Reprywatyzacja w Warszawie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/KarolKurylukWarsaw1947.jpg/220px-KarolKurylukWarsaw1947.jpg)
Reprywatyzacja w Warszawie – rozpoczęty po zakończeniu PRL proces zwrotu warszawskich nieruchomości przejętych na podstawie tzw. dekretu Bieruta. W jego wyniku zwrócono 4157 nieruchomości (stan na 7 czerwca 2016), częściowo z naruszeniem prawa. Szacuje się, że proces reprywatyzacji w Warszawie dotknął bezpośrednio od 40 tys.[1] do 55 tys. osób[2].
Rys historyczny
Osobny artykuł: Dekret Bieruta.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Reprywatyzacja_-_mapa_zniszcze%C5%84.jpg/220px-Reprywatyzacja_-_mapa_zniszcze%C5%84.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Reprywatyzacja_-_lata_zwrot%C3%B3w.png/220px-Reprywatyzacja_-_lata_zwrot%C3%B3w.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Zwroty_reprywatyzacyjne_w_Warszawie_wg_dzielnic_%281990-2016%29.jpg/240px-Zwroty_reprywatyzacyjne_w_Warszawie_wg_dzielnic_%281990-2016%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Zreprywatyzowani_w_dzielnicach.png/240px-Zreprywatyzowani_w_dzielnicach.png)
31 sierpnia 1939 Warszawa składała się z ponad 24 tysięcy budynków i 40 tysięcy parceli. Do miasta należało jedynie 853 nieruchomości. Szacuje się, że 84% tego, co wcześniej tworzyło miasto na lewym brzegu (budynki, ulice, sieci: elektryczna, gazowa i kanalizacyjna), zostało zniszczone w wyniku działań II wojny światowej[3].
Jesienią 1945 na mocy dekretu podpisanego przez prezydenta Bolesława Bieruta, przestała istnieć prywatna własność gruntów w stolicy. Akt normatywny miał służyć szybszej i sprawniejszej odbudowie zniszczonego miasta. Po wojnie, w porównaniu do innych państw Europy Zachodniej skala nacjonalizacji była w Warszawie bezprecedensowa. W 1939 tylko 10 proc. gruntów warszawskich należało do skarbu państwa[4].
Przebieg reprywatyzacji
Z tym tematem związana jest kategoria: Nieruchomości zreprywatyzowane w Warszawie.
Od 1989 kolejne rządy deklarowały wprowadzenie ustawy reprywatyzacyjnej, jednakże nie doszła ona do skutku, w związku z czym w 1996 władze Warszawy zdecydowały, że same będą zwracać przedwojenne nieruchomości wszędzie tam, gdzie doszło do złamania zapisów dekretu Bieruta[4]. W posiadanie prywatnych właścicieli zaczęły przechodzić kamienice, działki, a także adresy, pod którymi zaczęły wcześniej funkcjonować instytucje publiczne[4]. Powstał też rynek handlu roszczeniami. Praw do nieruchomości pozbywali się dawni właściciele zniecierpliwieni oczekiwaniem na reprywatyzację. Powstały również wyspecjalizowane kancelarie zajmujące się odzyskiwaniem mienia, inwestujące czas i pieniądze w poszukiwania spadkobierców, czasami poza granicami kraju[4].
W lutym 2000 nastąpiła reprywatyzacja Pałacu Błękitnego na rogu ulicy Senatorskiej i placu Bankowego. Był to pierwszy zwrot budynku zajmowanego przez administrację samorządową[5]. W kolejnych latach doszło do zwrotu przykładowo także Pałacu Przezdzieckich, który był zajmowany przez MSZ.
W 2007 zostało założone Warszawskie Stowarzyszenie Lokatorów, skupiające osoby zamieszkujące w budynkach zwróconych potomkom dawnych właścicieli i zagrożone eksmisją. Na jego czele stała Jolanta Brzeska, która sama mieszkała w zreprywatyzowanej kamienicy na ul. Nabielaka 9[6][7].
W czerwcu 2008 prezydent Warszawy, Hanna Gronkiewicz-Waltz, podpisała zarządzenie, pozwalające miejskim urzędnikom na oddawanie nieruchomości przed zakończeniem przez miasto postępowania reprywatyzacyjnego[5].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Brzeska_transparent_Manifa2013_fot.Meo_Hav.jpg/240px-Brzeska_transparent_Manifa2013_fot.Meo_Hav.jpg)
W 2011 Brzeska została zamordowana. Mimo powiązania jej śmierci z działalnością w ruchu lokatorskim i wielokrotnego podejmowania śledztwa, nie wykryto sprawców (sprawę po raz ostatni zamknięto w 2021). Sprawa Jolanty Brzeskiej doprowadziła jednak do nagłośnienia problemu reprywatyzacji[6][8][9].
