Muzeum Okręgowe w Toruniu
![]() | Ten artykuł od 2024-03 wymaga zweryfikowania podanych informacji. Należy podać wiarygodne źródła w formie przypisów bibliograficznych. Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Sprawdź w źródłach: Encyklopedia PWN • Google Books • Google Scholar • Federacja Bibliotek Cyfrowych • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary) Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. |
Ratusz Staromiejski, siedziba główna Muzeum Okręgowego | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Miejscowość | Toruń | ||
Adres | Rynek Staromiejski 1 | ||
Data założenia | 1861 | ||
Dyrektor | Aleksandra Mierzejewska | ||
Oddziały | |||
Położenie na mapie Torunia ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego ![]() | |||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa |
Muzeum Okręgowe w Toruniu – jedno z najstarszych muzeów w Polsce z siedzibą w gotyckim Ratuszu Staromiejskim w Toruniu.
Historia
Historia tworzenia i udostępniania zbiorów muzealnych ma w Toruniu tradycję sięgającą końca XVI wieku. Wiąże się ona z otwarciem Gimnazjum Akademickiego w Toruniu. W 1594 powstała przy Gimnazjum kolekcja w formie popularnego w renesansie gabinetu osobliwości (tzw. Musaeum). Datę tę można przyjąć jako początek działalności muzealnej w Toruniu. Musaeum gromadziło szczątki kopalne, dużą kolekcję globusów, preparaty biologiczne w słojach: węże, embriony; okazy dermoplastyczne: skorpion, wypchany krokodyl; okazy muszli oraz szkielety, z których najsłynniejszym był szkielet ludzki przygotowany w 1576 przez Mikołaja Buccellę z Padwy a darowany do kolekcji przez chirurga toruńskiego Marcina Kopernika[1]. Ponadto posiadało obrazy, w tym portrety sławnych torunian (Marcina Mochingera, Henryka Strobanda i inne). Było placówką publiczną, utrzymywaną przez samorząd Torunia. W 1825 na mocy układu między Toruniem a rządem pruskim Gimnazjum i Muzeum stało się placówką państwowo-miejską, a od 1880 – państwową.
Idea kolekcjonowania różnorodnych pamiątek przeszłości znacznego rozmachu nabrała w połowie XIX wieku. Powstały wówczas dwa niezależne stowarzyszenia naukowe, a przy nich muzea. Instytucje te gromadziły i porządkowały kolejne zbiory muzealne w sposób systematyczny i uporządkowany, według ówcześnie stosowanych metod naukowych.
W 1854 zorganizowano niemieckie towarzystwo naukowe, Coppernicus-Verein für Wissenschaft und Kunst. Gromadziło ono zbiory dotyczące historii miasta i regionu, sprawowało opiekę nad zabytkami i pomnikami. W 1861 przeniosło się do ratusza, zmieniając nazwę na Stadtisches Museum.
W 1875 z inicjatywy Zygmunta Działowskiego, polskiego ziemianina i archeologa, zawiązano drugie, niezależne Towarzystwo Naukowe w Toruniu. Było typowo polską instytucją o charakterze patriotycznym, i pierwszym polskim Towarzystwem Naukowym na Pomorzu. Gromadzenie zbiorów muzealnych było jego podstawowym celem działania. W latach 1875–1883 Towarzystwo i Muzeum mieściło się przy ulicy Żeglarskiej. Do 1881 Towarzystwo Naukowe z własnych składek wybudowało nową reprezentacyjną siedzibę przy ul. Wysokiej 16 na toruńskiej Starówce, dokąd przeprowadziło się w 1883.
W 1920, po objęciu w Toruniu polskich rządów, Stadtisches Museum przemianowano na Muzeum Miejskie. Przez dziesięć lat czyniono starania o włączenie zbiorów z Towarzystwa Naukowego, ale brak było odpowiedniego lokalu. 1 lipca 1929 Starostwo Krajowe Pomorskie utworzyło stanowisko kustosza Muzeum Miejskiego, które objął dr Gwido Chmarzyński. W 1930 zbiory Towarzystwa Naukowego przekazano w depozyt, powiększając Muzeum Miejskie.
Uroczyste otwarcie nowego budynku Muzeum w Ratuszu Staromiejskim przy Rynku Staromiejskim, odbyło się 19 lutego 1931, w rocznicę urodzin Kopernika. Eksponaty podzielono na sześć działów: archeologii, sztuki (malarstwo i rzeźba), rzemiosła artystycznego, numizmatyki, grafiki i etnografii.
