Rower jednokołowy
![]() | Ten artykuł należy dopracować: od 2013-08 → zweryfikować treść i dodać przypisy, od 2013-08 → usunąć zwodnicze wyrażenia. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Einrad.jpg/220px-Einrad.jpg)
Rower jednokołowy, monocykl (mono- + gr. κύκλος „koło”) – pojazd jednokołowy[1] napędzany siłą ludzkich mięśni. Jest podobny do roweru, jednak nie posiada wielu charakterystycznych dla niego części (np. kierownicy)[2] i w ocenie Biura Ruchu Drogowego Komendy Głównej Policji nie jest dopuszczony do ruchu drogowego w Polsce[3].
Monocykl często kojarzony jest przede wszystkim z cyrkiem[4], jednak w wielu krajach (USA, Japonia, Wielka Brytania, Niemcy) jest popularnym środkiem sportu i rekreacji.
Konstrukcja
Typowy monocykl składa się ze znacznie mniejszej liczby części niż rower. Mimo zewnętrznego podobieństwa elementy monocykla różnią się istotnie od swoich dwukołowych odpowiedników. Oto podstawowe różnice:
- koło o podwyższonej wytrzymałości składające się z:
- obręczy i szprych przystosowanych do dużych obciążeń, jak w dobrym rowerze górskim, oraz
- piasty o specjalnej konstrukcji z nieruchomą względem koła osią;
- korby pedałów symetryczne (w rowerach dwukołowych prawa korba jest zazwyczaj zespolona fabrycznie z zębatką);
- pedały w monocyklach do sportów halowych i gier zespołowych pozbawione są ostrych krawędzi i wykonane są z niebrudzącego tworzywa, natomiast w monocyklach do jazdy terenowej i freestyle stosuje się pedały platformowe z bolcami;
- widelec przymocowany jest do osi koła za pośrednictwem łożysk, które pozwalają na obrót koła i pedałów, od górnej strony zamocowana jest w nim sztyca siodełka;
- siodełko ma kształt półksiężyca i wyposażone jest często w uchwyt (lub uchwyty: z przodu i z tyłu) ułatwiający niektóre ewolucje.
Szczegóły konstrukcyjne i materiały używane do produkcji części są bardzo zróżnicowane w zależności od zastosowania monocykla i wymogów użytkownika. Istnieje kilka fabryk produkujących standardowe monocykle w krótkich seriach (głównie w Republice Chińskiej (Tajwan)), ale część monocykli produkowana jest przez firmy specjalizujące się w ich produkcji (QU-AX, Koxx-one, Kris Holm, Nimbus oraz nowa marka na rynku Impact).
Inne odmiany
![Artysta uliczny na festiwalu w Edynburgu w 2008 roku jedzie na "żyrafie" i żongluje płonącymi pochodniami](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Edinburgh_Festival_2008_-unicycle-8.jpg/220px-Edinburgh_Festival_2008_-unicycle-8.jpg)
![Mężczyzna na monocyklu trójkołowym trzymający zwykły monocykl niczym gitarę](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/MalteKnapp.jpg/220px-MalteKnapp.jpg)
Poza opisaną wyżej wersją podstawową monocykl ma również kilka popularnych odmian. Są to, między innymi[2]:
- giraffe, „żyrafa” – monocykl o długiej (wysokiej) ramie, pedały mają własną oś, a napęd na koło przeniesiony jest za pomocą łańcucha;
- ultimate wheel – monocykl bez ramy i siodełka, jadący stoi cały czas na pedałach;
- monocykl wielokołowy – wbrew klasycznej definicji posiada dwa lub więcej kół[5] umieszczonych w jednej płaszczyźnie; jadący napędza jedno z nich, co wprawia w ruch wszystkie pozostałe, a jedynie najniższe koło ma kontakt z podłożem (ten rodzaj monocykla również bywa nazywany żyrafą);
- geared unicycle – monocykl, którego kola kręcą się szybciej niż pedały, dzięki przekładni;
- kangaroo unicycle – monocykl, w którym pedały są ustawione w tym samym kierunku, a nie przeciwlegle;
- impossible wheel – monocykl bez siodełka i pedałów (z platformami na nogi);
- freewheeling unicycle – monocykl z wolnobiegiem (bez tzw. ostrego koła[6]).