W lutym 2012 hektar Ogrodu Saskiego od ulicy Marszałkowskiej wrócił do spadkobierców[10]. Wśród nich znalazł się Marcin Zamoyski, prezydent Zamościa[5].
Mała ustawa reprywatyzacyjna
25 czerwca 2015 Sejm uchwalił Ustawę o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2016 r. poz. 1271) (tzw. małą ustawę reprywatyzacyjną). Jednak 4 sierpnia 2015 prezydent Bronisław Komorowski skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego[11]. 19 lipca 2016 Trybunał w pełnym składzie wydał wyrok stwierdzający zgodność ustawy z Konstytucją[12]. Jednak ze względu na Kryzys wokół Trybunału Konstytucyjnego wyrok został opublikowany w Monitorze Polskim dopiero 16 sierpnia 2016[13], zaś dzień później podpisany przez prezydenta Andrzeja Dudę. W ten sposób ustawa weszła w życie 17 września 2016[4][5].
Na mocy ustawy zakazano także ustanawiania kuratorów osobom, co do których zachodzą przesłanki do uznania ich za zmarłych[4]. Poza tym zwiększono liczbę przesłanek umożliwiających odmowę zwrotu, np. jeśli budynek czy działka służą celom publicznym, nieruchomość została sprzedana lub oddany w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, sfinansowano ze środków publicznych jej zabudowę, odbudowę lub remont[14]. Ustawa umożliwiła także tzw. wybudzanie śpiochów, czyli wygaszania roszczeń do nieruchomości, do których złożono wnioski w latach 40. i 50., lecz wobec których dawni właściciele i ich następcy prawni nie podejmowali czynności prawnych (ich liczba szacowana jest na kilkaset[15] do kilku tysięcy[16]). W tym celu Ratusz musi opublikować w prasie i BIP ogłoszenie wzywające osoby mające roszczenie do zgłoszenia się do Urzędu m.st. Warszawy, a następnie kolejne trzy miesiące na przedstawienie dokumentów potwierdzających prawa do nieruchomości[17]. Pierwsze ogłoszenia pojawiły się dopiero 5 miesięcy po wejściu ustawy w życie. Do 25 kwietnia 2018 ogłoszono 200 „śpiochów”, spośród których 30 umorzono, a 6 zwrócono[18]. Jednak Stowarzyszenie Miasto Jest Nasze (MJN) zarzucało powolne tempo wybudzanych śpiochów[19][20] i brak gospodarności, gdyż ogłoszenia publikowane były w dwóch dziennikach ogólnopolskich, mimo że ustawa wymagało jednego[21]. MJN zarzucało Ratuszowi również brak jawności w kwestii śpiochów[22]. Zarzuty te potwierdził prawomocny wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego[23].
Ustawa z 2020
Osobny artykuł: Afera reprywatyzacyjna w Warszawie.
14 sierpnia 2020 Sejm uchwalił ustawę nowelizującą ustawę o Komisji Weryfikacyjnej oraz ustawę o gospodarce nieruchomościami[24], która wprowadza m.in. zakaz reprywatyzacji nieruchomości zamieszkanych przez lokatorów[25]. Ustawa następnie trafiła do Senatu[26], który 11 września 2020 wprowadził do ustawy poprawki[27], z których część została 17 września 2020 przyjęta przez Sejm[28]. Prezydent RP Andrzej Duda podpisał ustawę 29 września 2020[28]. Ustawa weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, czyli 20 października 2020[29], z wyjątkiem art. 8 i art. 9, które weszły w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia[25], czyli 5 listopada 2020[29].
Nowelizacja kodeksu postępowania administracyjnego z 2021
25 marca 2021 wpłynął do Sejmu komisyjny projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, który dotyczył dostosowania systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015[30], w którym orzekł, że art. 156 § 2 kpa w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgody z art. 2 Konstytucji RP[31]. 24 czerwca 2021 na jego podstawie Sejm uchwalił ustawę zmieniającą Kodeks postępowania administracyjnego (za głosowało 309 posłów, nikt nie był przeciw, wstrzymało się 120 posłów)[32]. 23 lipca 2021 Senat uchwalił nowelizację Kodeksu postępowania administracyjnego wprowadzając do niej poprawki, z których część została przyjęta przez Sejm 11 sierpnia 2021[31], a 14 sierpnia 2021 prezydent RP Andrzej Duda podpisał ustawę[33]. Ustawa weszła w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw[31], czyli 16 września 2021[34] i wprowadziła, że po upływie 30 lat od wydania decyzji administracyjnej niemożliwe będzie wszczęcie postępowania w celu jej zakwestionowania, np. w sprawie odebranego przed laty mienia[31]. Zdaniem warszawskiego stowarzyszenia Miasto Jest Nasze nowelizacja ta bardzo mocno ograniczy reprywatyzację, bo po wejściu w życiu ustawy nie będzie możliwe stwierdzenie nieważności decyzji – nawet jeżeli została wydana z rażącym naruszeniem prawa lub bez podstawy prawnej – jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne – przynajmniej w stosunku do nieruchomości przejętych przez państwo na podstawie Dekretu Bieruta i Reformy Rolnej z 1944 wszczynanie nowych postępowań reprywatyzacyjnych[35].
