Pożar w szpitalu psychiatrycznym w Górnej Grupie
Państwo |
|
---|---|
Miejsce | |
Rodzaj zdarzenia | pożar |
Data | 31 października 1980 |
Godzina | 23:00 |
Ofiary śmiertelne | 55 osób[1] |
Ranni | 26 osób[1] |
Położenie na mapie Polski w latach 1975–1991 ![]() | |
![]() |
Pożar w szpitalu psychiatrycznym – pożar, który miał miejsce w nocy z 31 października na 1 listopada 1980 roku w miejscowości Górna Grupa w ówczesnym województwie bydgoskim[2]. W budynku przebywało od 300 do 400 pacjentów (oficjalnie 319[2]). Bezpośrednią przyczyną powstania pożaru, który wybuchł tuż po godzinie 23:00, była nieszczelność przewodu kominowego[2]. W wyniku rażących zaniedbań w zakresie ochrony przeciwpożarowej w pożarze zginęło 55 pacjentów szpitala psychiatrycznego, a 26 doznało ciężkich poparzeń.
Historia budynku przed pożarem
Pałac w Górnej Grupie początkowo należał do Malwiny von Bismarck – młodszej siostry Ottona von Bismarcka. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości budynek został przejęty przez ówczesny Urząd Ziemski w Grudziądzu, a pierwszym jego właścicielem w odrodzonej Rzeczypospolitej został gen. Kazimierz Sosnkowski. W 1923 roku majątek został nabyty przez werbistów, którzy rozbudowali pałac i założyli w nim dom misyjny, seminarium, gimnazjum oraz dom rekolekcyjny. W 1939 roku mieszkało w nim 60 braci zakonnych i 15 ojców, a w gimnazjum uczyło się 240 uczniów[2][3][4].
Po wybuchu II wojny światowej werbiści zostali internowani w pałacu. Poza nimi, do Górnej Grupy przewieziono księży z okolicznych parafii i diecezji. Część duchownych zwolniono do domów, innych rozstrzelano lub zesłano do obozów koncentracyjnych[3][4]. Narodowi socjaliści przejęli pałac i urządzili w nim swój sztab, strzelnicę i więzienie[2].
W 1945 roku werbiści odzyskali majątek, gdzie rok później ponownie uruchomili szkołę. 3 lipca 1952 roku na mocy decyzji podjętej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy zlikwidowano seminarium duchowne, a misjonarzy przesiedlono do jednej z części pałacu. Rozpoczęto prowizoryczną przebudowę wnętrza budynku, w ramach której m.in. podzielono sale za pomocą płyt pilśniowych oraz zamurowano część wyjść ewakuacyjnych, w tym przejście łączące część pałacu, do której przeniesiono werbistów, z jego resztą. Budynek został zaadaptowany jako oddział Szpitala dla nerwowo i psychicznie chorych w Świeciu[2][3][5].
Na zły stan zabezpieczeń przeciwpożarowych w budynku zwracano uwagę jeszcze przed wybuchem pożaru. W wyniku kontroli przeprowadzonej przez komendanta Państwowej Straży Pożarnej w Świeciu, jaka została przeprowadzona w szpitalu w 1979 roku, wykryto liczne uchybienia w zakresie ochrony przeciwpożarowej, które dotyczyły m.in. rozmieszczenia pacjentów w budynku oraz dróg ewakuacyjnych. Zarządzenie nakazujące usunięcie nieprawidłowości nigdy nie zostało wykonane[5].
Okoliczności pożaru
Pacjenci mieszkali na drugim i trzecim piętrze poklasztornego gmachu. Były to głównie osoby ciężko chore psychicznie, opuszczone przez rodziny i bliskich. Według relacji świadków akcja ratunkowa była prowadzona chaotycznie. Na miejsce pożaru przyjechali żołnierze z Chełmna, Świecia, Grudziądza i Bydgoszczy. Alarm ogłosiły Milicja Obywatelska i Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej. 1 listopada 1980 roku na miejsce tragedii przybyli wicepremier Henryk Kisiel oraz wiceminister zdrowia Tadeusz Szelachowski. W stan oskarżenia postawiono dyrekcję szpitala, jednak sprawa została umorzona na mocy amnestii z 1984 roku. Większość tragicznie zmarłych pacjentów (46 osób) pochowano w zbiorowej mogile na cmentarzu szpitalnym w Świeciu.
