Sołtyk
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/POL_COA_So%C5%82tyk.svg/250px-POL_COA_So%C5%82tyk.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/POL_COA_So%C5%82tyk_III.svg/250px-POL_COA_So%C5%82tyk_III.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Siewierz_St_Matthias_church_Kajetan_So%C5%82tyk_CoA_2017.jpg/250px-Siewierz_St_Matthias_church_Kajetan_So%C5%82tyk_CoA_2017.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Herb_So%C5%82tyk_na_nagrobku_Stanis%C5%82awa_So%C5%82tyka_1840_-_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_dominikan%C3%B3w_w_Krakowie.jpg/250px-Herb_So%C5%82tyk_na_nagrobku_Stanis%C5%82awa_So%C5%82tyka_1840_-_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_dominikan%C3%B3w_w_Krakowie.jpg)
![]() | Zobacz galerię związaną z tematem: Sołtyk |
Sołtyk (Prus, Prus odmienny) – polski, ruski i rosyjski herb szlachecki.
Opis herbu
Opisy stworzono używając klasycznego języka blazonowania. Numeracja wariantów pochodzi od Juliusza Karola Ostrowskiego[1].
Sołtyk I: W polu złotym orzeł czarny z koroną na szyi spod której ramię zbrojne z szablą nad głową, zgięte w łokciu, w klejnocie mitra książęca. Labry czerwone, podbite złotem.
Sołtyk II: jak powyższy, ale orzeł ma dodatkowo koronę na głowie, zaś labry są czarne, podbite złotem.
Sołtyk III (Soroka): W polu czerwonym orzeł czarny ukoronowany, na lewej łapie stojący, w prawej trzymający miecz prosto w słup, na którym przewleczona korona lub mitra. Klejnot - samo godło. Labry czerwone, pobite srebrem.
Na frontonie pałacu w Kurozwękach herb ma pole czerwone i brak korony na szyi, jest natomiast korona na głowie.
Najwcześniejsze wzmianki
W heraldyce polskiej, herb odnotowany został po raz pierwszy przez Kaspra Niesieckiego w Koronie polskiej (1743). Była to wersja herbu oznaczona później jako Sołtyk III. Nie określono barw pola oraz labrów, zaś bezpośrednio nad tarczą umieszczono książęcą mitrę[2].
Na frontonie Pałac w Kurozwękach z drugiej połowy XVIII wieku widnieje herb Macieja Sołtyka, gdzie pole jest czerwone, a orzeł patrzy w heraldyczną lewą stronę.
Na drewnianej tablicy w kościele św. Macieja w Siewierzu z 1783 roku znajduje się herb biskupa Kajetana Sołtyka położony na płaszczu książęcym, z oznakami godności księcia-biskupa (pastorał, miecz, kapelusz z 18 chwostami). Orzeł pozbawiony jest tutaj koron.
Na nagrobku biskupa Kajetana Sołtyka z 1789 roku w Kaplicy Świętokrzyskiej na Wawelu znajduje się kompozycja nawiązująca do herbu Sołtyk, gdzie orzeł dodatkowo trzyma w łapach owalną tarczkę z inicjałem S.
Wojciech Wielądko w swojej Heraldyce z 1796 roku podaje opis i wizerunek herbu odpowiadający Sołtykowi I i II. Podobnie jak u Niesieckiego, brak jest opisu barwy pola i labrów. Inaczej niż u Niesieckiego, mitra książęca położona została na hełmie, nie zaś bezpośrednio na tarczy[3].
Na nagrobku bratanka biskupa Kajetana, Stanisława Sołtyka z 1840 roku w Kościele Dominikanów w Krakowie, orzeł jest bez korony, za to tarcza spoczywa na płaszczu książęcym. Stanisław Sołtyk nie miał tytułu księcia, ale księciem siewierskim był jego stryj.
W wydaniu pracy Niesieckiego z roku 1841, autor poprawek, rozszerzeń i przypisów do tego dzieła, tj. Jan Nepomucen Bobrowicz, zamieścił informację, że opis i ilustracja z pierwotnego wydania Niesieckiego są błędne. Nowa ilustracja Bobrowicza wyglądała jak herb opisywany później jako Sołtyk I i II. Podobnie jak w oryginalnej pracy Niesieckiego, nie określono barw pola oraz labrów, zaś bezpośrednio nad tarczą umieszczono książęcą mitrę. W herbarzu zauważono też, że herb jest podobny do herbu Prus Królewskiech, skąd według tradycji pochodzi rodzina Sołtyków. Informację tę podano, powołując się na ustalenia rosyjskiego historyka Szczerbatowa[4].
Barwa pola (złota) znalazła się w opisie herbu Sołyków we francuskojęzycznej pracy Seweryna Uruskiego poświęconej polskim rodom arystokratycznym z 1862 roku. Opis herbu odpowiada wersji I i II. Nie odnotowano klejnotu ani labrów. Wedle Uruskiego, Sołtykowie nosili tytuł hrabiowski[5].
Jerzy Sewer Dunin Borkowski odnotował w 1887 roku nazwę tego herbu jako Prus odmienny[6].