W okresie międzywojennym muzeum znacznie się wzbogaciło, przejmując m.in. dary mieszkańców Torunia, Sopotu (m.in. od znanego numizmatyka Walerego Amrogowicza) i z całego Pomorza.
W 1935 rozpoczęto budowę nowego gmachu dla planowanego Muzeum Narodowego pod nazwą Muzeum Ziemi Pomorskiej (nazwa od 1935), które miało stanąć przy ul. Chopina (obecnie Wydział Matematyki i Informatyki UMK). Gmach był w 1939 praktycznie gotowy, niestety wybuch wojny przerwał te plany. Hitlerowcy ograniczyli zbiory, by mogły świadczyć o niemieckości Pomorza, umieszczając je przy Rynku Staromiejskim nr 7. Organizowali propagandowe wystawy o potędze III Rzeszy, a w 1945 część zbiorów wywieźli. Zaginęła wówczas m.in. gotycka XIV-wieczna rzeźba Matki Boskiej Brzemiennej.
W 1945 muzeum zostało reaktywowane pod nazwą Muzeum Miejskie. Odnaleziono znaczną część zagubionych i wywiezionych zbiorów, dzięki dużemu zaangażowaniu Haliny Załęskiej. W 1946 część pomieszczeń muzealnych w ratuszu przeznaczono na potrzeby Archiwum Miejskiego, ograniczając ekspozycję aż do 1957. W 1949 wydzielono działy sztuki, grafiki, etnografii, archeologii i numizmatyki.
1 stycznia 1950 muzeum upaństwowiono i nazwano Muzeum Pomorskie w Toruniu. Zgodnie z przedwojennymi planami awansowało ono do rangi placówki ministerialnej. Muzeum zaczęło sprawować nadzór nad zbiorami całego województwa bydgoskiego. Na skutek nacisków politycznych, 21 grudnia 1955 obniżono jednak jego rangę z rządowej na regionalną, przekazując we władanie Wojewódzkiej Radzie Narodowej w Bydgoszczy, która 25 sierpnia osłabiła jego rolę i zmieniła nazwę na Muzeum w Toruniu.
Od 1965 nosi nazwę Muzeum Okręgowe w Toruniu. W 1975 Muzeum przeszło we władanie nowo utworzonego województwa toruńskiego, a 1 stycznia 1999 przekazano je we władanie samorządu toruńskiego powiatu grodzkiego.
Działy wyodrębnione z Muzeum Okręgowego
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Toru%C5%84%2C_ul._%C5%9Bw._Jakuba_20a_%28dawny_klasztor_benedyktynek%29.jpg/220px-Toru%C5%84%2C_ul._%C5%9Bw._Jakuba_20a_%28dawny_klasztor_benedyktynek%29.jpg)
Po remoncie Ratusza Staromiejskiego w latach 1957–1964 ze środków ministerialnych przystosowano sale do celów ekspozycyjnych. W 1964 usunięto ulokowane wcześniej w ratuszu Archiwum Miejskie, co wpłynęło na znaczne zwiększenie możliwości ekspozycyjnych.
Kalendarium
- 1959 – z Muzeum wyodrębniono Dział Etnograficzny, tworząc osobne Muzeum Etnograficzne
- 1960 – wyodrębniono Dział Historyczny, tworząc oddział – Dom Kopernika (obecnie Muzeum Mikołaja Kopernika). W Roku Kopernikańskim 1973 poszerzono muzeum o sąsiednią kamienicę
- 1962 – utworzono Dział Dokumentacji, łącząc zbiory biblioteki, zbiór fotografii, muzealiów i architektury Torunia w jedną całość
- 1966 – do Muzeum dołączono Zamek Krzyżacki, tworząc tu kolejną placówkę Muzeum
- 1968 – powstał Dział Historii Najnowszej, tworząc podstawy do wyodrębnionego w 1971 Toruńskiego Towarzystwo Kultury
- 1970 – w odrestaurowanej Kamienicy Pod Gwiazdą utworzono Muzeum Sztuki Dalekiego Wschodu w oparciu o dar Tadeusza Wierzejskiego
- 1971 – przy ulicy Ciasnej umieszczono zbiory archeologiczne, tworząc Muzeum Archeologii
- 1980–1989 – odrestaurowano Pałac Eskenów przy Łaziennej 16 i dostosowano do potrzeb wystaw czasowych, pracowni i magazynów muzealnych
- 2003 – utworzono Muzeum Podróżników im. Tony’ego Halika w odrestaurowanej kamienicy przy ulicy Franciszkańskiej 9/11. Kilkaset eksponatów przekazała Elżbieta Dzikowska
