Paxillus
![]() Krowiak podwinięty | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | grzyby | ||
Typ | podstawczaki | ||
Klasa | pieczarniaki | ||
Rząd | borowikowce | ||
Rodzina | krowiakowate | ||
Rodzaj | krowiak | ||
Nazwa systematyczna | |||
Paxillus Fr. Fl. Scan.: 339 (1836) | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Paxillus involutus (Batsch) Fr. | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/2008-08-30_Paxillus_rubicundulus.jpg/240px-2008-08-30_Paxillus_rubicundulus.jpg)
Paxillus Fr. (krowiak) – rodzaj podstawczaków z rodziny krowiakowatych (Paxillaceae), którego gatunkiem typowym jest krowiak podwinięty (Paxillus involutus)[1]. W Polsce występują dwa gatunki[2].
Charakterystyka
Naziemne grzyby kapeluszowe o kapeluszach suchych lub lepkich, z podwiniętym brzegiem. Trzon osadzony w środku lub bocznie, nagi lub aksamitny[3]. Blaszki ścieśnione, zbiegające, z poprzecznymi połączeniami. Wysyp zarodników ochrowy do rdzawobrązowego. Zarodniki eliptyczne, gładkie. Grzyby saprotroficzne lub grzyby mykoryzowe[3].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Paxillaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Rodzaj ten został wyodrębniony przez Eliasa Friesa w 1836 r., gdzie został zaliczony do ówczesnego plemienia Agaricini (przedstawionego w formie klucza, bez klasyfikowania gatunków)[4]:
Lamellae 1) membranaceo-molles dissepimento (trama) nullo aut in proprium mutato [...] c) a receptaculo, cum stipite contiguo, prorsus discretae et facile secedentes – Paxillus;
W „Epicrisis systematis mycologici” z 1838 r. Fries podzielił rodzaj Paxillus na ówczesne plemiona Lepista i Tapinia. Zawarł w nim 9 gatunków: P. lepista, P. extenuatus, P. sordarius, P. involutus, P. filamentosus, P. atrotomentosus, P. griseotomentosus, P. crassus i P. panuoides[5]. W późniejszych latach do tego rodzaju zaliczano gatunki: P. alexandri, P. aurantiacus, P. boletinoides, P. chilensis, P. chrysophyllus, P. contulmensis, P. corrugatus, P. curtisii, P. ferruginosus, P. giganteus, P. helomorphus, P. infundibuliformis, P. inornatus, P. ionipus, P. lateralis, P. lateritius, P. macnabbii, P. miniatus, P. muelleri, P. mundulus, P. nothofagi, P. obscurisporus, P. olivaceoflavidus, P. panaeolus, P. pelletieri, P. popinalis, P. porosus, P. prunulus, P. psammophilus, P. rhodoxanthus, P. rubicundulus, P. scambus, P. squarrosus, P. statuum, P. tricholoma, P. validus, P. veluticeps i Paxillus vernalis. Większość z nich jest obecnie klasyfikowana do innych rodzajów: m.in. trzy zostały przeniesione do rodzaju ponurnik (Tapinella), kilka następnych, na podstawie badań filogenetycznych opublikowanych w 1999, do nowo utworzonego Austropaxillus[6]. W tym samym roku Christoph Hahn opublikował wyniki prac nad gatunkiem typowym (P. involutus), w którym zaproponował wyodrębnienie z niego dwóch innych: P. obscurisporus i P. validus[7].
Synonimami tego rodzaju są[8]:
- Parapaxillus Singer 1942
- Paxillopsis E.-J. Gilbert 1931
- Rhymovis Pers. ex Rabenh. 1844
- Ruthea Opat. 1836
Polską nazwę podał Stanisław Chełchowski w 1898 r., a gatunki z tego rodzaju były też opisywane pod nazwami: świnka, ponurnik i gwoździak[2].
- Paxillus adelphus J.-P. Chaumeton, Gryta, Jargeat & P.-A. Moreau 2016[9]
- Paxillus ammoniavirescens Contu & Dessì 1999[9]
- Paxillus atraetopus Kalchbr. 1878
- Paxillus cuprinus Jargeat, Gryta, J.-P. Chaumeton & Vizzini 2014[10]
- Paxillus involutus (Batsch) Fr. 1838 – krowiak podwinięty
- Paxillus obscurisporus C. Hahn 1999[9]
- Paxillus olivellus P.-A. Moreau, J.-P. Chaumeton, Gryta & Jargeat 2016[9]
- Paxillus rubicundulus P.D. Orton 1969 – krowiak olszowy
Przypisy
- ↑ a b P.M.P.M. Kirk P.M.P.M., Index Fungorum [online] [dostęp 2013-05-15] (ang.).
- ↑ a b WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 490–492, ISBN 83-89648-09-1 .
- ↑ a b EwaldE. Gerhardt EwaldE., Grzyby: wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, s. 242, ISBN 83-7404-513-2 .
- ↑ E.M.E.M. Fries E.M.E.M., Corpus Florarum provincialium suecicae I. Floram Scanicam, 1836, s. 339 .
- ↑ E.M.E.M. Fries E.M.E.M., Epicrisis systematis mycologici, 1838, s. 315–318 [zarchiwizowane z adresu 2016-11-08] .
- ↑ A. Bresinsky i in. Phylogenetic Relationships within Paxillus s. I. (Basidiomycetes, Boletales): Separation of a Southern Hemisphere Genus. „Plant Biology”. 1, s. 327–333, 1999. DOI: 10.1111/j.1438-8677.1999.tb00260.x.
- ↑ C.C. Hahn C.C., R.R. Agerer R.R., Studien zum Paxillus-involutus-Formenkreis, „Nova Hedwigia”, 69, 1999, s. 241–310 .
- ↑ P.M.P.M. Kirk P.M.P.M., Species Fungorum [online] [dostęp 2013-05-15] (ang.).
- ↑ a b c d Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2024-01-17] (pol.).
- ↑ Paxillus (krowiak) [online], grzyby.pl [dostęp 2024-01-17] (ang.).