Barwę pola jako złotą podał w swoim opisie herbu Sołtyków Teodor Żychliński w Złotej księdze szlachty polskiej z 1895 roku. Wersja herbu podawana przez Żychlińskiego odpowiada wizerunkom tarczy późniejszego herbu Sołtyk I i II. Nie odnotowano klejnotu ani labrów, bezpośrednio nad tarczą miała znajdować się mitra książęca[7].
Emilian Szeliga-Żernicki w swojej pracy o polskiej szlachcie z 1900 roku podał opis herbu w dużej mierze tożsamy z opisem Wielądka, włącznie z mitrą książęcą na hełmie. Jedyna różnica to barwa pola, która wedle Żernickiego miała być taka sama jak w podobnym herbie Prus Królewskich. Żernicki podał, że Sołtykowie mieli być notowani w Prusach już w 1400 roku[8].
Herby w dwóch wersjach przytoczono w herbarzu Siebmachera z 1905 roku. Odpowiadają one wersjom opisanym jako Sołtyk II i III (tutaj jako Sołtyk I i II). Po raz pierwszy odnotowano barwę labrów obu herbów - odpowiednio czarne podbite złotem oraz czerwone podbite srebrem[9].
Informacje wyżej wymienionych autorów zebrał Juliusz Karol Ostrowski, który podał cztery warianty herbu: Sołtyk I, II, III i IV, przy czym ostatni miał być tylko inną wersją stylistyczną, z herbarza Marka Ambrożego. Wersja I przytoczona została m.in. za Niesieckim, Wielądkiem, Żychlińskim i Żernickim. Innowacją w stosunku do tych autorów było określenie przez Ostrowskiego barw labrów - czerwone podbite złotem. Wersje II i III przytoczone zostały za Siebmacherem[1]. Należy jednak zauważyć, że w herbarzu Marka Ambrożego nie figuruje herb Sołtyk, jest jedynie podobny herb Prus Królewskich[10], identyczny z ilustracją herbu Sołtyk IV, zamieszczoną przez Ostrowskiego[11].
Herbowni
Sołtyk I i II: Jedna rodzina herbownych (herb własny): Sołtyk.
Sołtyk III: Soroka.
Zobacz też
![]() | Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Sołtyk |
- herbarz
- heraldyka
- lista herbów
Przypisy
- ↑ a b Juliusz Karol Ostrowski: Księga herbowa rodów polskich. Cz. 2 Zeszyt XVIII: Opisy herbów. Warszawa: Gebethner i Wolff, B. Bolcewicz, 1905, s. 362.
- ↑ Kasper Niesiecki: Korona Polska przy Złotey Wolnosci Starożytnemi Rycerstwa Polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego Kleynotami, Naywyższymi Honorami, Heroicznym Męstwem y odwagą, Wytworną Nauką a naypierwey Cnotą, Pobożnością y Swiątobliwością Ozdobiona. T. 4. Lwów: Drukarnia Jezuitów, 1743, s. 166.
- ↑ Wojciech Wielądko: Heraldyka Czyli Opisanie Familii Y Krwi Związku Szlachty Polskiey Y W.X. Litt. Z Ich Herbami [….]. T. 4. Warszawa: Piotr Zawadzki, 1796, s. 357.
- ↑ Kasper Niesiecki, Jan Nepomucen Bobrowicz: Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. T. 9. Lipsk: Breitkopf i Haertel, 1841, s. 458-462.
- ↑ Seweryn Uruski: Notices Sur Les Familles Illustres Et Titrées De La Pologne Suivies De Trois Planches Coloriées Contenant Les Armes Des Familles Mentionnées Dans Ces Notices. Paryż, Bruksela, Lipsk: 1862, s. 177-178, 306. (fr.).
- ↑ Jerzy Sewer Dunin Borkowski: Spis nazwisk szlachty polskiej. Lwów: Gubrymowicz i Schmidt, 1887, s. 412.
- ↑ Teodor Żychliński: Złota księga szlachty polskiej. T. 17. Poznań: Jarosław Leitgebr, 1895, s. 155.
- ↑ Emilian Szeliga-Żernicki: Der polnische Adel und die demselben hinzugetretenen andersländischen Adelsfamilien : General-Verzeichniss. T. 2. Hamburg: Henri Grand, 1900, s. 367.
- ↑ Friedrich Heyer von Rosenfeld, Ivan von Bojničić: Der Adel von Galizien, Ladomerien u. der Bukowina. T. 4. Bauer & Raspe, 1905, s. 31, tabl. 31, seria: J. Siebmacher's grosses und allgemeines Wappenbuch. [dostęp 2024-08-22]. (niem.).
- ↑ Marek Ambroży: Arma Regni Poloniae. [Holandia]: ok. 1562.
- ↑ Juliusz Karol Ostrowski: Księga herbowa rodów polskich. Cz. 1 Zeszyt XVIII: Wizerunki herbów. Warszawa: Gebethner i Wolff, B. Bolcewicz, 1905, s. 591.
Linki zewnętrzne
- Herb Sołtyk I z listą nazwisk w elektronicznej wersji Herbarza polskiego Tadeusza Gajla
- Herb Sołtyk II z listą nazwisk w elektronicznej wersji Herbarza polskiego Tadeusza Gajla
- Herb Sołtyk III z listą nazwisk w elektronicznej wersji Herbarza polskiego Tadeusza Gajla