- 2010 – otwarto nową siedzibę Biblioteki Muzeum Okręgowego przy ul. św. Jakuba 20A[2]
- 2015 – otwarto Muzeum Toruńskiego Piernika[3]
- 2021 – otwarto Muzeum Twierdzy Toruń[4]
Zbiory Muzeum
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Torun_Ratusz_skrzydlo_zach_parter.jpg/220px-Torun_Ratusz_skrzydlo_zach_parter.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Gothic_stained_glasses_from_St._Mary_Church_in_Che%C5%82mno.jpg/220px-Gothic_stained_glasses_from_St._Mary_Church_in_Che%C5%82mno.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Toru%C5%84_-_Muzeum_Okr%C4%99gowe_-_Naczynie_do_ablucji_01.jpg/220px-Toru%C5%84_-_Muzeum_Okr%C4%99gowe_-_Naczynie_do_ablucji_01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Marian_Jaroczynski_II_Pokoj_Torunski_MO_Torun.jpg/220px-Marian_Jaroczynski_II_Pokoj_Torunski_MO_Torun.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Muzeum_Okregowe_Torun_Malczewski.jpg/220px-Muzeum_Okregowe_Torun_Malczewski.jpg)
Podstawowe działy muzeum to obecnie[5]:
- Dział Sztuki – obejmuje kolekcję sztuki polskiej i europejskiej średniowiecznej i nowożytnej, sztuki nowoczesnej, rzemiosła artystycznego, grafiki i Sztuki Dalekiego Wschodu
- Dział Archeologii – ze zbiorami zabytków epoki kamienia, epoki brązu i epoki żelaza, zbiory wpływów rzymskich, średniowiecza
- Dział Historii – ze zbiorami historii średniowiecznej, nowożytnej i najnowszej, z kolekcją militariów, numizmatyki i emalierstwa
- Dział Kultur Pozaeuropejskich (Kamienica pod Gwiazdą) – malarstwo, rzeźba, meble, ceramika (od XVI do XX wieku)
- Dom Mikołaja Kopernika
- zbiory związane z astronomią i Pracownią Uczonego
- wystawa „Mikołaj Kopernik – Życie i Dzieło”
- makieta średniowiecznego Torunia
- wystawa Świat Toruńskiego Piernika – miejsce pracy mistrza piernikarskiego, oryginalne klocki z XVII i XVIII wieku, początek największych XIX-wiecznych firm piernikarskich w Toruniu, formy piernikowe z całej Polski północnej
- wystawa polska w Rappersville
Muzeum zarządza także:
- Ratuszem Staromiejskim posiadającym:
- Salę Sądową – malarstwo i rzeźba sakralna (XVI–XVII wiek)
- Salę Sztuki Gotyckiej (malarstwo, rzeźba)
- wystawa „Dawny Toruń – Historia i Rzemiosło” (od 1233 do 1793) – wyroby i pamiątki cechowe, pieczęcie, malarstwo, ślusarstwo, intarsja,
- wystawa „Sztuka Sakralna Nowożytnego Torunia” – malarstwo, złotnictwo
- Skarb ze Skrwilna (zbiór kosztowności renesansowych znaleziony w 1961 przez pracowników UMK)
- Salę Mieszczańską – z jednym z najwcześniejszych portretów Mikołaja Kopernika
- Salę Królewską – z najstarszym pocztem królów polskich w kraju
- Galerię Sztuki Polskiej
- od XVIII wieku do 1900 – z obrazami malarzy, takich jak Marcello Bacciarelli, Artur Grottger, Piotr Michałowski, Juliusz Kossak, Józef Brandt, Jan Matejko, Henryk Rodakowski, Józef Chełmoński
- od 1900 do 1939 – w zbiorach obrazy Juliana Fałata, Leona Wyczółkowskiego, Stanisława Wyspiańskiego, Jacka Malczewskiego, Stanisława Ignacego Witkiewicza, Wojciecha Weissa, Józefa Mehoffera, Konrada Krzyżanowskiego, Ferdynanda Ruszczyca
- Galerię Sztuki Polskiej (po 1945) – m.in. Jan Cybis, Zbigniew Pronaszko, Piotr Potworowski, Antoni Fałat, Edward Dwurnik, Zdzisław Beksiński, Jerzy Duda-Gracz
- Militaria (od starożytności do XX wieku) – ponad 600 obiektów
- wystawę archeologiczną dot. Kujaw i Ziemi Chełmińskiej (od 1100 p.n.e. do 1300 n.e.)