Zobacz też
- Jolanta Brzeska
- Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich
- Marek Mossakowski
- Miasto Jest Nasze – działania w zakresie reprywatyzacji
- Robert Nowaczyk
Przypisy
- ↑ Reprywatyzacja jak wyrok śmierci. 40 tys. osób w Warszawie trafiło na bruk. wiadomosci.dziennik.pl, 4 września 2016. [dostęp 2018-09-06].
- ↑ Ustaliliśmy liczbę osób poszkodowanych reprywatyzacją, „Miasto Jest Nasze”, 21 sierpnia 2017 [dostęp 2018-09-09] .
- ↑ Wstęp. W: Szpala Iwona, Zubik Małgorzata: Święte prawo. Historie ludzi i kamienic z reprywatyzacją w tle. Agora SA, 2017. ISBN 978-83-268-2544-6.
- ↑ a b c d e f Wyborcza.pl [online], biqdata.wyborcza.pl [dostęp 2020-07-09] .
- ↑ a b c d Zakończenie. W: Szpala Iwona, Zubik Małgorzata: Święte prawo. Historie ludzi i kamienic z reprywatyzacją w tle. Agora SA, 2017. ISBN 978-83-268-2544-6.
- ↑ a b BeataB. Siemieniako BeataB., MichałM. Sutowski MichałM., Brzeska zapłaciła najwyższą cenę za walkę z rażącą niesprawiedliwością i ludzką krzywdą [online], krytykapolityczna.pl, 1 marca 2021 [dostęp 2021-03-01] [zarchiwizowane z adresu 2021-03-01] .
- ↑ AndrzejA. Smosarski AndrzejA., Walczyła o godność [online], salon24.pl, 6 kwietnia 2011 [dostęp 2020-01-07] (pol.).
- ↑ Ziobro wznawia śledztwo ws. spalonej w Lesie Kabackim Jolanty Brzeskiej. Newsweek.pl, 19 sierpnia 2016. [dostęp 2016-08-20].
- ↑ NorbertN. Frątczak NorbertN., Śledztwo po śmierci Jolanty Brzeskiej umorzone. Ziobro grzmiał o błędach za poprzednich rządów, ale błędów nie ma [online], warszawa.wyborcza.pl, 17 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-17] .
- ↑ Iwona Szpala: Miasto oddało kawał Ogrodu Saskiego dawnym właścicielom. wyborcza.pl, 2012-02-07. [dostęp 2018-11-20].
- ↑ Prezydent Komorowski skierował warszawską ustawę reprywatyzacyjną do Trybunału Konstytucyjnego. Eksperci: to znowu odroczy załatwienie sprawy, „PolskieRadio.pl” [dostęp 2018-09-08] .
- ↑ Sprawa Kp 3/15 [online], ipo.trybunal.gov.pl [dostęp 2018-09-08] .
- ↑ Wyrok ws. „małej” Ustawy Reprywatyzacyjnej opublikowany! Prezydent musi ją podpisać, „Warszawa W Pigułce”, 16 sierpnia 2016 [dostęp 2018-09-08] .
- ↑ Wchodzi w życie tzw. mała ustawa reprywatyzacyjna, „Prawo.pl”, 17 września 2016 [dostęp 2018-09-09] .
- ↑ IwonaI. Szpala IwonaI., Te przepisy uratują Warszawę? Tracimy setki milionów [online], warszawa.wyborcza.pl, 10 lutego 2013 [dostęp 2018-09-08] .
- ↑ MałgorzataM. Zubik MałgorzataM., Reprywatyzacja w Warszawie. Miasto dopisało do listy roszczeń nowe adresy [online], warszawa.wyborcza.pl, 23 lutego 2016 [dostęp 2018-09-08] .
- ↑ MichałM. Wojtczuk MichałM., Reprywatyzacja w Warszawie. Ratusz budzi „śpiochy” [lista adresów] [online], warszawa.wyborcza.pl, 27 kwietnia 2017 [dostęp 2018-09-09] .
