Poziewnik
![]() Morfologia (poziewnik szorstki) | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | jasnotowce | ||
Rodzina | jasnotowate | ||
Rodzaj | poziewnik | ||
Nazwa systematyczna | |||
Galeopsis L. Sp. Pl. 579. 1753[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Galeopsis tetrahit L.[4] | |||
Synonimy | |||
| |||
Homonimy | |||
| |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/2014.07.10.-11-Eilenburg_Hainichen--Bunter_Hohlzahn.jpg/220px-2014.07.10.-11-Eilenburg_Hainichen--Bunter_Hohlzahn.jpg)
Poziewnik (Galeopsis L.) – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych. Obejmuje 10 gatunków[3][5]. Rośliny te występują w strefie umiarkowanej Eurazji – w niemal całej Europie, bez jej południowych i północnych krańców, oraz w środkowej, północnej i wschodniej Azji po Japonię na wschodzie i Himalaje na południu[3]. Centrum zróżnicowania stanowi Europa, w której rośnie 9 gatunków[6]. W Polsce występują cztery gatunki rodzime: poziewnik dwudzielny G. bifida, miękkowłosy G. pubescens, pstry G. speciosa i szorstki G. tetrahit, dwa są introdukowane i zadomowione (poziewnik wąskolistny G. angustifolia i polny G. ladanum), a jeden przejściowo dziczejący (poziewnik piaskowy G. segetum)[7], aczkolwiek ostatni bywa też uznawany za lokalnie już zadomowionego[8].
Poziewnik szorstki był pierwszym allotetraploidem, którego udało się uzyskać eksperymentalnie w wyniku krzyżowania poziewnika pstrego i miękkowłosego[6].
Morfologia
- Pokrój
- Rośliny roczne[9][5], o pędach prosto wzniesionych lub podnoszących się, rozłożyście się rozgałęziających[5], nagich, miękko lub szorstko owłosionych, czasem gruczołowatych, zgrubiałych lub nie w węzłach[9].
- Liście
- Naprzeciwległe, ogonkowe, o blaszce jajowatej lub lancetowatej, ząbkowanej, rzadko całobrzegiej[9].
- Kwiaty
- Siedzące, zebrane w okółkach w liczbie od 6 do wielu. Okółki gęsto stłoczone na szczycie pędu lub luźno wzdłuż niego rozmieszczone (zwłaszcza w dolnej części kwiatostanu). Przysadki są drobne – równowąskie do lancetowatych. Kielich rurkowaty do dzwonkowatego, z 5 ząbkami na szczycie i 5 lub 10 wiązkami przewodzącymi[5]. Ząbki zwykle szydlaste, podobnej długości, tworzą słabo zaznaczone dwie wargi[9]. Korona lejkowata, zakończona dwiema wargami, bez pierścienia włosków wewnątrz. Górna warga jajowata, hełmiasto wysklepiona, na brzegu drobno ząbkowana lub całobrzega, owłosiona od zewnątrz. Dolna warga tworzona jest z trzech łatek, z których środkowa jest najszersza, u nasady z dwoma rożkowatymi wyrostkami. Cztery pręciki ułożone w linii pod wargą górną, przy czym środkowe są krótsze od brzeżnych. Pylniki pękają poprzecznie[5][9]. Szyjka słupka z rozwidlonym i szydlastym znamieniem o ramionach podobnej długości[5].
- Owoce
- Czterodzielne rozłupnie, rozpadające się na cztery gładkie[5], trójgraniaste, na szczycie zaokrąglone rozłupki[9].
Systematyka
- Pozycja systematyczna
Rodzaj z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), a w jej obrębie z podrodziny Lamioideae[10].
- Wykaz gatunków[3]
- Galeopsis × acuminata Rchb.
- Galeopsis angustifolia Ehrh. ex Hoffm. – poziewnik wąskolistny
- Galeopsis bifida Boenn. – poziewnik dwudzielny
- Galeopsis × carinthiaca Porsch ex Fiori
- Galeopsis × haussknechtii Ludw.
- Galeopsis ladanum L. – poziewnik polny
- Galeopsis × ludwigii Hausskn.
- Galeopsis nana Otsch.
- Galeopsis × polychroma Beck
- Galeopsis pubescens Besser – poziewnik miękkowłosy
- Galeopsis pyrenaica Bartl.
- Galeopsis reuteri Rchb.f.
- Galeopsis segetum Neck. – poziewnik piaskowy
- Galeopsis speciosa Mill. – poziewnik pstry
- Galeopsis × sulfurea Druce
- Galeopsis tetrahit L. – poziewnik szorstki
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-31] (ang.).
- ↑ a b c d e f Galeopsis L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-08-12].
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-03].
- ↑ a b c d e f g Galeopsis Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-08-12].
- ↑ a b David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 376, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 85, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ B. Tokarska-Guzik, Z. Dajdok, M. Zając, A. Zając, A. Urbisz, W. Danielewicz: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, 2012. ISBN 978-83-62940-34-9.
- ↑ a b c d e f Maria Sychowa: Galeopsis L., Poziewnik. W: Bogumił Pawłowski (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i Ziem Ościennych. T. XI. Warszawa, Kraków: PAN, PWN, 1967, s. 124.
- ↑ Genus Galeopsis L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-08-12].
- DSDE: hanekro