Pola Raksa
Pola Raksa (1972), fot. Zofia Nasierowska | |||
Imię i nazwisko | Apolonia Raksa | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 14 kwietnia 1941 | ||
Zawód | aktorka | ||
Współmałżonek | Andrzej Kostenko | ||
Lata aktywności | 1960–1999 | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() | |||
|
Pola Raksa, właśc. Apolonia Raksa[1][2] (ur. 14 kwietnia 1941 w Lidzie) – polska aktorka filmowa, teatralna i telewizyjna.
Jedna z najwybitniejszych aktorek w historii polskiej kinematografii[3]. W latach 60. i 70. XX wieku uchodziła za symbol seksbomby polskiego kina[4][5]. Najbardziej znana z roli Marusi w serialu Czterej pancerni i pies (1966–1970)[6]. Wystąpiła też w filmach: Szatan z siódmej klasy (1960), Panienka z okienka (1964), Popioły (1965), Przygoda z piosenką (1968), Pogoń za Adamem (1970), Aria dla atlety (1979) i Uprowadzenie Agaty (1993)[7]. Za swój wkład w polską kulturę otrzymała Złoty Krzyż Zasługi (1974) i Odznakę „Zasłużony Działacz Kultury” (1979)[8]. W 2003 czytelnicy czasopisma „Super Express” nazwali ją najpiękniejszą ze wszystkich polskich blondynek[9].
Życiorys
Wczesne lata
Urodziła się w Lidzie, ówcześnie mieście powiatowym II Rzeczypospolitej Polskiej będącym pod okupacją ZSRR (obecnie położonym na terenie Białorusi), w rodzinie katolickiej[10] jako córka Edwarda Raksy[11]. Po II wojnie światowej rodzice z niechęcią porzucili rodzinny dom, przenieśli się do nowej Polski i zamieszkali we Wrocławiu-Leśnicy[9]. Wkrótce rodzina przeprowadziła się do Jeleniej Góry, gdzie jej matka pracowała jako krawcowa, a ojciec zajmował się czapnictwem. Apolonia Raksa wraz z młodszą siostrą Jolantą uczęszczała do jeleniogórskiej Szkoły Podstawowej Nr 4 i I Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Żeromskiego[12]. Naukę kontynuowała w I Liceum Ogólnokształcącym we Wrocławiu[13]. Po ukończeniu liceum, rozpoczęła studia wyższe na wydziale filologii polskiej na Uniwersytecie Wrocławskim[14][15]. Będąc jeszcze studentką pierwszego roku dołączyła do zespołu kabaretu „Kalamburek”[16].
Kariera
Pod koniec lat 50 XX w. została odkryta w barze mlecznym przez fotoreportera, który namówił ją na sesję zdjęciową[5]. Tak trafiła na okładkę tygodnika dla młodzieży „Dookoła Świata”[5]. W 1960 debiutowała na scenie wrocławskiego Teatru Kalambur w przedstawieniu Anioł sterany[17]. Uroda dziewczyny zwróciła uwagę Marii Kaniewskiej, reżyserki kompletującej obsadę do reżyserowanego przez siebie filmu Szatan z siódmej klasy (1960), który stał się filmowym debiutem Poli Raksy. Wkrótce dostała dość dużą rolę w filmie Rzeczywistość (1960). W rezultacie przerwała studia polonistyczne i rozpoczęła naukę na Wydziale Aktorskim PWSFTviT w Łodzi. Studia ukończyła w 1964 i do 1968 była aktorką Teatru Powszechnego w Łodzi (zadebiutowała 6 marca 1964).
W 1968 przeniosła się do Teatru Współczesnego w Warszawie, gdzie występowała do 1986 roku.