- wystawy czasowe
- Muzeum Podróżników im. Tony Halika
- specjalistyczną biblioteką z 20 tysiącami woluminów – archiwum klisz, odbitek fotograficznych
Muzeum organizuje:
- lekcje i warsztaty muzealne
- urodziny dla dzieci
- imprezy edukacyjne i kulturalne
- prace konserwatorskie we własnych pracowniach:
- Konserwacji Malarstwa i Rzeźby
- Konserwacji Rzemiosła Artystycznego
- archiwum fotograficzne we własnej pracowni fotograficznej
Wśród zbiorów muzealnych znajdują się:
- ponad 100 pamiątek masońskich i wolnomularskich – największe zbiory w Polsce
- 13 tabliczek z sumeryjskim pismem klinowym sprzed 4000 lat – drugie co do wielkości zbiory w Polsce
- zbiory graficzne (od XV wieku do XX wieku)
- duże zbiory numizmatyki i medalierstwa (począwszy od XVII wieku)
Muzeum posiada także sporą dodatkową część zbiorów, które z braku miejsca lub funduszy na renowację nie są eksponowane.
Dyrektorzy
- dr Gwido Chmarzyński (1929–1935)
- dr Leopold Kusztelski (1935–1938)
- mgr Tadeusz Łebiński (1938–1939)
- mgr Halina Tarnowska-Załęska (1945–1947)
- prof. Jerzy Remer (1947–1971)
- mgr Zdzisław Ciara (1972–1990)
- dr Michał Woźniak (1990–2000)
- dr Anna Kosicka (2000–2007)
- dr Marek Rubnikowicz (2007–2020)
- mgr Aleksandra Mierzejewska (od 2020)
Nagrody i wyróżnienia
Przypisy
- ↑ AleksandraA. Mierzejewska AleksandraA., Dzieje Muzeum Okręgowego w Toruniu 1861-2011, „Muzealnictwo”, 52 [dostęp 2019-02-26] [zarchiwizowane z adresu 2019-02-26] .
- ↑ Nowy budynek dla Muzeum Okręgowego w Toruniu. muratorplus.pl. [dostęp 2010-04-12]. (pol.).
- ↑ W Toruniu otwarto muzeum piernika [online], Onet.pl, 19 czerwca 2015 [dostęp 2015-06-20] [zarchiwizowane z adresu 2015-06-20] (pol.).
- ↑ Natalia Przytarska: Bramy fortyfikacji otwarte. torun.pl, 2021-06-11. [dostęp 2024-03-10].
- ↑ muzeum. muzeum.torun.pl. (pol.).
- ↑ Medal Za Zasługi dla Miasta Torunia na wstędze. torun.pl. [dostęp 2024-03-10].
Bibliografia
- Arthur Semrau, Führer durch das Städtische Museum, Thorn 1917 [1]
- Zbiory gotyckiej rzeźby i malarstwa. Muzeum Okręgowe w Toruniu. Katalog, opracowali Janina Kruszelnicka Józef Flik, Toruń 1968
- Malarstwo i rzeźba polska od końca XVIII wieku do 1945 roku w zbiorach Muzeum Okręgowego w Toruniu, opracowała Anna Kroplewska-Gajewska, Toruń 2006, ISBN 83-87083-93-3.
- Malarstwo i rzeźba XVI-XX w. Informator o zbiorach i wystawie stałej Działu Sztuki, Muzeum Okręgowego w Toruniu, opracowała Halina Załęska, red. Zdzisław Ciara, Toruń 1973
- Anna Szyszko-Czyżak, Medale polskie XVI-XVIII w. w zbiorach Muzeum Okręgowego w Toruniu. Katalog, red. Zdzisław Ciara, Toruń 1981
- Michał Woźniak, Muzeum Okręgowe w Toruniu – jego regionalny charakter, [w:] Acta Universitatis Nicolai Copernici. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo, z. 29 (326), 1998, s. 117-126 [2]
- „Rocznik Muzeum w Toruniu”, wydawany od 1962 r.
Linki zewnętrzne
- Muzeum Okręgowe w Toruniu
- Oddziały Muzeum Okręgowego w Toruniu. muzeum.torun.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-04-27)].
- Godziny otwarcia Muzeum. muzeum.torun.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-14)].
- p
- d
- e
Muzeum Okręgowe i oddziały |
|
---|---|
Pozostałe | |
Zamknięte | |
Zobacz też |