Jazda
Jazda na monocyklu jest trudniejsza niż na rowerze. Operując pedałami i balansując ciałem, należy utrzymać równowagę w dwóch płaszczyznach. Równowaga przód-tył utrzymywana jest przez odpowiednie przyspieszanie i zwalnianie monocykla za pomocą pedałów. Utrzymywanie równowagi poprzecznej do kierunku jazdy polega na jeździe „wężykiem” (zazwyczaj niedostrzegalnym dla zewnętrznego obserwatora). Ze względu na stałe połączenie pedałów i koła prędkość poruszania się monocykla zależy od średnicy koła i kadencji. Dlatego do jazdy na dłuższe odległości używa się monocykli z dużym kołem (o średnicy 29 cali, lub nawet 36 cali), podczas gdy do trików i jazdy „freestyle” znacznie odpowiedniejsze są koła 20 cali.
Historia
Popularny jest pogląd, że monocykl wywodzi się z wczesnej wersji bicykla (angielski penny-farthing) z wielkim przednim kołem i małym tylnym. Konstrukcja przedniego koła takiego bicykla była podobna do koła dzisiejszego monocykla, a w przypadku podbicia tylnego koła na wyboju, problemy z utrzymaniem równowagi były również analogiczne. Aby monocykl był przystosowany do ruchu po drogach publicznych (w dzień), należy wyposażyć go w tylny czerwony odblask i dzwonek (np. pod siodełkiem).
Przykłady dyscyplin monocyklowych
![Monocykl górski z hydraulicznym hamulcem tarczowym (standardu External Disk Brake) i korbami z podwójnymi otworami na pedały](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Einrad_mit_Scheibenbremse.jpg/220px-Einrad_mit_Scheibenbremse.jpg)
Podział ogólny
- MUNI („Mountain Unicycling”) – jazda po górskich szlakach o dużym stopniu trudności;
- XC („Cross Country”) – jazda po ścieżkach i bezdrożach o średniej skali trudności;
- Freestyle – jazda figurowa na monocyklu, często przypomina balet;
- Street – jako teren do jazdy wykorzystywany jest teren miejski i miejskie przeszkody typu murki, schody, poręcze (tzw. rail'e); podobnie jak na deskorolkach czy rolkach;
- Flatland – wykonywanie różnych, często bardzo trudnych trików na płaskiej powierzchni;
- Trial – skakanie i pokonywanie różnego rodzaju przeszkód na monocyklu.
Dyscypliny sportowe
- Wyścigi na czas[4]:
- Krótkie dystanse (od 100m do 1600m);
- Długie dystanse (do 100 mil);
- Sztafety (np. 100m);
- Skoki[4]:
- Skok w dal;
- Skok na odległość;
- Gliding:
- Downhill:
- Trial[4]:
- Street:
- Jazda figurowa:
- Indywidualna;
- Grupowa;
- Gry Zespołowe (halowe)[4]:
- Hokej;
- Koszykówka;
- Piłka ręczna;
Społeczność monocyklistów
W krajach o większej popularności monocykli ich miłośnicy zrzeszają się, organizują zawody[4], zloty, często o zasięgu międzynarodowym i wieloletnich tradycjach. Istnieje Międzynarodowa Federacja Monocyklistów[7], a konkurencje rozgrywane na zawodach są szczegółowo skodyfikowane podobnie jak w innych sportach międzynarodowych.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ monocykl [online], Słownik języka polskiego PWN [dostęp 2021-06-27] (pol.).
- ↑ a b rower jednokołowy [online], Encyklopedia Rowerowa [dostęp 2021-06-27] (pol.).
- ↑ Grupa IMAGEG.I. Sp Grupa IMAGEG.I., Monocykl w ruchu drogowym? [online], www.prawodrogowe.pl [dostęp 2022-08-10] (pol.).
- ↑ a b c d e f AngelikaA. Niaka AngelikaA., Monocykl dla zuchwałych [online], Wisła Nasze Miasto, 17 sierpnia 2007 [dostęp 2021-06-27] (pol.).
- ↑ JohnJ. Foss JohnJ., Multi Wheeled Unicycles [online], Unicycling.com [dostęp 2021-06-27] (ang.).
- ↑ ostre koło (napęd) [online], Encyklopedia Rowerowa [dostęp 2021-06-27] (pol.).
- ↑ ChristopherCh. Ashley ChristopherCh., Jedno koło wystarczy [online], We Love Cycling - Poland, 11 maja 2020 [dostęp 2021-06-27] (pol.).
Linki zewnętrzne
- Amerykańska Strona Monocyklistów
- Międzynarodowa Federacja Monocyklistów (IUF)
- Związek Monocyklistów Wlk. Brytanii
- Sekcja Monocyklistów w Polsce
- Blog Jedno Koło Wiele Radości