890). W 1951 roku z kolei ukazało się w Wyborze nowel greckich tłumaczenie utworu prozą, dokonane przez Mieczysława Brożka. Wreszcie w 1955 roku w Meandrze ukazał się piąty przekład utworu, autorstwa Tadeusza i Grzegorza Sinków, zatytułowany: Muzajos Gramatyk, Hero i Leander[9].
Tłumaczenia twórczości Muzajosa na język polski
- Leander i Hero, tł. Jan Walenty Jakubowski, Kraków 1572.
- Leander i Hero, tł. Franciszek Konarski, Złoczów ok. 1890.
- Hero i Leander, tł. Tadeusz i Grzegorz Sinko, „Meander”, 1955 nr 4.
- Hero i Leander, tł. Jędrzej Soliński, Warszawa 2015.
- Muzajosa opowieść o Hero i Leandrze, tł. Włodzimierz Appel, Poznań 2022.
Zobacz też
![]() | Zobacz w Wikiźródłach tekst Hero i Leander |
Przypisy
- ↑ Praca zbiorowa: Oxford - Wielka Historia Świata. Średniowiecze. Wędrówka ludów - Merowingowie. T. 15. Poznań: 2006, s. 64. ISBN 83-7425-025-9.
- ↑ Muzajos, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2009-05-22] .
- ↑ Sinko 1964 ↓, s. 853.
- ↑ a b c Sinko 1964 ↓, s. 854.
- ↑ a b c Sinko 1964 ↓, s. 855.
- ↑ Sinko 1964 ↓, s. 853-855.
- ↑ Sinko 1964 ↓, s. 855-856.
- ↑ a b Sinko 1964 ↓, s. 856.
- ↑ Sinko 1964 ↓, s. 856-857.
Bibliografia
- Tadeusz Sinko: Zarys historii literatury greckiej. T. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1964.
Linki zewnętrzne
- Muzajos – dzieła w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000446460678
- VIAF: 15581813, 309812395, 295283098, 233037681, 265065305, 1093154381057430292280, 87160307607257742863, 363158790510638850479, 187144783040820591231
- LCCN: n82209954
- GND: 119506203
- LIBRIS: qn258xd80749t8w
- BnF: 119300443
- SUDOC: 027208443
- SBN: CFIV098297
- NLA: 36002174
- NKC: jn19981001875
- BNE: XX1726190
- NTA: 06939590X
- BIBSYS: 90347295
- CiNii: DA01474725
- Open Library: OL1114160A
- PLWABN: 9810555542905606
- NUKAT: n95213316
- J9U: 987007265612305171
- PTBNP: 414626
- CANTIC: a16032688
- NSK: 000069678
- CONOR: 48729699
- ΕΒΕ: 24646
- LIH: LNB:nGs;=B4
- RISM: people/30108129
- PWN: 3944725
- NE.se: musaios
- Hrvatska enciklopedija: 42618