Do końca lat 80 XX w. pojawiała się też na scenie Teatru Telewizji. Po latach przerwy zagrała w 1993 roku w filmie Uprowadzenie Agaty, i – jak dotychczas – była to jej ostatnia rola filmowa. Z kolei jej ostatnim występem teatralnym był udział w 1997 roku w spektaklu Listy naszych czytelników Zbigniewa Herberta w reżyserii Zdzisława Wardejna wystawianym w Teatrze Dramatycznym w Warszawie.
Z kina wycofała się w 1993 roku i konsekwentnie nie udziela wywiadów[14].
Apolonia Raksa zajmuje się różnymi formami plastyki (w tym również strojami). Jej dziełem były kostiumy w recitalu Ewy Błaszczyk w Teatrze Studio w Warszawie (1999)[14]. Od początku 1998 roku przez kilka kolejnych lat prowadziła w „Rzeczpospolitej” rubrykę o modzie.
Życie prywatne
W latach 1964–1970 była żoną Andrzeja Kostenki, reżysera, scenarzysty i operatora filmowego, z którym ma syna Marcina (ur. 1967)[18].
Filmografia
![]() | |||
Rok | Tytuł | Reżyser | Rola |
1960 | Szatan z siódmej klasy | Maria Kaniewska | Wanda Gąsowska |
1960 | Rzeczywistość | Antoni Bohdziewicz | Marysia |
1962 | Klub kawalerów | Jerzy Zarzycki | Marynia |
1963 | Ich dzień powszedni | Aleksander Ścibor-Rylski | Grażyna |
1963 | Rozwodów nie będzie | Jerzy Stefan Stawiński | Krysia |
1964 | Rękopis znaleziony w Saragossie | Wojciech Jerzy Has | Inezilia |
1964 | Panienka z okienka | Maria Kaniewska | Hedwiga |
1964 | Beata | Anna Sokołowska | Beata |
1965 | Popioły | Andrzej Wajda | Helena de With |
1965 | Błękitny pokój | Janusz Majewski | Izabela |
1966 | Bicz Boży | Maria Kaniewska | Hania |
1967 | Zosia | Władimir Bogomołow | Zosia |
1967 | Paryż – Warszawa bez wizy | Hieronim Przybył | Elżbieta |
1968 | Przygoda z piosenką | Stanisław Bareja | Mariola |
1970 | Pogoń za Adamem | Jerzy Zarzycki | Kama |
1973 | Śnieżyca (Hószakadás) | Ferenc Kósa | spadochroniarka |
1975 | Oszlopos Simeon | Károly Esztergályos | sąsiadka Janosa Kissa |
1978 | Dux Polonorum – Niemcza 1017 Rok | Janusz Chodnikiewicz | Oda Miśnieńska |
1979 | Aria dla atlety | Filip Bajon | Cecylia |
1980 | Nic nie stoi na przeszkodzie | Hubert Drapella | Irena |
1982 | Elveszett illúziók | Gyula Gazdag | dziewczyna |
1985 | Fehér rum | Károly Esztergályos | dr Zsuzsanna Rév |
1993 | Uprowadzenie Agaty | Marek Piwowski | matka Agaty |
![]() | |||
1965 | Kapitan Sowa na tropie | Stanisław Bareja | Zuzanna (odc.4) |
1966–1970 | Czterej pancerni i pies | Konrad Nałęcki | Marusia |
1986 | Tulipan | Janusz Dymek | dziennikarka Kubicka (odc.6) |
Odznaczenia i nagrody
- Złoty Krzyż Zasługi (1974)[19]
- Odznaka Zasłużony Działacz Kultury (1979)
- Srebrne Odznaczenie im. Janka Krasickiego[20]
- Nagroda indywidualna II Telewizyjnego Festiwalu Teatrów Dramatycznych za rolę Julii w przedstawieniu Romeo i Julia Shakespeare’a w Teatrze Powszechnym w Łodzi podczas II Telewizyjnego Festiwalu Teatrów Dramatycznych (1965)
- Nagroda Srebrna Maska najpopularniejsza aktorka (1967, 1969, 1970)
- Nagroda Ministra Obrony Narodowej I stopnia za serial telewizyjny Czterej pancerni i pies (1967)
- Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Moskwie, nagroda pisma „Sowietskij Ekran” za Zosia (1967)
Odniesienia w kulturze
- Za jej Poli Raksy twarz każdy by się zabić dał – tak o urodzie Poli Raksy śpiewał Grzegorz Markowski z zespołu Perfect w piosence „Autobiografia”. Autorem tekstu jest Bogdan Olewicz.