Szpital w Górnej Grupie był oddziałem szpitala psychiatrycznego w Świeciu. Po pożarze nie uruchomiono ponownie szpitala; po 1989 roku ruiny przejęło zgromadzenie werbistów[1].
Odniesienie w kulturze
Tragedia stała się tematem piosenki skomponowanej przez Przemysława Gintrowskiego do słów Jacka Kaczmarskiego pt. „A my nie chcemy uciekać stąd”, śpiewanej (tu: przez Jacka Wójcickiego) w filmie Ostatni dzwonek[2]. Po katastrofie Krystian Przysiecki zrealizował reportaż pt. Znak zapytania zawierający wywiady z członkami personelu szpitala, przedstawicielami straży pożarnej i prokuratury oraz relację ze zbiorowego pogrzebu[6]. Wątek pożaru szpitala w Górnej Grupie przewija się w filmie kryminalnym w reżyserii Michała Otłowskiego pt. Jeziorak z 2014 roku[7]. Historia tej tragedii została również przedstawiona w odcinkach seriali dokumentalnych Nieznane katastrofy oraz Miejsca przeklęte[4][5].
Ofiary pożaru
Nazwiska ofiar pożaru, pochowanych w zbiorowej mogile, wymienione są na nagrobku, który postawiono w 2010 roku w miejsce starego[7].
- Edwin Belt
- Bogdan Berent
- Adolf Błażejewski
- Ireneusz Brzykcy
- Roman Cieślicki
- Władysław Gierszewski
- Józef Gołębiewski
- Ryszard Gołębiewski
- Kazimierz Górajewski
- Henryk Groblewski
- Henryk Jabłoński
- Andrzej Janowski
- Grzegorz Jaskulski
- Stanisław Jurkowski
- Kazimierz Kałduński
- Jan Kasprzykowski
- Wiesław Kociuga
- Zygmunt Kondracki
- Stanisław Kotwicki
- Bogdan Krzyżanowski
- Jan Lemieszek
- Kazimierz Lugiewicz
- Stanisław Maciejewski
- Władysław Małecki
- Stanisław Marks
- Edmund Marulewski
- Andrzej Motyka
- Kazimierz Olejniczak
- Stefan Paczkowski
- Jan Przeperski
- Stanisław Romanowski
- Wiesław Romanowski
- Brunon Sawicki
- Stanisław Siwiński
- Jan Skrzeszewski
- Jerzy Sobczyk
- Zygmunt Styborski
- Mieczysław Sztaf
- Kazimierz Tomaszewski
- Paweł Wielgorz
- Jan Wiliczek
- Szczepan Zakrzewski
- Zygmunt Zakrzewski
- Mieczysław Zaremba
- Józef Żurawski
- Adam Woźniak
47-55. Nie ujawniono nazwisk 9 ofiar
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b c Dagmara Oleksy: Głosy zaklęte w murach. mapakultury.pl, 2011-03-10. [dostęp 2015-11-27]. (pol.).
- ↑ a b c d e f g Marcin Kowalski: Na rusztach łóżek. kaczmarski.art.pl, 2004-05-10. [dostęp 2015-11-27]. (pol.).
- ↑ a b c Historia domu. gornagrupa.werbisci.pl. [dostęp 2020-11-01].
- ↑ a b c Szpital w płomieniach. Miejsca przeklęte. Odcinek 25. [dostęp 2020-11-01].
- ↑ a b c Śmierć tliła się pod podłogą. Nieznane katastrofy. Odcinek 6. [dostęp 2020-11-01].
- ↑ Znak zapytania, reportaż 1980.
- ↑ a b Maciej Ciemny: Zbliża się 35 rocznica pożaru szpitala w Górnej Grupie. pomorska.pl, 15 października 2015. [dostęp 2020-11-01].