- ↑ To już 200 ogłoszonych „śpiochów” – Warszawa – oficjalny portal stolicy Polski [online], www.um.warszawa.pl [dostęp 2018-09-08] .
- ↑ Miasto JestM.J. Nasze Miasto JestM.J., #HankaPublikuj #NormalnaReprywatyzacja [online], www.facebook.com, 27 kwietnia 2017 [dostęp 2018-09-08] .
- ↑ Miasto JestM.J. Nasze Miasto JestM.J., #HankaPublikuj, czyli jak władzom Warszawy nie chce się korzystać z efektów małej ustawy reprywatyzacyjnej, o którą sami walczyli... [online], www.facebook.com, 10 kwietnia 2017 [dostęp 2018-09-08] .
- ↑ Miasto JestM.J. Nasze Miasto JestM.J., REPRYWATYZACJA: Miasto takie aktywne... nie tam, gdzie trzeba. [online], www.facebook.com, 9 czerwca 2017 [dostęp 2018-09-08] .
- ↑ Miasto JestM.J. Nasze Miasto JestM.J., Reprywatyzacja trwa, a Ratusz blokuje dostęp do informacji [online], www.facebook.com, 23 sierpnia 2017 [dostęp 2018-09-08] .
- ↑ Miasto JestM.J. Nasze Miasto JestM.J., Sądy po stronie MJN [online], www.facebook.com, 28 grudnia 2017 [dostęp 2018-09-08] .
- ↑ Głosowanie nr 51 na 16. posiedzeniu Sejmu [online], www.sejm.gov.pl, 14 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-21] .
- ↑ a b USTAWA z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, ustawy o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami [online], orka.sejm.gov.pl, 14 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-22] .
- ↑ TomaszT. Sąsiada TomaszT., Reprywatyzacja w Warszawie. Sejm zdecydował w sprawie odszkodowań [online], www.money.pl, 14 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-22] .
- ↑ Prace / Posiedzenia / Senat Rzeczypospolitej Polskiej [online], www.senat.gov.pl [dostęp 2020-11-05] .
- ↑ a b Druk nr 420 [online], www.sejm.gov.pl [dostęp 2020-11-05] .
- ↑ a b Ustawa z dnia 17 września 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, ustawy o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 1709).
- ↑ Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 (Dz.U. z 2015 r. poz. 702)
- ↑ a b c d Druk nr 1090 [online], www.sejm.gov.pl [dostęp 2021-08-16] .
- ↑ Głosowanie nr 73 na 33. posiedzeniu Sejmu [online], www.sejm.gov.pl [dostęp 2021-08-16] .
- ↑ Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Aktualności / Wydarzenia / Prezydent postanowił podpisać nowelę Kodeksu Postępowania Administracyjnego [PL/EN] [online], prezydent.pl, 14 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-16] .
- ↑ Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491)
- ↑ Czy to koniec dzikiej reprywatyzacji? [online], Miasto Jest Nasze [dostęp 2022-05-22] (pol.).
Bibliografia
- JaninaJ. Antosiewicz JaninaJ., Reprywatyzacja, Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze, 1993, ISBN 83-219-0652-4, OCLC 830052680 .
- ŁukaszŁ. Bernatowicz ŁukaszŁ., Reprywatyzacja na przykładzie gruntów warszawskich, Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2015, ISBN 978-83-264-8322-6, OCLC 924813433 .
- PiotrP. Ciszewski PiotrP., Wszystkich nas nie spalicie, RobertR. Nowak, Warszawa: Trzecia Strona, 2016, ISBN 978-83-64526-40-4, OCLC 971395283 .
- Tomasz Luterek, Reprywatyzacja. Źródła problemu, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2016, ISBN 978-83-64091-60-5.
- Konrad Osajda, Nacjonalizacja i reprywatyzacja, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009, ISBN 978-83-255-0998-9.
- Mateusz Pilich (red.), Reprywatyzacja w orzecznictwie sądów, Biuro Studia i Analiz Sądu Najwyższego, Warszawa 2016, ISBN 978-83-64878-07-7. Dostępne online.
- Patryk Słowik, Marcin Bajko, Jerzy Mrygoń, Reprywatyzacja warszawska. Byli urzędnicy przerywają milczenie, Arbitror, Warszawa 2017, ISBN 978-83-948-3312-1.
- Beata Siemieniako, Reprywatyzując Polskę. Historia wielkiego przekrętu, Wydawnictwo Krytyki Polityczna, Warszawa 2017, ISBN 978-83-65853-23-3.
- Iwona Szpala, Małgorzata Zubik, Święte prawo. Historie ludzi i kamienic z reprywatyzacją w tle, Agora, Warszawa 2017, ISBN 978-83-268-2544-6.
Linki zewnętrzne
- Reprywatyzacja na stronach m.st. Warszawy