Przypisy
- ↑ Pola Raksa. Listal. [dostęp 2019-07-12]. (ang.).
- ↑ Personalidade: Pola Raksa (Polônia). InterFilmes.com. [dostęp 2019-07-14]. (port.).
- ↑ Dawid Karpiuk: W pogoni za Polą. „Newsweek”, 2018-12-25. [dostęp 2019-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-27)]. (pol.).
- ↑ Pola Raksa: Seksbomba odkryta w barze mlecznym. Wirtualna Polska. [dostęp 2012-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-12)]. (pol.).
- ↑ a b c Za jej Poli Raksy twarz...” Gdzie zniknęła najpiękniejsza z aktorek?. Dziennik.pl. [dostęp 2016-04-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-13)]. (pol.).
- ↑ Dawid Myśliwiec: Najlepsze polskie aktorki wszech czasów. Wielki ranking czytelników. film.org.pl, 2018-12-02. [dostęp 2012-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-12)]. (pol.).
- ↑ Pola Raksa. Dzieje.pl. [dostęp 2012-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-12)]. (pol.).
- ↑ Aleksandra Fedorczuk: Pola Raksa ma dzisiaj urodziny. Radio SuperNova, 2021-04-14. [dostęp 2022-02-04]. (pol.).
- ↑ a b Pola Raksa. ČSFD.cz. [dostęp 2019-07-14]. (cz.).
- ↑ Pola Raksa Pictures. FanPix.Net. [dostęp 2019-07-12]. (ang.).
- ↑ Anna Tabola: Nie ma jak polska blondynka.... Ziemia Lidzka, 2004-06-04. [dostęp 2012-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-12)]. (pol.).
- ↑ Znani – I Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego w ZSO nr 1 w Jeleniej Górze. nk.pl. [dostęp 2011-04-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-21)]. (pol.).
- ↑ Liceum Ogólnokształcące nr1 im. Danuty Siedzikówny INKI we Wrocławiu. Facebook. [dostęp 2019-04-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-21)]. (pol.).
- ↑ a b c Dominika Kaszuba: Co się stało z Polą Raksą?. Onet.pl, 2011-04-15. [dostęp 2011-04-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-22)]. (pol.).
- ↑ Adrianna Elbe: Gdzie mieszka Pola Raksa? Gwiazda mieszka w zaskakującym miejscu. lelum.pl, 2019-01-21. [dostęp 2019-04-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-21)]. (pol.).
- ↑ Z archiwum K.. facebook, 23 marca 2021. [dostęp 2024-05-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-05-10)]. (pol.).
- ↑ Krzysztof Kucharski: Na scenie mitycznego Teatru Kalambur zaczynały: Anna German i Pola Raksa. Nasza Historia, 30 września 2016. [dostęp 2024-05-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-05-10)]. (pol.).
- ↑ Marusia skończyła 70 lat. styl.pl. [dostęp 2013-11-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-21)]. (pol.).
- ↑ Odznaczenia dla wybitnych twórców i działaczy kultury. „Dziennik Polski”. Nr 175 (9456), s. 2, 26 lipca 1974.
- ↑ Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 799. ISBN 83-223-2073-6.
Linki zewnętrzne
- Pola Raksa w bazie IMDb (ang.)
- Pola Raksa w bazie Filmweb
- Pola Raksa w bazie filmpolski.pl
- Pola Raksa, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2021-04-09] .
- Pola Raksa na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”